IV SA/Wa 816/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości postanawia: odmówić przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 816/15 odrzucił skargę J. S. – wobec nieuzupełnienia jej braków formalnych – wniesioną na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu działek nr [...] i [...] z obrębu [...] oraz działki nr [...] z obrębu [...], a także projektowanej działki nr [...] z obrębu [...] powstałej z podziału działki nr [...]. Odpis powyższego postanowienia Sądu z dnia 17 sierpnia 2015 r. wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu w dniu 3 września 2015 r. W dniu 10 września 2015 r. r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci nadesłania jej odpisów. W uzasadnieniu wniosku skarżący nie kwestionuje, że uchybił terminowi do dokonania powyższej czynności procesowej. Jako argument usprawiedliwiający wskazał, że przesyłki sądowej, zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, nie odebrał, gdyż nie wiedział o awizowanej przesyłce. Z uwagi na stan zdrowia jego siostry E. P. i fakt, że musiał się nią stale opiekować nie przebywa w miejscu zamieszkania. Wyjaśnił, że siostra jest obłożnie chora i wymaga, aby cały czas ktoś przy niej był. Podał, że od połowy czerwca mieszka z siostrą, pomaga jej i stale się nią opiekuje. Ponadto sam jest w podeszłym wieku. Do wniosku skarżący dołączył kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności E. P. nr [...] oraz trzy odpisy skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Okoliczności podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie zasługują na uwzględnienie. W świetle postanowień zawartych w art. 86 i 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną kumulatywnie spełnione następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstaną ujemne dla strony skutki w zakresie postępowania sądowego. Brak zaś spełnienia jednej z wymienionych przesłanek, wyklucza możliwość pozytywnego rozpoznania wniosku. W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W doktrynie i utrwalonym orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że to brak winy strony jest warunkiem koniecznym przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na stronie spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Zatem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w trosce o swoje sprawy. Ponadto przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2012 r., II OZ 221/12 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., OZ 809/04 – również dostępnego na wskazanej stronie – kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko i wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie dającej się przezwyciężyć. Chodzi więc o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie nie leżało po stronie skarżącej, a uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w terminie. Niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw determinuje zasadność wniosku o przywrócenie terminu, bowiem przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, zaś przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przeszkoda, o której mowa musi mieć charakter nagły. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy należy zaliczyć przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK 1087/07, LEX nr 501183, dostępne także na wskazanej wyżej stronie internetowej). Teoretycy prawa administracyjnego, definiując pojęcie braku winy przy niedochowaniu terminu procesowego i mówiąc o przeszkodzie nie do przezwyciężenia, identyfikują ją wręcz poprzez stan siły wyższej. Do okoliczności uzasadniających przyjęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie należą obłożna choroba zainteresowanego czy też dotyczące strony postępowania nadzwyczajne zjawiska wywołane działaniem sił przyrody eliminujące nie tylko możliwość złożenia przez nią pisma procesowego w terminie, ale wykluczające w ogóle normalne działanie (vide: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II, s. 399). Zdaniem Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił przyczyny uzasadniającej przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Przedstawiona argumentacja i okoliczności podnoszone w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu nie spełniają warunku uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Wskazać również należy, że przedstawiona argumentacja, obrazuje stan zdrowia nie samego skarżącego, lecz jego siostry. Z uzasadnienia wniosku nie wynika niezdolność skarżącego do podejmowania czynności prawnych i aby niezdolność ta spowodowana była jego chorobą obłożną, definiowaną w orzecznictwie sądowym, jako choroba powodująca istotne i trwałe zakłócenie warunków codziennej egzystencji chorego, wymagająca otoczenia go stałą opieką lekarską. Skarżący nie wskazał, w jaki sposób choroba siostry stanowiła przeszkodę dla podjęcia czynności w celu ochrony jego własnych interesów osobiście lub z pomocą domowników. Zatem wskazane okoliczności nie mogą zostać uznane za nagłą przeszkodę uniemożliwiającą skarżącemu uzupełnienie braków skargi. Zdaniem Sądu, we wniosku nie uprawdopodobniono, że stan zdrowia siostry skarżącego uniemożliwiał skarżącemu podjęcie czynności, z wniosku również nie wynika okres trwania tego stanu. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku oraz, że stan przewlekłej choroby jest okolicznością uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r., II FZ 1172/14 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymóg uprawdopodobnienia istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie, który podlega ocenie Sądu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 2014 r., I OZ 610/14 – dostępne na wskazanej wyżej stronie). W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienia z dnia 12 sierpnia 2014 r., II FZ 1172/14 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) nawet najpoważniejsza choroba o charakterze przewlekłym, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, nie dające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie, o którym wyżej mowa, przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2008 r., I OZ 925/08 – dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto należy również wskazać, że zły stan zdrowia nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2007 r., II OZ 872/07 – dostępne na powyższej stronie, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2002 roku, II UZ 90/01, LEX nr 81956). Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98 LEX nr 50679). Nadto w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 1998 r., III SA 1243/97 (LEX nr 36902) stwierdzono, że nawet zwolnienie lekarskie nie jest potwierdzeniem braku winy strony w uchybieniu terminu. Niekoniecznie bowiem musi wykluczać ono możliwość dokonania czynności procesowych przez stronę. Zaświadczenie lekarskie nie stanowi samo w sobie wystarczającego dowodu na potwierdzenie uprawdopodobnienia braku winy w niezachowaniu ustawowego terminu do dokonania czynności. Nie każda bowiem choroba skutkuje brakiem winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Skutek taki wywołuje jedynie choroba, w czasie której skarżący nie jest w stanie osobiście bądź z pomocą osoby trzeciej, np. domownika, dokonać stosownej czynności procesowej. Tym samym wskazana okoliczność nie mogła zostać uznana za nagłą przeszkodę uniemożliwiającą skarżącemu nadesłanie odpisów skargi. Mając na uwadze przedstawioną we wniosku argumentację skarżącego, w terminie otwartym do uzupełnienia braków skargi nie był on osobą obłożnie chorą, której choroba istotnie zakłóciłaby samodzielną jej egzystencję i która wymagałaby nagłej opieki lekarskiej. Z tego wynika, że przy zachowaniu należytej staranności skarżący mógł dochować wyznaczonemu terminowi. W ocenie Sądu, wniosek o przywrócenie terminu nie zasługuje na uwzględnienie również i z tej przyczyny, że skarżący, wnosząc skargę, mógł w niej bądź w późniejszym piśmie procesowym zawiadomić Sąd o zamiarze zmiany swego miejsca zamieszkania bądź pobytu i mógł wskazać adres do korespondencji, a także powinien spodziewać się wezwania z Sądu. Skoro tego nie uczynił, to ze swej winy uchybił terminowi. Zwłaszcza, że w świetle art. 70 § 1 powołanej ustawy strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadomić sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. Obowiązek zawiadamiania o zmianie adresu istnieje w czasie trwania postępowania, do momentu uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia – co miało miejsce w niniejszej sprawie – chyba że nowy adres jest sądowi znany. Przy bezspornej okoliczności zaniedbania tego obowiązku, strona powinna liczyć się z negatywnymi skutkami procesowymi niepodejmowania pism sądowych. Skoro tego nie uczyniła, nie można – zdaniem Sądu – mówić o braku winy w uchybieniu terminu. Nie może zatem skarżący czynić usilnych starań w uwolnieniu się od własnej winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności koniecznej do zachowania terminu procesowego, gdyż jest to jego zaniedbanie. Mając to na uwadze, Sąd uznał, że skarżący dopuścił się niedbalstwa, co uzasadnia przypisanie mu winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków skargi i czyni niedopuszczalnym przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Niedbalstwo to zaś Sąd upatruje w tym, że skarżący nosząc się z zamiarem przebywania pod zupełnie innym adresem niż adres wskazany przez niego w skardze, nie podjął czynności – przytoczonych wyżej w uzasadnieniu – które zapobiegłyby ewentualnemu uchybieniu terminu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu i brak było podstaw do jego uwzględnienia, gdyż skarżący dopuścił się niedbalstwa, co uzasadnia przypisanie mu winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i czyni niedopuszczalnym przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.