V SA/Wa 1358/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. A. Ł.-S. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z synem, posiada mieszkanie o pow. 78,90 m2 o wartości 40.000 zł oraz samochód osobowy, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż otrzymuje zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 580 zł, a jej syn otrzymuje alimenty w wysokości 800 zł. Uzasadniając wniosek wskazała, iż w dniu 31 maja 2016 r. zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej i od sierpnia 2016 r. jest osobą bezrobotną. Aktualnie poszukuje pracy, nie spłaca zobowiązań kredytowych oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wnioskodawczyni przedstawiła swoje miesięczne wydatki do których zaliczyła: czynsz - 160 zł, media – około 100 zł, a także cztery raty kredytowe w wysokości: 900 zł, 1070 zł, 900 zł oraz 224 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie zarządzenia starszego referendarza sądowego z 25 kwietnia 2017 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W dniu 12 czerwca 2017 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącej z dnia 6 czerwca 2017 r. stanowiące odpowiedź na zarządzenie z 25 kwietnia 2017 r. zawierające wykaz załączonych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Do pisma załączono wskazane w nim dokumenty, w tym niepodpisane przez skarżącą pismo dotyczące jej sytuacji majątkowej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W przedmiotowej sprawie skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika, a jedynym kosztem sądowym jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Analizując złożone przez stronę oświadczenia w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z 25 kwietnia 2017 r., w zakresie wezwania do udzielenia odpowiedzi na zadane jej pytania. W piśmie procesowym z 6 czerwca 2017 r. przedstawiono listę załączonych do niego dokumentów natomiast w żaden sposób nie odniesiono się do pytań zadanych wnioskodawczyni w zarządzeniu. Podkreślić należy, że zgodnie ze sporządzonym spisem wśród przedstawionych dokumentów znajduje się oświadczenie skarżącej. Faktycznie do pisma załączono niepodpisane przez skarżącą pismo z 23 maja 2017 r. dotyczące jej sytuacji majątkowej. Ponieważ pismo nie jest podpisane, nie stanowi dowodu na wystąpienie okoliczności w nim wskazanych. Stwierdzić więc należy, że strona nie złożyła dodatkowego oświadczenia i nie przedstawiła informacji wymaganych zgodnie z zarządzeniem. W ocenie referendarza sądowego informacje o które się do wnioskodawczyni zwrócono były niezbędne do oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca wskazała we wniosku, że "żyje" z pozostałej części kredytów, z których opłaca bieżące wydatki. W takiej sytuacji koniecznym było wyjaśnienie, jaką kwotą dysponuje miesięcznie na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także jaka jest aktualna, łączna wysokość kwot kredytów udzielonych wnioskodawczyni, którymi może dysponować na opisane wydatki. Skarżąca wykazała na formularzu PPF cztery zobowiązania kredytowe. Koszt miesięcznych rat wynosi 3.094 zł. Równocześnie strona zaznaczyła, że z uwagi na sytuację finansową przestała regulować zobowiązania wobec banków. Złożone wyjaśnienie nie jest wiarygodne. W ocenie referendarza sądowego złożonego oświadczenia nie udowadnia nieczytelny skan pisma – ostatecznego wezwania do zapłaty przedstawiony przez stronę. Zauważyć natomiast należy, że z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że strona reguluje zobowiązania wobec banków. Do kosztów niezbędnego utrzymania strona zaliczyła czynsz - 160 zł oraz wydatki na media – około 100 zł. Innych wydatków na niezbędne utrzymanie nie wykazała i nie udokumentowała. Po stronie dochodów wykazała natomiast zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 580 zł oraz świadczenie alimentacyjne syna w wysokości 800 zł. W tym stanie rzeczy nie można w sposób jasny i koherentny ustalić wysokości miesięcznego dochodu strony, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje ona w pewnym stałym przedziale czasowym na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Zauważyć bowiem trzeba, iż gdyby przyjąć, że skarżąca utrzymuje się wraz z synem z miesięcznego dochodu w wysokości 1.380 zł, to za niewiarygodne uznać należałoby jej oświadczenie w zakresie miesięcznych zobowiązań stałych i wydatków, których łączna wysokość wynosi – według oświadczenia złożonego w rubryce nr 11 formularza PPF – 3.354 zł. Wnioskodawczyni wyjaśniła wprawdzie, iż wydatki te pokrywa z zaciąganych kredytów, jednakże nie ujawnia tego, jaką kwotą dysponuje miesięcznie ponad oświadczone dochody, ani tego jaka jest ogólna wartość środków, którymi może dysponować w ramach wskazanych "kredytów". Odnosząc się do wyjaśnień dotyczących zobowiązań wobec bankowych wskazać należy, że przy ocenie zasadności przyznania prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Zwrócić uwagę również należy, że strona jest właścicielką samochodu marki Kia Venga. W celu zakupu samochodu zawarła 29 kwietnia 2016 r. umowę pożyczki w łącznej kwocie 16.765,17 zł (karta 189 akt sądowych). Zauważyć należy, że również 29 kwietniu 2016 r. skarżąca wniosła skargę do tut. Sadu, a więc powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia wydatków w związku z wszczętym postępowaniem sądowym. Istotne jest również, że Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na pytanie o miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. W rubryce nr 11 formularza PPF wskazała jedynie wydatki związane z mieszkaniem (czynsz) oraz wydatki na "media". Nie złożyła oświadczenia w zakresie innych wydatków, takich jak wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie. Skoro ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny, to brak odpowiedzi na pytanie o tego rodzaju wydatki, uniemożliwia dokonanie takiej oceny. Z przedstawionych dokumentów, przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych wynika natomiast, że skarżąca ponosi opłaty z tytułu korzystania z platformy satelitarnej Cyfrowy Polsat (39,99 zł), wydaje kwotę 175 zł z tytułu korzystania z usług firmy P4 Spółka z o.o. tj. operatora sieci Play. W dniu 23 stycznia 2017 r. strona wypłaciła kwotę 1.230 zł na rzecz kancelarii adwokackiej. Analiza przedstawionych wciągów z rachunków bankowych wskazuje, że strona posiada co najmniej trzy rachunki bankowe o nr (...)3077, nr (...)0002 oraz (...)3198. Przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych o numerach końcowych (...)3077, nr (...)0002. Na kontach bankowych realizowane są liczne transakcje zarówno obciążające, jak i uznające rachunki. Z przedstawionych wyciągów wynika, że strona przelewa określone środki pieniężne pomiędzy kontami. Zauważyć należy, że na rachunek bankowy (...)3077 wpływa miesięcznie kwota 200 zł tytułem: opłata za wynajem pawilonu w Legionowie. Ponadto skarżąca wpłaca na konta bankowe gotówkę: np. 12.01.2017r. – 4.200 zł, 20.01.2017 r. – 5.000 zł, 27.01.2017 r. – 2.400 zł, 16.02.2017 r. – 2.050 zł, 1.400 zł. Skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła skąd pochodzą wskazane środki, nie wykazała ich również na formularzu PPF. Następnie wskazać należy iż analiza przedstawionych dokumentów oraz złożonych oświadczeń wskazuje na niepełne wyjaśnienia dotyczące posiadanego majątku, w tym mieszkań. Na formularzu strona wykazała mieszkanie o powierzchni około 78 m.kw. i wartości 40.000 zł. Równocześnie z przedstawionych dokumentów bankowych wynika, że Skarżąca uiszcza czynsz (w kwotach 160 zł i około 381 zł) za dwa mieszkania położne w miejscowości M. (nr 42/3 oraz nr 40/10). Ponadto według wyciągów bankowych strona opłaca kwotę 368,41 zł na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowo Lokatorsko Własnościowej w L. (np. 31.01.2017 r.). Niezależnie od wskazanych wydatków z tytułu utrzymania mieszkań z uwagi na fakt, że strona mieszka w Warszawie ponosi koszty wynajmu mieszkania wynoszące 1.600 zł. Skarżąca nie udzieliła wyjaśnień co do opisanych Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, a taka sytuacja nie zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.