V SA/Wa 1891/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. specjalista - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie części wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłat abonamentowych uchyla decyzję w zaskarżonej części. 1. Pismem z dnia (...).11.2014 r. – którego treść doprecyzowano ostatecznie w dniu (...) marca 2018 r. – R. M. wniósł o " umorzenie w płatności opłat abonamentowych za okres od czerwca 2008 r. do sierpnia 2013 r. wraz z odsetkami". 2. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji decyzją z dnia (...).09.2018r. – stosownie do treści art.10 ust.1 ustawy z dnia 21.04.2005r. o opłatach abonamentowych (Dz.U.2014, poz.1204 ze zm.) dalej ustawa oraz art. 105 § 1 w zw. z art. 104 k.p.a.- umorzyła: a) postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okres 6/2008 – 7/2013; b) zaległości w płatności opłaty abonamentowej od 01-31.08.2013 i od 01.09.2013 do 31.10.2015 w wysokości 527,95zł wraz z odsetkami w wysokości 165.05zł. W motywach wskazano, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę za używanie niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe. Organ bada zasadność wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłat abonamentowych i podejmuje decyzję o umorzeniu bądź odmowie umorzenia w odniesieniu do zaległości wskazanych we wniosku Strony lub wyznaczonego przez datę wpływu wniosku do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Zgodnie z przepisami ustawy obowiązki polegające na pobieraniu opłat abonamentowych oraz kontroli wykonywania rejestracji odbiorników TRV spoczywają na operatorze wyznaczonym, tj. Poczcie Polskiej S.A. Organ nie posiada zatem ustawowych uprawnień do naliczania wierzytelności w opłatach abonamentowych. Jedyną instytucją posiadającą dostęp do bazy abonentów jest operator wyznaczony. Kompetencje polegające na ewidencjonowaniu okresu i kwoty zaległości figurujących na numerze identyfikacyjnym abonenta leżą po stronie Poczty Polskiej S.A. Podział kompetencji pomiędzy operatorem wyznaczonym a KRRiT jest ścisły i wynika wprost z przepisów prawa (art. 6, 7, 8 ustawy). W dniu 13 września 2018r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji została poinformowana przez Pocztę Polską S.A., iż na indywidualnym numerze identyfikacyjnym (...)figurują zaległości w płatności opłat abonamentowych RTV za okresy od 1 sierpnia 2013r. do 31 sierpnia 2013r., od 1 września 2013 r. do 31 października 2015r. Z uzyskanych informacji wynika również, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okres od 06/2008 do 07/2013 zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) z dnia (...) września 2013 roku. Biorąc pod uwagę, iż zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych wygasło w zakresie, w którym należność została wyegzekwowana brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej zaległości za okres od 06/2008 do 07/2013. Wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej uczyniło niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej. Nieistnienie zobowiązania wskutek jego wygaśnięcia w drodze egzekucji przesądza o niemożliwości merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie w zakresie, w jakim należność została wyegzekwowana. Brak zaległości wykazywanych przez Wierzyciela stanowi zatem o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania administracyjnego w części, w którym zobowiązanie wygasło. Bezprzedmiotowość postępowania może dotyczyć czterech aspektów składających się na treść stosunku prawnego - podmiotu, przedmiotu, stanu faktycznego, stanu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., I FSK 1019/09.). W niniejszej sprawie, przedmiotem postępowania jest umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 20 marca 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I FSK 1964/07 - "Charakter przyczyn bezprzedmiotowości nie ma znaczenia (...) nakazuje umorzenie postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. W przepisie tym chodzi o każdą przyczynę powodującą brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego." Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 24 kwietnia 2003 r., wydanym w sprawie o sygn. akt III SA 2225/01 - "Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z wynikającą z przepisów zmianą właściwości organu podatkowego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu". Przedmiotowa kwestia nie budzi również wątpliwości w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 9 maja 2013 r. w sprawie o sygn. akt II SA/GI 1474/12) - "Bezprzedmiotowym może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy". W wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 1602/15 wskazano, iż z literalnego brzmienia art. 10 ustawy o opłatach abonamentowych wynika, że "aby Organ mógł, na wniosek abonenta, rozpatrywać kwestię udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości, musi istnieć zaległość w płatności opłaty abonamentowej. Tak więc zarówno w dacie złożenia wniosku jak i w dniu wydania decyzji przedmiotem rozstrzygnięcia mogły być jedynie zaległości abonamentowe". Identyczne stanowisko przedstawił WSA w Warszawie również w wyroku z dnia 16 lipca 2015 r., wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1492/15 - "Zgodnie bowiem z ustawą o opłatach abonamentowych w sprawach indywidualnych abonentów KRRiT właściwa jest jedynie w zakresie przyznawania ulg w spłacie zaległości tych należności; KRRiT nie posiada również kompetencji w zakresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Opłaty abonamentowe są pobierane przez Pocztę Polską. Operator ten kontroluje także wykonywanie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej, a kierownicy jednostek pocztowych są uprawnieni do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej ww. obowiązku". Strona natomiast spełnia przesłanki, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy. Zgodnie z uchwałą Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nr (...) z dnia (...) października 2012 r. jedną z przesłanek umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu jest niedopełnienie formalności przewidzianych w art. 4 ust 1 ustawy przez osoby, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy . Jak wynika z załączonej dokumentacji w okresie naliczenia zaległości Abonent ukończył 60 rok życia i uzyskał prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Wobec czego zasadne jest umorzenie zaległości objętej wnioskiem tj. za okres od 1 sierpnia 2013r. do 31 sierpnia 2013r. , od 1 września 2013r. do 31 października 2015r. w wysokości 527,95 wraz z odsetkami . 3. Skargę na powyższą decyzję – w części dotyczącej umorzenia postępowania – złożył R. M., który wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzji zarzucił naruszenia art.105 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie faktu, iż "wniosek o umorzenie zaległości został przez skarżącego złożony na wcześniejszym etapie postępowania wobec czego nieuzasadnione jest twierdzenie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe wobec uiszczenia przez skarżącego należności, co skutkować winno wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, nie zaś umorzeniem w sprawie". Organ – zdaniem skarżącego - wskazał iż nie może merytorycznie rozpatrywać sprawy co do wyegzekwowanej zaległości albowiem należność z tytułu opłaty abonamentowej nie istniała w dacie złożenia przez R. M.wniosku o umorzenie. Takie stanowisko w analogicznych stanach faktycznych prezentuje judykatura w wielu dotychczas wydanych orzeczeniach (por. np. wyroki zapadłe w sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 3372/14, V SA/Wa 1492/15, V SA/Wa 2364/15). Twierdzenia te – zdaniem skarżącego – nie mają jednak zastosowania w sprawie niniejszej ( podkreślić należy, że pierwotny wniosek o umorzenie zaległości został złożony przed wyegzekwowaniem należności). Wskazuje na to jednoznacznie rozstrzygnięcie chociażby WSA w Warszawie z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 38/16. Zgodnie z nim sytuacja prawna skarżącego przedstawia się zgoła odmiennie wobec wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności w płatności opłat abonamentowych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego w sprawie tychże opłat bądź w trakcie jego trwania. Zatem o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 kpa można mówić, gdy wyegzekwowanie zaległości będące przedmiotem wniosku nastąpiłoby przed jego wniesieniem. Wydanie więc merytorycznego rozstrzygnięcia jest nieodzowne wobec wyłączenia zastosowania przepisu stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji, a oczywistym jest, że istnieją przesłanki ku temu aby skarżący taką ulgę otrzymał ( w załączeniu skarżący przedłożył dowody świadczące o sytuacji życiowej ). 4. W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podtrzymano argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest zasadna. Na wstępie trzeba wskazać – w trybie art. 134 p.p.s.a.- na braki, które wystąpiły w sferze ustaleń faktycznych, nie znajdujące odzwierciedlenia w aktach administracyjnych. Przede wszystkim brak jest tytułu wykonawczego nr (...) z (...).09.2013 r., a także dokumentów świadczących o wysokości wyegzekwowanych kwot. Tego braku nie sanuje załączone przez skarżącego zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. o wznowienie realizacji zajęcia wierzytelności z dn. (...).01.2018r. (k. 22 akt), czy też wydruki z obrazu komputerowego (k. 36,37), które w decyzji nie zostały dostrzeżone, a przede wszystkim nie zostały omówione; z tej racji pomieszczone tam dane są nieweryfikowalne. Pewne dane pojawiają się dopiero w odpowiedzi na skargę, ale to nie ten dokument jest oceniany przez Sąd lecz wskazana wyżej decyzja. Reasumując zatem ten wątek należy wskazać, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dokumentuje ani wierzytelności ani dat wyegzekwowania poszczególnych kwot, co uniemożliwia weryfikację kwestii podnoszonych przez Skarżącego w skardze. Skoro z akt administracyjnych nie wynika w jakich datach wyegzekwowano poszczególne kwoty zaległych opłat abonamentowych, to trudno odnieść się do zarzutu opisanego w pkcie 3 uzasadnienia Sądu. Z urzędu należy zwrócić uwagę, że Organ dopuścił się rażącej zwłoki w rozpoznaniu wniosku, który został przesłany za pośrednictwem Poczty Polskiej w dniu (...).11 . 2014r., a pierwsza reakcja (wezwanie w trybie art. 64 §2 kpa) nastąpiło dopiero (...).03.2018r.! Uzasadnione są zatem krytyczne uwagi na temat sprawności postępowania i sugestie, że gdyby procedowano w terminach określonych w k.p.a., to była możliwość umorzenia należności, które wyegzekwowano tuż przed wydaniem decyzji (vide odpowiedź na skargę). W ponownym postępowaniu należy do akt administracyjnych dołączyć tytuł wykonawczy i ustalić daty, a także wielkość wyegzekwowanych kwot; tak poczynione ustalenia należy zestawić z datą złożenia wniosku. W praworządnym Państwie nie jest dopuszczalna blisko czteroletnia zwłoka w rozpoznaniu wniosku o umorzenie należności; skutki naruszenia prawa przez Organ nie mogą obciążać skarżącego. Tak więc u podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia leży brak elementarnych ustaleń faktycznych; Sąd nie ocenia okoliczności podniesionych w odpowiedzi na skargę bowiem nie potwierdzają ich żadne dokumenty, które by zawarte tam dane dokumentowały. Tak więc również złożony na rozprawie wydruk winien zostać załączony do akt administracyjnych i oceniony w całokształcie materiału dowodowego. Braki w ustaleniach faktycznych nie pozwalają na przejście do następnego etapu, tj. oceny stosowania prawa materialnego. Sąd zatem – na obecnym etapie postępowania - nie jest uprawniony do jakichkolwiek wiążących sugestii codo tego, czy stosować koncepcję – co do wyegzekwowanych kwot w kontekście możliwości umorzenia ex post należności – prezentowaną przez Organ, czy też przez Stronę skarżącą (w tym zakresie prezentację judykatów zawiera uzasadnienie skargi). Sąd ma nadzieję, że do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia przyczyni się rozpatrzenie kasacji przez NSA w sprawie V SA/Wa 38/16, z której korzystne dla siebie skutki prawne wywodzi Skarżący, a którego motywy Sąd w pełni podziela. Mając na względzie treść art.145 § 1 pkt.1c p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.