V SA/Wa 1722/16

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. Sp. z o.o. w S. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka z o.o. S[...]z siedzibą w S. P. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 11.386,80 zł, natomiast wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 737.916,00 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada cztery rachunki bankowe, na których nie zgromadzono środków pieniężnych. Dodatkowo wskazano, iż stan środków w kasie na dzień 30 czerwca 2016 r. wynosił 515,17 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka nie posiada nieruchomości ani ruchomości, nie posiada również środków na rachunkach bankowych ani w kasie, zaś prowadzono wobec skarżącej postępowania administracyjne uniemożliwiają jakąkolwiek działalność Spółki. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2016 r. wezwano ją do udzielenia odpowiedzi na konkretne pytania oraz do złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi Spółka nadesłała pismo z dnia 6 września 2016 r., w którym wyjaśniła, iż jej rachunki bankowe zostały zamknięte w czerwcu 2016 r. Wskazała nadto, iż Prezes Zarządu Spółki nie pobierał i nie pobiera żadnego wynagrodzenia, zaś obsługa prawna skarżącej była finansowana z "bieżących środków finansowych", jednakże aktualnie wynagrodzenie pełnomocnika nie zostało zapłacone. Do pisma załączono następujące dokumenty: 1) listę środków trwałych na dzień 31.08.2016 r.; 2) wydruki zeznań podatkowych CIT-8 za 2014 i 2015 rok oraz deklaracji VAT-7 od stycznia do lipca 2016 r.; 3) kopie bilansów na dzień 31.12.2014 r. oraz na dzień 31.12.2015 r.; 4) kopie rachunku zysków i strat za rok 2014 i 2015; 5) dwa wyciągi z rachunku bankowego o numerze 42 1050 1953 1000 0090 3020 0738 na dzień 31.05.2016 r. oraz na dzień 30.06.2016 r.; 6) dwa wyciągi z rachunku bankowego o numerze 25 1050 1953 1000 0090 3020 0753 na dzień 31.05.2016 r. oraz na dzień 30.06.2016 r.; 7) dwa wyciągi z rachunku bankowego o numerze 03 1050 1953 1000 0090 3020 0761 na dzień 31.05.2016 r. oraz na dzień 30.06.2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskująca Spółka nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 11 sierpnia 2016 r., którym została wezwana do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu od 1 maja 2016 r. do dnia otrzymania wezwania, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku. Zauważyć należy, iż skarżąca nadesłała jedynie po dwa wyciągi z trzech rachunków bankowych w ING Bank Śląski SA, natomiast we wniosku sporządzonym na formularzu PPPr z dnia 26 lipca 2016 r. oświadczyła, iż posiada ona jeszcze czwarty rachunek w Banku Zachodnim WBK, z którego wyciągu nie przedłożyła. Powyższa konkluzja dotyczy także wezwania do przedłożenia kopii raportów kasowych z okresu od 1 maja 2016 r. do dnia otrzymania niniejszego wezwania. Wskazać należy, iż w tym zakresie Spółka w ogóle zarządzenia nie wykonała i nie przedłożyła żadnego raportu kasowego. W konsekwencji stwierdzić należy, iż nie jest możliwe dokonanie analizy obrotu środkami pieniężnymi przez Spółkę. Zauważyć bowiem trzeba, że z jednej strony Spółka deklaruje dostawy towarów oraz świadczenie usług, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, a także import usług, co wynika z deklaracji VAT-7 od stycznia do lipca 2016 r., podczas gdy analiza przedstawionych wyciągów z trzech rachunków bankowych Spółki wskazuje jedynie na opłaty abonamentowe, opłaty za użytkowanie karty debetowej, opłaty za prowadzenie rachunków, a także opłatę za egzekucję. Skoro zatem Spółka nie dokonywała operacji na rachunkach bankowych, odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, a nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody, to musiała w tym okresie dysponować środkami finansowymi, innymi aniżeli te, które zgromadziła w badanym okresie na rachunkach bankowych. W tym zakresie Spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Kwestia posiadania środków w kasie była również istotna ze względu na stwierdzoną rozbieżność w oświadczeniach złożonych przez skarżącą na formularzu PPPr z dnia 26 lipca 2016 r. Zauważyć bowiem należało, iż w rubryce nr 10 formularza wskazano, iż na dzień 30.06.2016 r. Spółka posiadała w kasie środki pieniężne w wysokości 515,17 zł, a jednocześnie w uzasadnieniu tego samego wniosku (rubryka nr 5) podniesiono, iż brak jest środków w kasie. Zwrócić należy również uwagę, iż analiza operacji dokonywanych na ujawnionych rachunkach bakowych prowadzi do wniosku, że Spółka posiada także inne rachunki bankowe, których nie oświadczyła w rubryce nr 9 formularza PPPr, a co za tym idzie, z których wyciągów również nie przedstawiła. W tym zakresie wskazać należy, iż na rachunek o numerze 42 1050 1953 1000 0090 3020 0738 dokonano w dniu 31.05.2016 r. przelewu kwoty 43,00 zł z nieujawnionego rachunku należącego do skarżącej o numerze 18 1050 1953 1000 0024 0829 0530. Z kolei w dniu 30.06.2016 r. dokonano operacji odwrotnej, tj. z rachunku o numerze 42 1050 1953 1000 0090 3020 0738 przelano kwotę 88,18 zł na rachunek 18 1050 1953 1000 0024 0829 0530. Następnie dostrzec należało, iż na wskazany rachunek o numerze 42 1050 1953 1000 0090 3020 0738 dokonano w dniu 30.06.2016 r. przelewu kwoty 419,23 zł z jeszcze innego, nieujawnionego rachunku należącego do skarżącej o numerze 53 1050 1953 1000 0024 1066 3393. Reasumując ten wątek stwierdzić należało, iż Spółka posiada jeszcze co najmniej dwa nieujawnione rachunki bankowe o numerach: 18 1050 1953 1000 0024 0829 0530 oraz 53 1050 1953 1000 0024 1066 3393, z których nie przedstawiła wyciągów, jak również ujawniony w rubryce nr 9 formularza PPPr rachunek w Banku Zachodnim WBK o numerze 74 1090 2688 0000 0001 3063 6845, z którego – jak to już wyżej wskazano – nie przedłożyła żądanych wyciągów. Nie bez znaczenia jest przy tym, iż część ujawnionych rachunków Spółki została przez nią zamknięta, a zgromadzone środki przelane na inne posiadane przez nią rachunki. Natomiast skarżąca nie podnosiła, a co więcej, nie wykazała, że jakiekolwiek należące do niej rachunki zostały zablokowane bądź zajęte, w toku ewentualnych postępowań egzekucyjnych, na prowadzenie których zresztą skarżąca w ogóle się nie powoływała. Następnie wskazać należy na wątpliwości, jakie powstają w związku z oświadczeniami skarżącej w zakresie posiadanego majątku, w szczególności środków trwałych. W rubryce nr 7 formularza PPPr z dnia 26 lipca 2016 r. wskazano, iż Spółka posiadała środki trwałe, których wartość według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosiła 11.386,80 zł. Oświadczenie to potwierdza przedłożony bilans za rok 2015, w którym wskazano, iż Spółka posiada aktywa w postaci urządzeń technicznych i maszyn o wartości 11.386,80 zł. Z kolei do pisma z dnia 6 września 2016 r. skarżąca załącza "Listę środków trwałych, na dzień 2016-08-31", która nie zawiera żadnych pozycji i wskazuje na zerową wartość środków trwałych. Jednocześnie Spółka w żaden sposób nie wyjaśnia tych rozbieżności, nie przedstawia także żadnych dokumentów na potwierdzenie tego, że wyzbyła się środków trwałych, czy też wskazujących na ich likwidację. Już tylko z tych powodów wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Jak to się bowiem przyjmuje w orzecznictwie, niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Niezależnie od powyższego, na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miały również niżej wyłuszczone względy. Przede wszystkim zauważyć należało, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody o znacznej wartości. Z przedłożonych deklaracji podatkowych za lata 2014 i 2015 wynika, iż skarżąca osiągnęła w roku 2014 dochód w wysokości 7.758.476,91 zł, przy przychodzie w wysokości 102.041.639,08 zł, zaś w roku 2015 jej dochód wynosił 821.666,50 zł, przy przychodzie w wysokości 32.629.838,09 zł. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności Spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że Spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Przypomnieć również należy, iż zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Na koniec warto dodać, iż sytuacja majątkowa wnioskującej Spółki była również przedmiotem oceny w ramach postępowań w przedmiocie prawa pomocy, w innych zainicjowanych przez skarżącą sprawach w tutejszym Sądzie, w których odmawiano skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie wskazać można na postanowienia: z dnia 30 maja 2016 r. o sygn. akt V SA/Wa 165/16, z dnia 7 czerwca 2016 r. o sygn. akt V SA/Wa 166/15, czy też z dnia 8 sierpnia 2016 r. o sygn. akt VI SA/Wa 793/16. Analiza uzasadnień do wymienionych postanowień prowadzi do wniosku, że Spółka nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak to miało miejsce również w niniejszym postępowaniu. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec, jak w sentencji postanowienia.