V SA/Wa 1686/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. K. S. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 50 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 10 ha, zgromadziła również oszczędności pieniężne w wysokości około [...] zł (na dzień 20 lipca 2016 r.). Wnioskodawczyni oświadczyła, iż uzyskuje dochody w wysokości około [...] zł rocznie. W uzasadnieniu podniosła, iż otrzymała gospodarstwo rolne nieodpłatnie od ojca i babci, z którego prowadzenia uzyskuje dochody. Wnioskodawczyni przedstawiła swoje wydatki i zobowiązania stałe, do których zaliczyła: zwrot kwoty [...] zł rodzicom "za zaciągnięty przez nich kredyt"; czynsz mieszkaniowy – około [...] zł rocznie; KRUS – około [...] zł rocznie; podatek rolny i gruntowy – około[...] zł rocznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 28 października 2016 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż jej ojciec nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jednakże ma "status domownika dla potrzeb KRUS". Skarżąca uzyskuje dochód wyłącznie z uprawy i sprzedaży zbóż, zaś jej miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł. Do pisma załączyła kopie aktów notarialnych: umowy sprzedaży z dnia 5 sierpnia 2008 r., umowy darowizny z dnia 5 września 2011 r., umowy sprzedaży z dnia 10 września 2014 r. Ponadto przedstawiła zaświadczenie z dnia 25 października 2016 r. o byciu podatnikiem podatku rolnego, a także wyciągi z rachunków bankowych z okresu od 1 lipca do 25 października 2016 r. Dodatkowo, w dniu 23 listopada 2016 r. do Sądu wpłynęła korespondencja skarżącej obejmująca: zaświadczenie z dnia 8 listopada 2016 r. o posiadanych użytkach rolnych, a także zaświadczenie z dnia 10 listopada 2016 r. o wpisaniu do rejestrów wymiarowych z gruntów stanowiących gospodarstwo rolne. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Analizując złożone przez stronę oświadczenia, nie sposób uznać by nie była ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Przede wszystkim nie można przyjąć by wnioskodawczyni znajdował się w stanie ubóstwa, skoro posiada majątek nieruchomy o znacznej wartości, a także stałe źródło dochodów z tytułu działalności rolniczej. Wzięto w szczególności pod uwagę, iż skarżąca posiada mieszkanie o pow. 50 m2 o wartości około 150.000 zł, a także nieruchomość rolną o pow. 10 ha, również o wartości około 150.000 zł. Ponadto skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne i uzyskuje stałe dochody z tytułu sprzedaży zbóż w wysokości około 15.000 zł rocznie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu [...] przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Należy również wskazać, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Prezentowane wyżej poglądy znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Niezależnie od tego należało mieć na względzie, iż wnioskodawczyni oświadczyła we wniosku złożonym na formularzu PPF, iż na dzień 20 lipca 2016 r. posiadała oszczędności pieniężne w wysokości około 1.400 zł, które w ocenie referendarza sądowego winna przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, skoro zostały one uwidocznione przez skarżącą w rubryce nr 7.2.1 wniosku (oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce). Dodać można, iż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż na dzień 25 października 2016 r. posiadała ona środki pieniężne w wysokości 803,88 zł, przy czym w dniu 11 sierpnia 2016 r. dokonała ona przelewu kwoty 802,41 zł na rzecz towarzystwa ubezpieczeniowego tytułem polisy. Przypomnieć zatem należy, iż prawo pomocy może być udzielone jedynie w sytuacji gdy wnioskująca strona nie posiada jakichkolwiek środków, które może przeznaczyć na koszty sądowe, a nie wówczas gdy środki takie wprawdzie posiada, jednakże przeznacza je na spłatę innych zobowiązań czy też na wydatki, których nie można zaliczyć do kategorii wydatków niezbędnych dla utrzymania. Do wydatków takich nie można również zaliczyć zobowiązania skarżącej o charakterze prywatnoprawnym z tytułu "zwrotu rodzicom sumy zaciągniętej na kredyt". Ponadto pamiętać należy, iż przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na nich określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są zatem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Reasumując, jeżeli wnioskodawczyni dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winna partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.