V SA/Wa 1014/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienie pełnomocnika. AMP Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. G. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że w wyniku zaangażowania środków w bieżącą produkcję ma kłopoty z płynnością finansową. Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego i nie była w stanie ich zgromadzić. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.104.400 zł, Spółka posiada środki trwałe o wartości 2.776.778,10 zł, a w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę z działalności w kwocie 982.667,72 zł. Na koncie bankowym wykazała saldo debetowe 952.858,20 zł. Spółka oświadczyła również, że posiada dwa konta walutowe, na których znajdują się środki w kwotach 4.947,96 GBP oraz 15,39 euro. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez udzielenie dodatkowych informacji i złożenie dokumentów Skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunku bankowego, kopie zeznania podatkowego CIT-8 za 2017 r. oraz deklaracji VAT-7 składanych w 2018 r., zestawienie przychodów uzyskanych w 2018 r. oraz zobowiązań za ten sam okres, bilans i rachunek zysków i strat, sprawozdanie finansowe za 2017 r., wykaz środków trwałych. Spółka oświadczyła, że nie posiada zasobów finansowych zgromadzonych poza rachunkami bankowymi, przedstawiła również informacje w sprawie pomocy de minimis w latach 2016-2017, wynagrodzenia Prezesa Zarządu i kosztów obsługi prawnej świadczonej na rzecz Skarżącej w przedmiotowej sprawie (są pokrywane z bieżących przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej oraz kredytu obrotowego). Oświadczyła, że wspólnicy nie podjęli uchwały o obowiązku dopłat (z uwagi na sytuację Strony),. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przystępując do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy z 5 lipca 2018 r. wskazać należy, że Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, tj. o przyznanie prawa pomocy w całości. Zauważyć jednak należy, że Spółka jest reprezentowana w postępowaniu przez pełnomocnika, radcę prawnego. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Na podstawie art. 249a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W związku z ustaleniem, że Spółka jest reprezentowana przez radcę prawnego postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia nieopłaconej pomocy prawnej jest zbędne i podlega umorzeniu. W związku z powyższym wniosek Spółki należy rozpoznać w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym, a więc oceniając czy Spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi kasacyjnej zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 12.448 zł (§ 3 w związku z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca argumentuje, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ponieważ posiadane środki zaangażowała w bieżącą produkcję, co przejawia się kłopotami z zachowaniem płynności finansowej Spółki. Aktualnie Spółka nie posiada wolnych środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego i nie była w stanie ich zgromadzić. Analizując sytuację majątkową Spółki nie sposób stwierdzić, że znajduje się w sytuacji finansowej, która wyklucza poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zeznania podatkowego CIT-8 wynika, iż w roku 2017 Spółka poniosła stratę z działalności uzyskując przychody w wysokości 8.227.14396 zł oraz ponosząc koszty w kwocie 9.156.593,31. Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stwierdzić należy, że jest to drugi rok podatkowy zakończony stratą. W 2015 r. Spółka uzyskała dochód w wysokości 204.590,71 zł. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 13 czerwca 2018 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Porównując natomiast dane przedstawione w zeznaniach podatkowych CIT-8 za lata 2016-2017 zauważyć należy, że zarówno przychody, jak i koszty ich uzyskania wzrosły. Skarżąca w 2017 uzyskała przychody w kwocie 8.227.14396 zł i poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 9.156.593,31 zł. W 2016 r. wartości te wyniosły odpowiednio: przychody - 7.257.708,44 zł, koszty podatkowe - 7.506.108 zł. W sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy od 01 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. sporządzonym 30 czerwca 2018 r. stwierdzono, że w roku 2017 sytuacja w branży była stabilna. Działalność bieżącą Spółka finansowała z środków bieżących oraz z kredytu obrotowego w rachunku bieżącym. Stratę poniesioną za rok obrotowy obejmujący okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Zwyczajne Zgromadzenie Wspólników postanowiło pokryć kapitałem zapasowy, który zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień 31 grudnia 2017 r. wyniósł 1.101.395,36 zł. Ze składanych w roku 2018 deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W czerwcu 2017 r. zaewidencjonowała sprzedaż w wysokości 92.885 zł i nabycie w kwocie 216.593 zł, w maju sprzedaż – 608.591 zł i nabycie – 391.232 zł, w kwietniu sprzedaż – 266.618 zł oraz nabycie – 159.413 zł, w marcu sprzedaż – 437.070 zł i nabycie – 458.703 zł, w lutym sprzedaż – 338.504 zł oraz nabycie – 300.240 zł, w styczniu sprzedaż – 452.189 zł i nabycie – 234.964 zł. Według rachunku zysków i strat (wariant porównawczy) sporządzonego na dzień 31 marca 2017 r. Spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów w wysokości 1.150.436,69 zł oraz poniosła koszty działalności operacyjnej w kwocie 1.552.241,66 zł. Strata netto wyniosła (-)79.529,29 zł. W zestawieniu środków trwałych (brak daty sporządzenia zestawienia) zaewidencjonowano 40 pozycji. Według bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2017 r. Skarżąca posiadała aktywa trwałe o wartości 8.288.367,89 zł, w tym wartości niematerialne i prawne (5.536.860,44 zł), rzeczowe aktywa trwałe o wartości 2.751.507,45 zł (środki trwałe, grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie). Skarżąca posiada znaczny majątek. Rzeczowe aktywa trwałe: grunty, budynki, lokale, obiekty, urządzenia techniczne, maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie przedstawiają wartość 2.751.507,45 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wpis sądowy, którego zapłata umożliwi rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Sąd II instancji wynosi 12.448 zł, a więc jest to połowa wpisu od skargi uiszczonego przez Spółkę 13 listopada 2017 r. – po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy prowadzonego przed sądem I instancji. Spółka uzyskała środki pieniężne na zapłatę wpisu, a z przedstawionych przez nią informacji nie wynika, że zmuszona była zaciągnąć kredyt na pokrycie kosztów sądowych. Wspólnicy nie podejmowali również uchwał w celu dokapitalizowania Spółki. Odnosząc się do argumentu, że Skarżąca finansuje koszty działalności kredytem bieżącym zauważyć należy, że jest to zwyczajna praktyka w obrocie gospodarczym, powszechnie wykorzystywana przez podmioty gospodarcze. Ujemne saldo debetowe na rachunku bankowym nie musi wprost prowadzić do wniosku, że sytuacja finansowa podmiotu gospodarczego uzasadnia zwolnienie z kosztów postępowania sądowego. Podkreślić również należy, że banki przed podpisaniem umowy kredytowej oceniają sytuację finansową wnioskodawcy, w tym szacują jego zdolność do spłaty kredytu. Fakt, że bank udzielił Skarżącej kredyt w rachunku bieżącym świadczy, że w jego ocenie kondycja finansowa jest stabilna i uzasadnia przyjęcie, że Strona spłaci zobowiązanie kredytowe. Zauważyć należy, że w oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wykazała trzy rachunki bankowe, w tym dwa rachunki walutowe. Na rachunku prowadzonym w złotych wykazała debet. Na rachunku prowadzonym w funtach szterlingach (GBP) posiadała środki w wysokości 4.947,96 GBP. Zgodnie z tabelą przedstawiającą kursy średnie walut obcych (tabela nr 174/A/NBP/2018 z dnia 2018-09-07 umieszczona na stronie internetowej https://www.nbp.pl/home.aspx?f=/kursy/kursya.html kurs średni 1 GBP wynosi 4,7887 zł. Stosując wskazany przelicznik Spółka posiada środki w kwocie 23.694,29 zł, tj. w kwocie znacznie wyższej od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (12.448 zł). Mając na uwadze informacje przedstawione przez Skarżącą oraz wynikające z przedłożonych dokumentów nie można uznać, że Spółka znajduje się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej i nie miała możliwości zgromadzenia środków w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznał, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, art. 246 § 2 pkt 2 i § 3 oraz art. 249a p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.