IV SAB/Wa 227/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. J. na bezczynność Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych w przedmiocie nierozpoznania wezwania do usunięcia naruszenia prawa postanawia: 1) ustanowić dla skarżącego adwokata, 2) odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 23 stycznia 2014r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął formularz wniosku P. J. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z treści wniosku PPF oraz dokumentów nadesłanych przez skarżącego na wezwanie referendarza sądowego z 27 stycznia 2014r. wynika, że P. J. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, synem, córką i wnuczką. Dzieci skarżącego (w wieku 22 i 35 lat) nie pracują, posiadają status osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Skarżący pobiera emeryturę w wysokości 2740,43 zł. netto miesięcznie, natomiast jego żona – w wysokości 921,25 zł. netto miesięcznie. Zatem dochód jego gospodarstwa wynosi łącznie 4111, 68 zł. miesięcznie, co w przeliczeniu na jedną osobę wynosi ok. 820 zł. miesięcznie. Skarżący na utrzymanie mieszkania wydaje ok. 900 zł. miesięcznie, telefon i Internet- 250 zł. miesięcznie, lekarstwa – 150 zł. miesięcznie, środki sanitarne i kosmetyki - 180 zł. miesięcznie, koszty dojazdów – 300 zł. miesięcznie, odzież i obuwie – 300 zł., wyżywienie - ok. 1950 zł. miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zamieszkuje w mieszkaniu o powierzchni 62 m2. Na rachunkach bankowych będących w posiadaniu członków jego rodziny, brak jest oszczędności Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 245 § 2 ww. ustawy. Referendarz podkreśla, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Jednocześnie podkreślić trzeba, że prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności wobec osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powinno być udzielane przede wszystkim osobom szczególnie ubogim, nie posiadającym stałego dochodu oraz majątku. Dodać trzeba, że to strona wnioskująca o prawo pomocy musi wykazać, że jej sytuacja finansowa i dochodowa uprawnia ją do skorzystania z pomocy Państwa. Bez wpływu na rozpoznanie wniosku pozostaje chociażby sygnalizowane przez skarżącego przekonanie o zasadności skargi i słuszności jego stanowiska w sprawie. Referendarz stwierdza, że skarżący nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, aczkolwiek należy przychylić się do wniosku w zakresie dotyczącym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W gospodarstwie domowym wnioskodawcy uzyskiwany jest łączny dochód w kwocie około 4111 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie wynosi około 820 zł. Strona nie jest zatem w stanie samodzielnie pokryć kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący i jego żona posiadają stały dochód z emerytury, który – jak oświadczyli w całości przeznaczają na niezbędne utrzymanie. Nie kwestionując rodzaju i wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków, które wszystkie w jego subiektywnym przekonaniu są uzasadnione, należy jednak wyraźnie podkreślić, że z punktu widzenia ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy nie wszystkim wydatkom może być przyznane bezwzględne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają bowiem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz tylko służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb i to wyłącznie w niezbędnym do tego zakresie; obejmuje to zwłaszcza zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania /domu, koszt leczenia, edukacji dzieci itp. Co do zasady nie są do nich zaliczane koszty utrzymania pojazdów mechanicznych (skarżący nie wyjaśnił, mimo wezwania, czy on lub ktokolwiek z jego rodziny jest posiadaczem samochodu, z wyciągu z rachunku bankowego posiadanego przez M. J. wynika jednak, że rodzina posiada pojazd mechaniczny), spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Referendarz podkreśla, że prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar we wskazanej sytuacji miałoby przyznanie skarżącemu dochodzonego zwolnienia. Dodać należy, że przesłanki niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego się nie należy utożsamiać z niemożnością poniesienia tych kosztów bez jakiegokolwiek uszczerbku (por. postanowienie NSA z 19 lutego 2008r., I FZ 15/08, dostępne na stronie www.nsa.gov.pl), Nawet bowiem odczuwalny istotnie uszczerbek związany z poniesieniem kosztów sądowych nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli pozostałe po ich pokryciu środki finansowe wystarczającą na zaspokojenie podstawowych potrzeby strony (por. postanowienie NSA z 19 lutego 2008r. I FZ 22/08, dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl) Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie i nie spowoduje to utraty jego płynności finansowej. W zaistniałej sytuacji procesowej koszty te są rozłożone w czasie (na obecnym etapie postępowania będzie to wpis od ewentualnej skargi kasacyjne od orzeczenia sądu I instancji). Z powołanych względów, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.