IV SA/Wa 638/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak ( spr. ) Protokolant sekr. sąd. Robert Dudek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę Decyzją [...] z [...] listopada 2015 r. Prezydent [...] (dalej: Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2015 r., poz. 388, zwana dalej: u.e.l.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. zwana dalej: k.p.a.), orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego Z. K. (dalej: skarżący) w lokalu numer [...] przy ul. [...] w [...]. Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji podał, iż na wniosek Z. K. (dalej: wnioskodawczyni) z [...] kwietnia 2015 r. wszczęte zostało postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...]. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, iż tytuł prawny do przedmiotowego lokalu (zgodnie z umową ustanowienia spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, zawartą [...] czerwca 2009 r.), posiadają wnioskodawczyni i skarżący. Skarżący przebywa u matki pod adresem: [...], [...] w Gminie [...]. Zdaniem organu I instancji, fakt niezamieszkiwania skarżącego w spornym lokalu został w toku postępowania dowodowego jednoznacznie potwierdzony przez strony postępowania oraz wezwanych świadków. Wnioskodawczyni do akt sprawy załączyła dokumenty z sądu, nakazujące skarżącemu opuszczenie spornego lokalu. Wskazała także, iż były mąż nie mieszka w lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...] od 2011 r. Niezamieszkiwanie skarżącego w ww. lokalu związane jest z obwiązującym nakazem opuszczenia lokalu mieszkalnego za znęcanie się nad rodziną i zamieszkaniem u matki w [...]. Z kolei skarżący potwierdził, że opuścił lokal numer [...] przy ulicy [...] w [...] w 2011 r. i zamieszkał u matki, która wymaga opieki. Podał także, że jak ureguluje swoje sprawy związane z zakazem zbliżania się do rodziny narzuconym przez sąd karny i cywilny, to będzie chciał zamieszkać w przedmiotowym lokalu. Świadkowie przesłuchani w sprawie również zeznali, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu numer [...] przy ulicy [...] w [...] od dłuższego czasu. Prezydent podał, że urzędowe czynności meldunkowe służą jedynie zapewnieniu zgodności ewidencji ludności ze stanem faktycznym. Przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy i w żaden sposób nie są powiązane z prawem do lokalu mieszkalnego. Oceniając ustalony w sprawie stan faktyczny w kontekście przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącego organ I instancji stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 35 u.e.l. do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Prezydent w tym zakresie przeanalizował sposób postępowania skarżącego w oparciu o zebrany materiał dowodowy, skutkiem którego było opuszczenie przez niego dotychczasowego miejsca pobytu. Za równoważne przypadki dobrowolnego opuszczenia miejsca zameldowania należy uznać wszystkie przypadki, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym jest zameldowana. W odwołaniu złożonym na powołaną decyzję skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Podał, iż w ostatnim czasie przedłożył organowi pismo, iż środek zapobiegawczy w postaci nakazu opuszczenia przedmiotowego został wobec niego uchylony, a sprawa o znęcanie się nad rodziną jeszcze się nie zakończyła. Ponadto organ I instancji nie wziął pod uwagę zeznania świadka – "sąsiada przez ścianę" L. S., który zeznał, że w maju 2015 r. widział skarżącego w mieszkaniu. Decyzją znak [...] z [...] grudnia 2015 r. Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał na wyjaśnienia wnioskodawczyni, iż skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od grudnia 2011 r. Od tego też roku przed Sądem Rejonowym w [...] Wydział Karny przeciwko niemu zawisła sprawa karna o znęcanie się nad rodziną. W toku prowadzonego postępowania sąd nakazał opuścić skarżącemu lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w [...] i nakazy ten jest przedłużany. W grudniu 2011 r. skarżący przyszedł do spornego lokalu z policją, zabrał swoje rzeczy osobiste i leki. Czynsz za mieszkanie opłaca wnioskodawczyni. Według oświadczenia skarżącego, podczas jego wizyty w lokalu w kwietniu 2015 r. zastał zamknięte drzwi i zmienione zamki. Wskazał, że nie ma możliwości zamieszkiwania w miejscu zameldowania, gdyż utrudniają mu to była żona wraz z synem. Wyjaśnił, że miejsce stałego zameldowania opuścił czasowo bez przymusu fizycznego ze względu na trudną sytuację rodzinną, spowodowaną zachowaniem byłej żony i syna. Podał, że w przedmiotowym mieszkaniu znajduje się większość jego dokumentów, ubrania, telewizor, regał, ława, wersalka, zdjęcia, wentylator. Wszystkie te rzeczy są zgromadzone w jego pokoju, ale on nie posiada kluczy do lokalu. Obecnie przebywa u swojej matki, którą się opiekuje ze względu na jej chorobę i podeszły wiek. Wskazał, że gdyby nie utrudniano mu zamieszkiwania w omawianym lokalu, to powróciłby do niego i w nim zamieszkał. Skarżący potwierdził podczas zeznań w dniu 25 lipca 2015 r., że przedmiotowy lokal opuścił w 2011 r. i zamieszkał w domu matki. Stwierdził, że "gdy ureguluje sprawy związane z zakazem zbliżania się, to będzie chciał powrócić do omawianego lokalu i ponownie w nim zamieszkać". Według zeznań świadka D. S., skarżący w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] nie zamieszkuje od około 5 lat. Świadek K. B. zeznała, że od kilku miesięcy nie widziała skarżącego pod ww. adresem. Świadek E. F. zeznała, że od dłuższego czasu nie widuje skarżącego, ale pamięta incydent, kiedy próbował on dostać się do lokalu, nie pamięta jednak daty tego zdarzenia. Świadek L. S. potwierdził, że skarżący mieszkał przez pewien czas w miejscu zameldowania, potem nastąpił okres, że wymieniony w lokalu nie mieszkał, jednak nie jest w stanie wskazać żadnych konkretnych dat. Organ odwoławczy wskazał, iż w skład materiału dowodowego sprawy wchodzą złożone przez wnioskodawczynię dokumenty: 1) kopia prawomocnego orzeczenia Sądu Okręgowego w [...] Wydział Cywilny Rejestrowy z [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...], orzekającego o rozwiązaniu związku małżeńskiego zawartego między Z. K. a Z. K. z winy męża (pkt 1) oraz nakazującego opuszczenie Z. K. lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku (pkt 2). W wyroku zawarta jest informacja, że na skutek sprzeciwu skarżącego od wyroku zaocznego Sąd Okręgowy w [...] Wydział Cywilny Rejestrowy wyrokiem z [...] marca 2014 r., sygn. akt [...] utrzymał w mocy treść punktu 2 wyroku zaocznego z [...] stycznia 2013 r., a w punkcie 1 oddalił sprzeciw od wyroku zaocznego; 2) kopia wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] Wydział Cywilny z [...] lutego 2015 r., sygn. akt [...], orzekającego o oddaleniu apelacji wniesionej od wyroku z [...] marca 2014 r. sygn. akt [...]; 3) kopia postanowienia Sądu Okręgowego w [...] Wydział Karny Odwoławczy z [...] lipca 2013 r., sygn. akt [...] o przedłużeniu stosowania wobec oskarżonego Z. K. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] do dnia 20 września 2013 r.; 4) kopia postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...] Karny z [...] grudnia 2013 r., sygn. akt [...] o przedłużeniu stosowania wobec oskarżonego Z. K. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] do 16 marca 2014 r.; 5) kopia postanowienia z [...] lutego 2014 r. sygn. akt [...] o przedłużeniu stosowania wobec oskarżonego Z. K. środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...] do 16 czerwca 2014 r.; 6) postanowienie z [...] września 2014 r., sygn. akt [...] o uchyleniu wobec Z. K. środka zapobiegawczego, o którym jest mowa powyżej; 7) kopia postanowienia z [...] czerwca 2015 r., sygn. akt [...] o zastosowaniu wobec Z. K. w dalszym ciągu środka zapobiegawczego w postaci opuszczenia lokalu do 16 września 2015 r. W treści uzasadnienia niniejszego postanowienia sąd wskazał, że w okresie, kiedy nie obowiązywał środek zapobiegawczy skarżący próbował powrócić do przedmiotowego lokalu, co rodziło przypuszczenie, że mogłoby dojść do kolejnych konfliktów. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego sprawy Wojewoda ocenił, iż skarżący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania na pobyt stały od 2011 r., gdyż opuścił je trwale i dobrowolnie. Wyjaśnił przy tym, że dobrowolność opuszczenia lokalu oznacza wolny wybór osoby opuszczającej, niezależnie od tego, czy spowodowane jest to konfliktami czy innymi przyczynami, jeśli nie mają one charakteru niezgodnego z prawem (bezprawnego) zmuszenia do opuszczenia lokalu. Jak wynika z niniejszej sprawy, sam skarżący oświadczył, że wyprowadzka była jego świadomą i dobrowolną decyzją. Wywiódł przy tym, że sprawca, który popełnia czyny skutkujące sądowym nakazem opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z byłą małżonką musi liczyć się z tym, że jego zachowanie spotka się z sankcją karną ze strony wymiaru sprawiedliwości. Sprawca przemocy w rodzinie musi brać pod uwagę nie tylko nieuchronność kary, ale także to, że organy państwa uczynią wszystko, co dozwolone w granicach prawa, aby zapobiec popełnieniu przez sprawcę tego rodzaju czynów w przyszłości. Jednym ze środków do osiągnięcia tego celu jest odizolowanie sprawcy od ofiary. Innym tego rodzaju środkiem będzie uniemożliwienie dalszego wspólnego zamieszkiwania sprawcy i ofiary przestępstwa. Na skutek zastosowania odpowiednich norm prawa karnego doszło do sytuacji, w której skarżący został odizolowany od wnioskodawczyni nakazem opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu, co wymaga konsekwencji także na gruncie administracyjnym w postaci wymeldowania z pobytu stałego na podstawie art. 35 u.e.l. W skardze złożonej do sądu administracyjnego na powołaną decyzję skarżący podał, iż przedłożone przez wnioskodawczynię dokumenty były dla niej wygodne, ale zmienił się bieg wydarzeń w sprawie, bo sąd II instancji oddalił zażalenie pełnomocnika wnioskodawczyni o zakaz przebywania. Podał, iż organ uwzględnił zeznania świadka D. S., który skłamał, że nie widział skarżącego 5 lat, podczas gdy osoba ta zawsze informowała wnioskodawczynię o jego przyjeździe. Wyjaśnił dalej, że sprawa karna trwa dalej, ale on ma uchylony zakaz przebywania w spornym lokalu i nie zgadza się na wymeldowanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności. Zgodnie z art. 69 pkt 1 tej ustawy, weszła ona w życie z dniem 1 marca 2015 r. i zastąpiła regulacje zawarte we wcześniej obowiązującej ustawie z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., zwana dalej: ustawą z 10 kwietnia 1974 r.). Zgodnie z treścią art. 35 u.e.l., organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Należy zauważać, że konstrukcja wymeldowania w aktualnie obowiązujących przepisach podobna jest do regulacji zawartej w poprzednio obowiązującej ustawie z 10 kwietnia 1974 r. Według art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r., organ gminy wydawał na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy zatem zauważyć, że orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszące się do regulacji art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. zachowuje w dużej mierze aktualność w odniesieniu do treści art. 35 u.e.l. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 945/15, publ. cbosa). Na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił i utrwalił się pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić wówczas, gdy ma ono charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. II OSK 302/05, publ. cbosa). Zgodnie z tym poglądem przyjmuje się, że o trwałym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu stałego świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale także zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2013 r., sygn. III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2012 r., sygn. III SA/GL 370/12, wyrok WSA w Łodzi z 19 stycznia 2012 r., sygn. III SA/Łd 1058/11, wszystkie orzeczenia publ. cbosa). Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu (por. wyrok NSA z 6 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 401/06, wyrok NSA z 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 389/07, wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, wszystkie orzeczenia publ. cbosa). W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości okoliczność, że skarżący w grudniu 2011 r. opuścił sporny lokal mieszkalny i od tamtej pory faktycznie w nim nie przebywa. Potwierdza to sam skarżący, jak również wnioskodawczyni i przesłuchani w sprawie świadkowie. Mieszkalnie to skarżący opuścił z uwagi na fakt przymusowego odizolowania od rodziny na skutek orzeczonego postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. w sprawie [...] środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia lokalu mieszkalnego zajmowanego wspólnie ze skarżącą. Środek ten w toku postępowania karnego o znęcanie się skarżącego nad rodziną był kilkakrotnie przedłużany. Następnie wyrokiem z dnia [...] stycznia 2013 r. Sąd Okręgowy w [...], orzekając rozwiązanie małżeństwa skarżącego i wnioskodawczyni, nakazał jednocześnie opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu mieszkalnego w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku. Wyrok w tej sprawie uprawomocnił się w dniu 5 lutego 2015 r. Niewątpliwie ww. orzeczenia karne i cywilne uniemożliwiały skarżącemu zamieszkiwanie wspólnie z wnioskodawczynią w spornym lokalu. Stąd, zdaniem Sądu, zaistniała w przedmiotowej sprawie taka sytuacja, w której ustalenie woli skarżącego, wobec którego prowadzone jest postępowanie karne o przestępstwo przeciwko rodzinie, stosowane są środki przymusu oraz orzeczono eksmisję, nie będzie wymagane (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11, publ. Lex nr 1337360). Faktycznie te rozstrzygnięcia pozbawiły skarżącego prawa do legalnego przebywania w spornym lokalu. Ponadto rodzaj i charakter popełnionego przez skarżącego przestępstwa w sposób oczywisty wyklucza dalsze jego zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu razem z wnioskodawczynią i synem, którzy byli jego ofiarami. Ma rację organ odwoławczy, że taka wykładnia przesłanek wymeldowania przyczyni się do zachowania spójności systemu prawnego w zakresie ochrony wolności i praw ofiar przestępców. Zdaniem Sądu, brak prawnej możliwości przebywania w lokalu połączone z faktycznym jego opuszczeniem skutkuje obowiązkiem orzeczenia o wymeldowaniu i ujawnieniu aktualnego stanu w stosownych rejestrach ewidencyjnych. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego. Meldunek ma więc charakter czysto ewidencyjny i rejestrowy, niezależny od tytułu prawnego stron do lokalu. W tym stanie sprawy, opuszczenie przez skarżącego lokalu nr [...] przy ulicy [...] w [...] było świadome i dobrowolne, a podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie podważy zmiana stanu faktycznego sprawy, wynikająca z postanowienia Sądu Okręgowego w [...] Wydział [...] Odwoławczy z [...] października 2015 r., sygn. akt [...] o utrzymaniu w mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z [...] września 2015 r. w przedmiocie uchylenia skarżącemu środka zapobiegawczego w postaci nakazu opuszczenia spornego lokalu. Sąd nie dopatrzył się w kontrolowanych decyzjach takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Mając na uwadze powołane okoliczności, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.