V SA/Wa 151/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) w przedmiocie uznania za niezasadne zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. J. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz dwojgiem niepełnoletnich dzieci. Oświadczył, że mieszka w wynajętym mieszkaniu, za które płaci czynsz w kwocie 1.200 zł, opłaty za media wynoszą 250 zł miesięcznie. Wskazał też, że na leki wydaje 130 zł. Podstawą utrzymania rodziny jest dochód z własnej działalności gospodarczej w wysokości 3.098 zł (brutto) oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.648,80 zł otrzymywane przez żonę. Wskazał również, że jego żona jest właścicielem samochodu osobowego o wartości 16.000 zł. Na podstawie zarządzenia z 8 maja 2017 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wskazanych w piśmie dokumentów oraz przedstawienie dodatkowych informacji dotyczących sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący przedstawił kserokopie dokumentów: decyzję w sprawie przyznania prawa do zasiłku wychowawczego na kolejne dziecko, listę płac za styczeń 2017 r., aneks do umowy o pracę, faktury potwierdzające zakup leków, gazu, energii elektrycznej, miesięczne deklaracje VAT-7 za 2017 r., umowę najmu lokalu, podatkową księgę przychodów i rozchodów za 2017 r., zeznania podatkowe PIT-36L wraz z informacją PIT/B oraz PIT-37 za 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 oraz art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od tej zasady. Literalna wykładnia właściwych w sprawie regulacji prawnych nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami uznać należy, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika procesowego, tj. w zakresie częściowym. Analizując złożone oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów wskazanych w wezwaniu z 9 maja 2017 r., a złożone wyjaśnienia są częściowo sprzeczne, nieprecyzyjne lub niejasne. Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz złożonych informacji nie można dokonać rzetelnej oceny sytuacji finansowej, majątkowej i osobistej Strony. W konsekwencji nie jest możliwa ocena, czy Skarżący spełnia warunki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący na formularzu PPF wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu miesięczny dochód brutto w wysokości 3.098 zł. W piśmie z 27 maja 2017 r. wyjaśnił, że uzyskuje "dochody z pracy wykonywanej bez umowy o pracę w ramach tzw. samozatrudnienia" i ponosi wszelkie koszty prowadzonej działalności. Jednocześnie oświadczył, że od stycznia 2012 r. nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Jedynym dochodem, który uzyskał do lutego 2015 r. było wynagrodzenie w PKS Tychy Spółka z o.o., ale z uwagi na wykreślenie z funkcji członka zarządu, nie otrzymuje wynagrodzenia z tego tytułu od grudnia 2015 r. W styczniu 2015 r. Skarżący rozpoczął pracę na stanowisku spedytora, ale pracuje bez umowy o pracę. Wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia, pracodawcy nie chcą zalegalizować świadczonej przez niego pracy. Pracuje na "samozatrudnieniu" aby posiadać ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze złożone wyjaśnienia wskazać należy, że są one obszerne, ale trudno na ich podstawie precyzyjnie wskazać wysokość miesięczne go dochodu Skarżącego. Oświadczył on, że pracuje bez umowy o pracę (a więc nielegalnie) ale nie wskazał jakie środki finansowe uzyskuje z tego tytułu. Równocześnie oświadczył, że pracuje w ramach "samozatrudnienia". Nie wskazał jednak rodzaju wykonywanej pracy. Wyjaśnił natomiast, że nie prowadzi działalności gospodarczej z zakresu transportu drogowego oraz transportu rzeczy. Z przedstawionych deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 wynika natomiast, że w okresie od stycznia 2017 r. do marca 2017 r. Strona dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. Według deklaracji na Stronie ciążył obowiązek zapłaty podatku. Skarżący przedstawił również kserokopie zeznań podatkowych za 2016 r. W zeznaniu PIT-36L zadeklarował przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 121.962,25 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 84.779,06 zł oraz dochód w kwocie 37.183,19 zł. Przedstawione dane negują wyjaśnienia Strony, że prowadzi jedynie formalnie działalność gospodarczą, aby uzyskać ubezpieczenie zdrowotne. W istocie zadeklarowane kwoty wskazują, że Strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach skoro roczny przychód za 2016 r. wyniósł 121.962,25 zł, a koszty jej prowadzenia (wydatki) wyniosły 84.779,06 zł. Skarżący nie przedstawił odpisów zeznań podatkowych za 2015 r. (własnych i żony). Z nadesłanej księgi przychodów i rozchodów obejmującej okres od stycznia do marca 2017 r. wynika, że przychody Skarżącego z działalności gospodarczej we wskazanym okresie wyniosły łącznie 30.200,35 zł, natomiast wydatki – 24.270,18 zł. Zauważyć należy, że Strona uzyskiwała przychody z tytułu świadczonej logistyki na rzecz innych podmiotów. W opisach zdarzeń gospodarczych pojawił się tytuł: "dzierżawy". W marcu 2017 r. Skarżący uzyskał z tego tytułu przychód w wysokości 1.000 zł, w lutym – 842 zł, a w styczniu – 100 zł. W styczniu 2017 r. Skarżący uzyskał również przychód z tytułu "szkolenia" (lp. 7). Wypada również podkreślić, że do kosztów działalności Strona zaliczała poniesione koszty sądowe, a najwyższe wydatki dotyczyły materiałów biurowych. Jako sprzeczne, niejasne i nieprecyzyjne uznać należy wyjaśnienia dotyczące niezbędnych kosztów utrzymania rodziny. Skarżący oświadczył, że ponosi koszt wynajmu mieszkania w wysokości 1.200 zł. Równocześnie nie udokumentował, że faktycznie opłaca czynsz we wskazanej kwocie. W przedstawionej umowie najmu lokalu strony umowy określiły, że czynsz wynosi 800 zł. Odnosząc się do złożonego oświadczenia, że czynsz przekazuje właścicielowi mieszkania w gotówce wskazać należy, że powołana okoliczność nie uniemożliwia wykazania, że czynsz we wskazanej kwocie jest faktycznie opłacany. W tym zakresie Skarżący mógł uzyskać oświadczenie właściciela mieszkania o przyjęcie zapłaty. Oświadczył również, że opłaca alimenty w wysokości 1.000 zł miesięcznie – wskazany wydatek również nie został udokumentowany. Skarżący nie nadesłał orzeczenia sądu określającego obowiązek alimentacji oraz nie wykazał, że alimenty faktycznie uiszcza. Strona wskazała, że nie posiada rachunku bankowego. Rachunek został zamknięty przez bank z powodu braku obrotów. Pomimo wezwania Skarżący nie przedstawił dokumentu potwierdzającego likwidację rachunku ani też historii rachunku z ostatnich 3 miesięcy przed zamknięciem. Odnosząc się do informacji, że małżonkowie ustanowili rozdzielność majątkową i żona Skarżącego nie godzi się partycypować w kosztach sądowych, ponieważ nie są one niezbędne do utrzymania wskazać należy, że w orzecznictwie sądowym przyjęty został pogląd zgodnie z którym istnienie między małżonkami rozdzielności majątkowej, czy też brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, nie stanowią okoliczności, w których to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., o sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r., o sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 8 października 2014 r., o sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r., o sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r., o sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć należy, że stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012, poz. 788 j.t.), dalej k.r.o., małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają m.in. obowiązek do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Skoro zatem małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, to żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi także w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Pozostawanie w związku małżeńskim, nawet jeśli tylko formalnie, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r., o sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy (patrz postanowienie WSA w Poznaniu z 17 lutego 2015 r., sygn. akt, I SA/Po 1062/14). Reasumując powyższe rozważania podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie złożył precyzyjnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów, jak i ponoszonych kosztów utrzymania. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Biorąc pod uwagę powyższe referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Wskazać również należy, że nieprzyznanie prawa pomocy nie narusza powołanych we wniosku przepisów Konstytucji. Skoro Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.