V SA/Wa 1690/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] w [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] marca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie V. z siedzibą w Z. G. wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż Stowarzyszenie nie posiada kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, nie posiada środków trwałych, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiągnęło zysku w ostatnim roku obrotowym. Skarżąca strona wskazała, iż posiada rachunek bankowy z ujemnym stanem. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż majątek Stowarzyszenia został zajęty przez Urząd Skarbowy w Z. G.. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Stowarzyszenia, zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2016 r. wezwano je do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia 19 września 2016 r. Stowarzyszenie wyjaśniło, iż nie wykonuje obecnie żadnej działalności i nie uzyskuje żadnych środków finansowych, nie ma aktywnych członków, nie pobiera żadnych składek, nie ma "czynnych" rachunków bankowych. Ponadto wskazano, iż Stowarzyszenie ma wymagalne zobowiązania, jednakże nie toczy się wobec niego żadne postępowanie egzekucyjne. Wyjaśniono przy tym, iż prowadzone uprzednio postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z uwagi na brak majątku. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Na obecnym etapie na Stowarzyszeniu ciąży obowiązek poniesienia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Wskazać należy, iż Stowarzyszenie nie wykonało wezwania do złożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, wobec czego brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 23 sierpnia 2016 r. skarżąca strona złożyła jedynie kopię statutu. Natomiast nie przedstawiła pozostałych dokumentów, o które się zwracano, a które miały istotny wpływ na ocenę wniosku. Przede wszystkim Stowarzyszenie nie przedstawiło żadnego dowodu na to, że nie posiada majątku, że został on zajęty, nie przedłożyło dokumentu potwierdzającego zamknięcie wskazanego we wniosku rachunku bankowego, nie przedstawiło żądanych zeznań podatkowych ani dokumentów finansowych, jak również dokumentów potwierdzających, że prowadzone wobec Stowarzyszenia postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z powodu barku majątku. Skoro zatem wnioskująca strona nie udziela informacji w tym zakresie, to dokonanie porównania, o którym mowa wyżej, staje się niemożliwe. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od podniesionych racji, wskazać także należy, że przedłożona do akt sprawy kopia statutu Stowarzyszenia nie zawiera pełnej treści rozdziału V – Działalność gospodarcza, tj. § 34, § 35 oraz § 36. Dodać trzeba, iż treść wskazanych postanowień została zasłonięta przy sporządzaniu kserokopii (vide. K. 53 akt sądowych). Niezależnie od tego zauważyć trzeba, iż statut Stowarzyszenia przewiduje możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Zapisano w nim, że majątek Stowarzyszenia stanowią, oprócz nieruchomości i ruchomości, również fundusze, na które gromadzone są wpływy ze składek członkowskich, z działalności statutowej, dochody z działalności gospodarczej, dochody z majątku oraz wpływów z 1% podatku od osób fizycznych. W ocenie referendarza sądowego Stowarzyszenie dysponuje więc możliwościami uzyskiwania dochodów lub zwiększenia wysokości uzyskiwanych dochodów. Okoliczności, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej oraz nie uzyskuje dochodów ze składek nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym jej traktowaniem przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie realizując cele określone w statucie powinno liczyć się z tym, że prowadzenie każdej działalności, w tym działalności stowarzyszenia wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów, również kosztów sądowych. Zauważyć także należy, że strona nie wskazała, ilu członków liczy Stowarzyszenie podając jedynie, że nie posiada czynnych członków oraz nie uzyskuje dochodów ze składek członkowskich. Wskazać zatem trzeba, iż zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podnosi się, że skoro działalność stowarzyszenia jest realizowana przez jego członków, to obciążenia wynikające z kosztów postępowania mogą również ponosić jego członkowie. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją prowadzoną na zasadzie wolontariatu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Działający w stowarzyszeniu członkowie winni mieć świadomość konieczności finansowego zasilenia funduszy organizacji, poprzez uiszczanie składek w wysokości umożliwiającej skuteczne funkcjonowanie. Pamiętać należy, że ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Z kolei rezygnacja ze składek, ustalenie ich w wysokości niewystarczającej do realizacji celów organizacji bądź też ich nieregularne wpływy są kwestią wewnętrzną Stowarzyszenia i nie mogą prowadzić to sytuacji, w której udział Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym "de facto" byłby finansowany ze Skarbu Państwa. Przypomnieć zatem należy, iż w orzecznictwie funkcjonuje pogląd, zgonie z którym, "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Warto również przywołać stanowisko judykatury, zgodnie z którym, nawet jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10 oraz z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.