V SA/Wa 1014/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ch. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że w wyniku zaangażowania środków w bieżącą produkcję i opóźnienia w odbiorach urządzeń u strategicznego klienta ma kłopoty z płynnością finansową. Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego i nie była w stanie ich zgromadzić. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż wysokość kapitału zakładowego Skarżącej wynosi 1.104.400 zł, Spółka posiada środki trwałe o wartości 3.036.080,58 zł, a w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę z działalności w kwocie 282.702,59 zł. Na koncie bankowym wykazała saldo debetowe (-1.195.512,64 zł). Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie dokumentów Skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunku bankowego, kopie zeznań podatkowych CIT-(...) za lata 2015-2016 oraz deklaracji VAT-(...) składanych w 2017 r., zestawienie przychodów uzyskanych w 2017 r. oraz kosztów poniesionych w tym samym okresie, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań wobec osób trzecich, bilans i rachunek zysków i strat, sprawozdania finansowe za lata 2015-2016. Spółka oświadczyła, że nie posiada lokat, udziałów, akcji, środków pieniężnych, nie otrzymała pomocy publicznej w latach 2016-2017, Prezes Zarządu Spółki otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2.000,60 zł (brutto), wspólnicy nie podjęli uchwały o obowiązku dopłat, a koszty obsługi prawnej świadczonej na rzecz Skarżącej w przedmiotowej sprawie są pokrywane z bieżących przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Spółka oświadczyła również, że w ostatnich dwóch latach nie nabywała nieruchomości i posiada tytuł prawny do nieruchomości położonej we wsi Ch., poczta Ś. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 24.896 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca argumentuje, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ posiadane środki zaangażowała w bieżącą produkcję, a jej strategiczny klient opóźnienia odbiór urządzeń, co przejawia się kłopotami z zachowaniem płynności finansowej Spółki. Aktualnie Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego i nie była w stanie ich zgromadzić. Analizując sytuację majątkową Spółki nie sposób stwierdzić, że znajduje się w sytuacji finansowej, która wyklucza poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zeznania podatkowego CIT-8 wynika, iż w roku 2015 Spółka uzyskała dochód w wysokości 204.590,71 zł. W roku 2016 Spółka poniosła stratę z działalności uzyskując przychody w wysokości 7.257.708,44 zł oraz ponosząc koszty w kwocie 7.506.108 zł. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy od 01 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. sporządzonym 30 czerwca 2017 r. stwierdzono, że w roku 2016 sytuacja w branży była stabilna, w roku 2017 Spółka planuje poszerzenie gamy oferowanych produktów, zwiększenie odbiorców szczególnie w zakresie nowych urządzeń termotechnicznych. Działalność bieżącą Spółka finansowała z środków bieżących oraz z kredytu obrotowego w rachunku bieżącym. Ze składanych w roku 2017 deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W czerwcu 2017 r. zaewidencjonowała sprzedaż w wysokości 579.660 zł i nabycie w kwocie 250.975 zł, w maju sprzedaż – 118.085 zł i nabycie – 283.048 zł, w kwietniu sprzedaż – 595.350 zł oraz nabycie – 350.680 zł, w marcu sprzedaż – 412.645 zł i nabycie – 129.946 zł, w lutym sprzedaż – 78.800 zł oraz nabycie – 143.459 zł. W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 24 kwietnia 2017 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Według rachunku zysków i strat (wariant porównawczy) sporządzonego na dzień 31 marca 2017 r. Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów w wysokości 1.150.436,69 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w kwocie 1.552.241,66 zł. Strata netto wyniosła (-)79.529,29 zł. Stwierdzić natomiast należy, że Skarżąca nie nadesłała aktualnego bilansu. Ponadto wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie dokumentów doręczono Skarżącej 27 lipca 2017 r. Przedstawiony rachunek zysków i strat obejmował pierwszy kwartał 2017 r., nie jest to więc zestawienie aktualne. Nadesłane zestawienie dokumentów sprzedaży wskazuje, że Spółka wystawiała dokumenty sprzedaży w każdym miesiącu od stycznia do lipca 2017 r. Spółka posiada zarówno należności, jak i zobowiązania wobec kontrahentów. W zestawieniu środków trwałych sporządzonym na dzień 3 sierpnia 2017 r. zaewidencjonowano 47 pozycji. Według bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2016 r. (aktualnego bilansu nie przedstawiono) Skarżąca posiadała aktywa trwałe o wartości 10.550.707,85 zł, w tym wartości niematerialne i prawne (7.168.237,50 zł), rzeczowe aktywa trwałe o wartości 3.382.470,35 zł (środki trwałe, grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Mając na uwadze przedstawione informacje wskazać należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w dużych rozmiarach (w poprzednich latach były to wielomilionowe obroty). W roku bieżącym kontynuuje prowadzenie działalności przewidując jej intensyfikację. Nie można uznać, że wystarczającą okolicznością aby zwolnić Spółkę od kosztów postępowania w sprawie jest zaległość w regulowaniu należności wobec Spółki przez jej strategicznego partnera i zagrożona płynność finansowa. Przedstawiony stan faktyczny może być stanem przejściowym, a więc utrata płynności finansowej nie musi nastąpić. Nie można uznać za wiarygodne oświadczenia Spółki iż jej sytuacja finansowa uniemożliwiała zgromadzenie środków na koszty prowadzonych postępować sądowych. Zauważyć należy, że Spółka ma możliwość dokonywania rezerw środków pieniężnych na ewentualne, nagłe koszty które mogą pojawić się w toku prowadzonej działalności. Nie podjęcie podobnych działań w zakresie zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego, wskazuje, że Strona nie zachowała zasad ostrożności wymaganych od podmiotu działającego w obrocie gospodarczym. Ewentualne problemy ze zdobyciem środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania nie mogą zostać przerzucone na Sąd. Ponadto Skarżąca posiada znaczny majątek. Środki trwałe: grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie przedstawiają wartość 3.198.745,62 zł. Wpis sądowy, którego zapłata umożliwi rozpoznanie skargi przez Sąd wynosi 24.896 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Zauważyć należy, że w bilansie przygotowanym na koniec 2016 r. Skarżąca posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 35.619,02 zł. Oceniając ujemny stan konta bankowego stwierdzić należy, że w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. przewidziano możliwość finansowania działalności gospodarczej kredytem w rachunku bieżącym. Zauważyć również należy, że wskazana forma finansowania działalności jest powszechnie wykorzystywana przez podmioty gospodarcze, a więc ujemne saldo debetowe na rachunku bankowym nie musi wprost prowadzić do wniosku, że sytuacja finansowa podmiotu gospodarczego uzasadnia zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze informacje przedstawione przez Skarżącą oraz wynikające z przedłożonych dokumentów nie można uznać, że Spółka znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej uiszczenie wpisu od skargi i nie miała możliwości zgromadzenia środków w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.