V SA/Wa 2080/17
WyrokWSA w Warszawie2018-02-08
Skład orzekający: Irena Jakubiec-Kudiura, Piotr Piszczek, Jadwiga Smołucha
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) przekazane samorządowi województwa na dofinansowanie kosztów działania zakładu aktywności zawodowej mogą być zwrócone z powodu nieprawidłowości w wydatkowaniu środków na utworzenie tego zakładu lub braku współfinansowania przez samorząd?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że nieprawidłowości w wydatkowaniu środków na utworzenie zakładu aktywności zawodowej lub brak współfinansowania przez samorząd nie stanowią podstawy do żądania zwrotu środków przeznaczonych na koszty działania tego zakładu. Decydujące jest, czy jednostka posiadała status zakładu aktywności zawodowej i czy środki na jego działanie były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem, a nie błędy popełnione na etapie tworzenia zakładu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej Województwu zwrot środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) przekazanych na dofinansowanie kosztów działania zakładu aktywności zawodowej. Województwo kwestionowało zasadność zwrotu, podnosząc, że środki zostały wydatkowane prawidłowo. Organy administracji wskazywały na szereg nieprawidłowości, w tym dotyczących utworzenia zakładu i jego finansowania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz zasądził od Ministra na rzecz W. Ś. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Protokolant st. specjalista - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi W. Ś. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej (obecnie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) z dnia ... stycznia 2015 r. nr ... w przedmiocie zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych samorządowi województwa; 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz W. Ś. kwotę 14 870,00 zł (słownie: czternaście tysięcy osiemset siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi Województwa [...] (dalej: Województwo, strona lub skarżący) jest decyzja Ministra Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister, organ odwoławczy lub II instancji) z [...] stycznia 2015 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: Prezes PFRON lub organ I instancji) z [...] kwietnia 2014 r., nr [...], którą nakazano Województwu [...] zwrot środków Funduszu, przekazanych w 2009 r. samorządowi województwa [...] według algorytmu na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), w łącznej kwocie 407 000 zł, wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z [...] listopada 2010 r., nr [...] Prezes Zarządu PFRON nakazał Marszałkowi Województwa [...] zwrot środków Funduszu, przekazanych samorządowi województwa śląskiego według algorytmu na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.), w łącznej kwocie 6.968.974 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych.
Decyzją z [...] maja 2011 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie Minister stwierdził, że adresatem decyzji powinna być jednostka samorządu terytorialnego, której przyznano środki, czyli Województwo [...]. Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Minister uznał je za nieusprawiedliwione. Zdaniem organu, postępowanie w tej sprawie wszczęto pod rządami art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zatem przepis ten miał zastosowanie do zwrotu środków. Okoliczność, że środki zostały przekazane samorządowi województwa przed wejściem w życie tego przepisu nie ma znaczenia. Decyzję zasadnie wydał Prezes Zarządu PFRON, ponieważ zgodnie z art. 53 ust. 1 i 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ma ustawową kompetencję do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych Funduszu. W ocenie Ministra art. 157 ust. 1 ustawy o finansach publicznych znajdował zastosowanie w sprawie do zwrotu środków niewydatkowanych w roku budżetowym.
Po rozpoznaniu skargi Województwa [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 stycznia 2012 r., sygn. akt V SA/Wa 1397/11 uchylił powyższe decyzje.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 października 2013 r., sygn. akt II GSK 863/12 oddalił skargę kasacyjną Województwa Śląskiego od powyższego wyroku uznając rozstrzygnięcie sądu I instancji uchylające powyższe decyzje za prawidłowe, jednocześnie korygując uzasadnienie tego wyroku. NSA zauważył, że decyzja organu I instancji została zaadresowana do Województwa [...], zaś jej tenor skierowany do Marszałka Województwa. Z kolei decyzja organu II instancji została zaadresowana do Urzędu Marszałkowskiego, natomiast z jej uzasadnienia wynika, że w ocenie organu stroną w sprawie jest Województwo. Obie decyzje są więc nieprecyzyjne, zatem wyrok sądu I instancji uchylający obie decyzje z wyjaśnieniem konieczności dokonania stosownych korekt jest zgodny z prawem. Za nietrafny NSA uznał zarzut wydania decyzji organu I instancji przez niewłaściwy podmiot, tj. przez Prezesa PFRON, zamiast przez Zarząd PFRON, bowiem do wydawania decyzji o zwrocie środków Funduszu w trybie art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych kompetencje ma Fundusz, reprezentowany przez prezesa Zarządu Funduszu, który wydaje decyzje administracyjne w imieniu Funduszu. Natomiast za częściowo usprawiedliwione NSA uznał zarzuty kasacyjne dotyczące akceptacji przez sąd I instancji podstawy prawnej decyzji. NSA stwierdził, że art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest przepisem o charakterze materialnoprocesowym. Ustanawia on nowy tryb dochodzenia zwrotu środków oraz materialnoprawne uwarunkowania zasadności żądania zwrotu, a także zmienia charakter stosunku prawnego między Funduszem a podmiotem, który uzyskał środki z Funduszu. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. i wszedł w życie 1 stycznia 2009 r. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. zawiera dwa przepisy intertemporalne. Zgodnie z art. 6 ustawy zmieniającej, do stosunków prawnych powstałych przed jej wejściem w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 2009 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, natomiast zgodnie z art. 7 tej ustawy sprawy wszczęte, a niezakończone przed dniem 1 stycznia 2009 r. rozpatruje się wg przepisów dotychczasowych. Omawiane przepisy intertemporalne wymagają precyzyjnej wykładni, wyjaśnić bowiem trzeba nie tylko jakie sprawy należy uważać za wszczęte przed dniem 1 stycznia 2009 r. w rozumieniu tego przepisu, ale także i przede wszystkim, co oznacza określenie "stosunki prawne powstałe przed dniem 1 stycznia 2009 r." W sprawie tej dwa podmioty powiązane kontrolowanym stosunkiem prawnym to Fundusz i samorząd województwa. Stosunek prawny między nimi powstał na skutek przekazania w 2006 r., w trybie art. 48 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przez Prezesa Zarządu Funduszu, środków Funduszu m.in. na cele określone w art. 35 ust. 1 pkt 6 tej ustawy, tj. na tworzenie i działanie zakładów aktywności zawodowej. W ocenie NSA, wynikające z art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. ograniczenie stosowania nowych przepisów w powiązaniu z treścią art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych powinno być rozumiane w ten sposób, że stosunki prawne powstałe przed dniem 1 stycznia 2009 r. powinny być oceniane wg przepisów dotychczasowych, natomiast w przypadku wszczęcia postępowania o zwrot środków po dniu 1 stycznia 2009 r. wydanie decyzji administracyjnej będzie dopuszczalne, jeżeli dotychczasowe przepisy prawa materialnego uzasadniają żądanie zwrotu. Ma to szczególne znaczenie w tej sprawie, w której środki zostały przekazane Województwu [...] w 2006 r., Województwo zawarło umowę o dofinansowanie kosztów utworzenia i działania zakładu aktywności zawodowej w dniu 24 listopada 2006 r., tj. przed wejściem wżycie art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zaś kontrola w zakresie wydatkowania środków Funduszu została przeprowadzona dopiero w lipcu 2009 r., a wezwanie do zwrotu środków skierowano do Województwa [...] w marcu 2010 r., tj. po wejściu w życie nowych uregulowań. W tym stanie rzeczy organ powinien precyzyjnie wyjaśnić nie tylko tryb dochodzenia zwrotu ale także materialną podstawę swego żądania. Zdaniem NSA, ani decyzja I instancji, ani decyzja II instancji rozważań takich nie zawierały, mimo przedstawionego w odwołaniu stanowiska, iż art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w ogóle nie znajduje zastosowania w sprawie. W ocenie NSA, organy ponadto nie wyjaśniły, a sąd brak ten zaakceptował, dlaczego art. 157 ustawy o finansach publicznych dotyczący wygasania niezrealizowanych wydatków budżetu, ma stanowić podstawę prawną żądania zwrotu środków Funduszu (a nie budżetu) przekazanych przez Prezesa Funduszu Samorządowi Województwa [...] w trybie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i wydatkowanych przez tenże Samorząd przed końcem roku budżetowego (tj. 2006 r.). W konkluzji NSA stwierdził, że organ rozpatrując sprawę ponownie nie tylko skoryguje określenie adresata decyzji, ale przede wszystkim rozważy i wykaże podstawę prawną swego działania w odniesieniu do żądania zwrotu środków Funduszu przekazanych w 2006 r.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji decyzją z [...] kwietnia 2014 r. nr [...]:
1. umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej zwrotu środków Funduszu w kwocie 6.561.974,00 zł, przekazanych w 2006 r. samorządowi Województwa [...] (...) z uwagi na jego bezprzedmiotowość w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.,
2. nakazał Województwu [...] zwrot środków Funduszu przekazanych w 2009 r. samorządowi Województwa [...] według algorytmu na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, które następnie zostały przyznane i wypłacone przez Województwo [...] (...) w łącznej kwocie 407.000,00 zł wraz z odsetkami.
Od powyższej decyzji Województwo [...] złożyło odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej zwrotu środków PFRON podnosząc, że środki te zostały wydatkowane w sposób prawidłowy i nie można żądać ich zwrotu.
Minister Pracy i Polityki Społecznej zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...] kwietnia 2014 r. Decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. [...] listopada 2006 r. Zarząd Województwa [...] podjął Uchwałę nr [...] w sprawie przyznania dotacji na dofinansowanie kosztów utworzenia zakładu aktywności zawodowej ze środków PFRON. Przedmiotową uchwałą przyznano Bielskiemu Stowarzyszeniu Artystycznemu "[...]" kwotę 6.561.974,00 zł na dofinansowanie kosztów utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej "Ośrodka Rehabilitacyjno-Szkoleniowo-Wypoczynkowego" w L. [...] listopada 2006 r. Województwo [...] zawarło z Bielskim Stowarzyszeniem Artystycznym "[...]" umowę nr [...] o dofinansowanie ze środków PFRON kosztów utworzenia przez Stowarzyszenie i działania Zakładu Aktywności Zawodowej "Ośrodka Rehabilitacyjno-Szkoleniowo-Wypoczynkowego" w L. W ramach umowy na wyodrębnione konto Bielskiego Stowarzyszenia Artystycznego "[...]" zostały przekazane następujące kwoty: 5 grudnia 2006 r. - 6.561.974,00 zł, 19 stycznia 2009 r. - 203.500,00 zł, 19 czerwca 2009 r. - 203.500,00 zł.
W dniach 27 - 31 lipca 2009 r. została przeprowadzona przez Fundusz kontrola, której przedmiotem było ustalenie stanu faktycznego i prawnego w zakresie wydatkowania przez samorząd Województwa [...] środków Funduszu. Kontrola ujawniła liczne nieprawidłowości, zarówno na etapie przed podpisaniem umowy o dofinansowanie jak i w trakcie wykonywania umowy, a mianowicie
1. brak opinii Wojewódzkiej Społecznej Rady ds. Osób Niepełnosprawnych do projektu uchwały Sejmiku Województwa [...] w sprawie określenia zadań, na które Województwo [...] przeznaczyło środki PFRON, pomimo że opinia ta była wymagana zgodnie z art. 44a ust. 2 pkt 4 ustawy o rehabilitacji (...) w ówczesnym brzmieniu;
2. podpisanie umowy o dofinansowanie ze środków PFRON kosztów utworzenia i działania Zakładu Aktywności Zawodowej w L. bez wymaganej opinii starosty dotyczącej utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej, która to opinia jest wymagana zgodnie z § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 stycznia 2000 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej;
3. brak dokumentów świadczących o rozpatrzeniu wniosku pod względem prawidłowości planowanych kosztów utworzenia i działania Zakładu Aktywności Zawodowej w L. z uwzględnieniem:
- wysokości środków Funduszu w danym roku,
- liczby osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy,
- wkładu organizatora w koszty utworzenia i działalności zakładu, co stanowiło naruszenia § 3 ust. 5 rozporządzenia w sprawie zakładów aktywności zawodowej;
4. brak dokumentów świadczących o przeprowadzeniu negocjacji w przedmiocie warunków zawieranej umowy i wysokości dofinansowania kosztów tworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej w L. ze środków PFRON (Obowiązek przeprowadzenia stosownych negocjacji wynikał wprost z § 3 ust. 6 obowiązującego wówczas Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 stycznia 2000 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej,
5. brak aneksu do umowy, sankcjonującego możliwość zatrudnienia w Zakładzie Aktywności Zawodowej osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności,
6. brak aneksu do umowy wprowadzającego zapis o udziale środków własnych organizatora Zakładu Aktywności Zawodowej w jego tworzenie - zgodnie z art. 68c ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji (...) w brzmieniu ustalonym na mocy art. 1 pkt 25 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji (...)(w roku 2008 maksymalne dofinansowanie ze środków Funduszu mogło wynieść do 75% tych kosztów),
7. brak współfinansowania ze środków samorządu województwa kosztów działania Zakładu Aktywności Zawodowej w L. w wysokości co najmniej 10% (art. 29 ust. 3 pkt 2 ustawy o rehabilitacji (...),
8. przekazanie w dniu 19 stycznia 2009 r. oraz w dniu 19 czerwca 2009 r. przez Marszałka Województwa [...] środków PFRON w formie dotacji na działalność obsługowo-rehabilitacyjną Zakładu Aktywności Zawodowej w L. w łącznej kwocie 407.000,00 zł z naruszeniem zasad jej udzielenia poprzez dokonanie wypłaty tychże środków pomimo braku pozwolenia na użytkowanie obiektu (Wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie Zakładu Aktywności Zawodowej Ośrodka Rehabilitacyjno - Szkoleniowo - Wypoczynkowego" w L. został złożony przez Bielskie Stowarzyszenie Artystyczne "[...]" do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dopiero w dniu 15 lipca 2009 r.),
9. niedokonanie przez Marszałka Województwa [...] zwrotu środków PFRON niewydatkowanych na utworzenie Zakładu Aktywności Zawodowej w L. do końca roku, w którym przyznano i przekazano dofinansowanie, pomimo, iż zgodnie z art. 157 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych niezrealizowane kwoty wydatków budżetu państwa wygasają z upływem roku budżetowego.
Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że stan faktyczny ustalono w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty m.in.: umowę nr [...] z [...].11.2006 r. zawartą pomiędzy Województwem [...] a Stowarzyszeniem "Bielskie Stowarzyszenie Artystyczne [...]", protokół kontroli z 31.07.2009 r. wraz z załącznikami, wystąpienie pokontrolne z 24.11.2009 r. znak: WK/1628/2009/KF, pismo Marszałka Województwa [...], korespondencję Funduszu z Marszałkiem Województwa [...] z lat 2007-2009 dotyczącą zasad finansowania zakładów aktywności zawodowej.
Organ odwoławczy stwierdził, że z protokołu kontroli wynika, iż środki były wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, tzn. na lokaty terminowe, wypłaty gotówkowe i przelewy zewnętrzne niezwiązane z tworzeniem zakładu, co znajduje potwierdzenie w dokumentacji bankowej dotyczącej historii księgowań na rachunku wyodrębnionym na środki Funduszu. Zdaniem organu, nie znajduje uzasadnienia argument strony skarżącej, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż ustawa o finansach publicznych nie przewidywała, by środki pochodzące z funduszy celowych wygasały z końcem roku, analogicznie jak środki w budżecie Państwa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przesądził, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 157 ustawy o finansach publicznych. Według organu środki Funduszu będącego państwowym funduszem celowym zaliczanym do sektora finansów publicznych, są środkami publicznymi. Ponadto przyczyną żądania zwrotu środków jest szereg nieprawidłowości stwierdzonych w czasie kontroli w zakresie wydatkowania przez samorząd Województwa [...] środków Funduszu przekazanych według algorytmu na dofinansowanie kosztów działania Zakładu Aktywności Zawodowej w L. Wystarczającą podstawą do żądania zwrotu środków przekazanych po 1 stycznia 2009 r. i wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem jest art. 49e ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na umorzenie postępowania w sprawie zwrotu środków przekazanych w 2006 r. nie ma zastosowania do środków przekazanych po 1 stycznia 2009 r.
Decyzję Ministra z [...] stycznia 2015 r. zaskarżyło w całości Województwo [...] zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1) naruszenie przez organ II instancji przepisów art. 6, art. 7, art. 107 par. 3 k.p.a. polegające na wadliwym sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, bowiem nie zawiera ono stanowiska organu II instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia a także nie zawiera merytorycznego odniesienia do podnoszonych przez skarżącego zarzutów, a nadto podstawa prawna rozstrzygnięcia nie została dostatecznie wyjaśniona - organ odwoławczy poprzestał bowiem na przytoczeniu przepisu art. 49e ustawy o rehabilitacji (...), który jego zdaniem "stanowi wystarczającą podstawę dla żądania zwrotu środków przekazanych po 1 stycznia 2009 r. i wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem (...)"
2) naruszenie przez organ II instancji art. 138 par. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. przez wadliwe uznanie przez organ odwoławczy, że skarżący powinien dokonać zwrotu środków Funduszu przekazanych w 2009r. samorządowi Województwa [...] według algorytmu na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji (...) oraz poprzez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] kwietnia 2014 r. pomimo tego, że odwołanie od tej decyzji powinno zostać uwzględnione, gdyż organ odwoławczy, jak też organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy dopuściły się naruszeń przepisów: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 , art. 80 k.p.a., wyrażające się w tym, że:
- organy orzekające nie podjęły się dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
- w wyniku powyższego ustalony przez te organy stan faktyczny jako niekompletny jest niewystarczający do dokonania ustaleń niezbędnych do wydania prawidłowej decyzji administracyjnej,
- organy obu instancji błędnie oceniły, że w dniach: 19.01.2009 r. oraz 19.06.2009 r. Marszałek Województwa [...] dokonał przekazania środków PFRON w formie dotacji na działalność obsługowo - rehabilitacyjną Zakładu Aktywności Zawodowej w L. w łącznej kwocie 407.000,00 zł z naruszeniem zasad jej udzielania, poprzez dokonanie wypłaty tychże środków pomimo braku pozwolenia na użytkowanie całości obiektu ZAZ w L.,
- organy obu instancji błędnie zarzuciły niedokonanie przez Marszałka Województwa [...] zwrotu środków PFRON niewydatkowanych na utworzenie ZAZ w L. do końca roku, w którym przyznano i przekazano dofinansowanie, przyjmując że zgodnie z art. 157 ustawy o finansach publicznych niezrealizowane kwoty wydatków budżetu państwa wygasają z upływem roku budżetowego; w szczególności taki wniosek nie wynika z przytoczonych przez organ odwoławczy wyroków sądowych (wyrok NSA z 28.10.2013 r., sygn. II GSK 863/12) a nadto ustalenie takiego obowiązku winno mieć oparcie w ustawie albo innym źródle prawa powszechnego, nie zaś jak przyjmował organ I instancji (i tę samą regułę powtórzył organ II instancji) polegając przy ocenie tego zagadnienia na stanowiskach departamentów, tudzież innych komórek organizacyjnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej w związku z tym uzasadniony jest zarzut obrazy zwlaszcza art. 7 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji RP;
3) naruszenie przez organ II instancji art. 11, art. 107 par. 3 k.p.a., co spowodowało, że organ ten w uzasadnieniu swojej decyzji nie zawarł niezbędnego uzasadnienia faktycznego i prawnego zawierającego wymagane przepisem ustawy m.in. wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz motywów jakimi się kierował podejmując przedmiotową decyzję;
II. naruszenie następujących przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., które to uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy:
1) art. 29 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o rehabilitacji (...) w zw. z § 3 umowy o dofinansowanie nr [...] z dnia [...].11.2006 r., poprzez niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe ich zastosowanie skutkujące błędną oceną warunków (przesłanek) realizacji dofinansowania działalności ZAZ ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, polegającą na uznaniu, że decyzję Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o dopuszczeniu do użytkowania części pomieszczeń budynku zakładu winno się traktować w kategoriach nieprawidłowości przy przekazywaniu przez skarżącego środków dofinansowania i w konsekwencji stosować art. 49e ustawy o rehabilitacji, podczas gdy taka wykładnia jest sprzeczna z cyt. wyżej przepisami ustawy o rehabilitacji (...) oraz przepisami rozporządzenia RM z 2007 (2012) r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz.U. z 2012 r., poz. 850);
2) art. 29 ust. 1 ustawy o rehabilitacji (...) w zw. z § 5 rozporządzenia RM z 2007 (2012) r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej w zw. z art. 65 k.c . w zw. z § 3 umowy o dofinansowanie Nr [...] z [...].11.2006 r., gdyż organ II instancji uzasadniając swą decyzję uchybił dyrektywom wykładni oświadczeń woli, jakie należało uwzględnić dekodując znaczenie zobowiązań wynikających z umowy o dofinansowanie w kontekście oceny spełnienia warunku "uruchomienia" działalności przez zakład aktywności zawodowej. Zaskarżone decyzje administracyjne są więc obarczone istotnym błędem w zakresie rozstrzygnięcia, gdyż opierają się na nieuzasadnionym założeniu, że miało miejsce nieprawidłowe przekazanie zakładowi przez skarżącego dofinansowania, gdyż nie doszło do uruchomienia działalności zakładu oraz nie przedstawiono decyzji o dopuszczeniu do użytkowania wszystkich pomieszczeń w zajmowanym przez zakład budynku. Faktycznie ta ostatnia okoliczność nie stanowi przesłanki uruchomienia dofinansowania, w związku z tym nie powinna być także intepretowana jako okoliczność uzasadniająca nałożenie obowiązku zwrotu środków PFRON przez Skarżącego.
Nadto stanowisko organów orzekających nie uwzględnia tego ze szczegółowe warunki w zakresie dofinansowania ZAZ zostały ustalone na podstawie zgodnej woli stron znajdującej wyraz w zawartej w 2006 roku umowie w sprawie dofinansowania, co winno wpływać na ocenę rozumienia zobowiązań wynikających z tej umowy oraz przy ustalaniu treści wyrażeń umownych, m.in. kiedy organ ustalał znaczenie pojęcia "uruchomienie" działalności przez ZAZ;
3) art. 49 e ustawy o rehabilitacji (...) poprzez błędną jego wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że okoliczności sprawy wskazują na występowanie "nieprawidłowości" rzutujących na ustalenie w decyzji obowiązku zwrotu przez skarżącego dofinansowania z odsetkami. Tymczasem, gdyby organ orzekający dokonał wnikliwej analizy materiału dowodowego, to wnioski byłyby temu przeciwne;
4) art. 157 ustawy z 2005 r. o finansach publicznych poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się uznaniem, że Marszałek Województwa [...] w sposób nieuzasadniony nie dokonał zwrotu środków PFRON niewydatkowanych na utworzenie ZAZ w L. do końca roku, w którym przyznano i przekazano dofinansowanie, podczas gdy w świetle przepisów o finansach publicznych obowiązujących w dacie zawarcia umowy o dofinansowanie (2006) zarzut ten jest chybiony.
Ponadto w ocenie skarżącego organ odwoławczy błędnie przyjął, że nastąpiło naruszenie art. 157 ustawy o finansach publicznych, pogląd swój argumentując przez wskazanie na stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z 28.10.2013 r., sygn. II GSK 863/12. Organ ten nie wyjaśnił w decyzji materialnej podstawy dla swego żądania zwrotu środków, w szczególności takiej podstawy nie może stanowić fragmentaryczne odniesienie się do w/w wyroku NSA i stwierdzenie w decyzji , że stanowisko tego sądu - cyt. "nie przesądza, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 157 ustawy o finansach publicznych". Należało uwzględnić, że NSA nie dokonał merytorycznej oceny całej sprawy, bowiem jedynie sygnalnie w treści uzasadnienia wskazał, że organy nie wyjaśniły, a sąd brak ten zaakceptował, dlaczego art. 157 u.f.p. dotyczący wygasania niezrealizowanych wydatków budżetu, ma stanowić podstawę prawną żądania zwrotu środków Funduszu (a nie budżetu) przekazanych przez Prezesa Funduszu samorządowi województwa [...] w trybie art. 48 ust. 1 pkt 1 ust. reh. i wydatkowanych przez tenże samorząd przed końcem roku budżetowego (tj. 2006 r.). Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził słuszności zastosowanej w sprawie przez organ pierwszoinstancyjny wykładni art. 157 ustawy o finansach publicznych, zaś organ II instancji powielił błędy w tym zakresie.
Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i zasądzenie na rzecz Województwa [...] zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko.
Po rozpoznaniu skargi Województwa [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 września 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1264/15 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 stycznia 2015 r.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 października 2017 r., sygn. akt III GSK 3658/15 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 września 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że, uzasadnienie wyroku WSA w istocie rzeczy uniemożliwia poznanie jednoznacznych motywów działania sądu stwierdzającego, że kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wykonanie przez wojewódzki sąd administracyjny wynikającego z art. 141 § 4 p.p.s.a. obowiązku wskazania w uzasadnieniu wyroku obok faktycznej, także i prawnej podstawy rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia, nie pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości realizacji przez to uzasadnienie funkcji kontroli trafności rozstrzygnięcia. Powinno być ono sporządzone w sposób umożliwiający instancyjną kontrolę (zaskarżonego) wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia wówczas, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. W tej mierze nie można pomijać tego, że skoro stanowiąca istotę sądowoadministracyjnego wymiaru sprawiedliwości kontrola działalności administracji koncentruje się na: kontroli rekonstrukcji norm proceduralnych stanowiących podstawę oceny realizacji prawnych wymogów ustalania faktów; kontroli sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym również w zakresie dotyczącym kontroli wykładni prawa przeprowadzonej przez organ; przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontroli konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych podstaw rozstrzygnięcia, czego konsekwencją jest "weryfikacyjny" typ stosowania prawa przez sądy administracyjne i operowania przez nie metodyką kontroli wykładni prawa, to za oczywiste uznać należy, że nie bez powodu, zasadniczego elementu regulacji zawartej w art. 141 § 4 p.p.s.a., upatrywać należy nie dość, że w obowiązku wskazania przez sąd administracyjny ustaleń faktycznych przyjmowanych za podstawę wyrokowania w sprawie, to przede wszystkim w obowiązku wskazania zastosowanych przepisów prawnych stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni oraz zastosowania (por. również uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Uzasadnienie wyroku powinno więc w jednoznaczny sposób odnosić się do normatywnego wzorca kontroli legalności zaskarżonego aktu, poprzez wyznaczenie ram materialnoprawnych i przepisów postępowania, które miały albo powinny mieć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1934/11). Znaczenie procesowe tego właśnie elementu uzasadnienia wyroku wyraża się w tym, że nie dość, że dowodzi należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia umożliwiając tym samym ocenę czy przesłanki, którymi kierował się sąd są trafne, to również (jeżeli nie przede wszystkim) w razie wątpliwości ma umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej oraz innych skutków prawnych wyroku (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2104/15). Powyższe ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości uczynienia zadość temu wymogowi uzasadnienia wyroku, którym są - w sytuacji uwzględnienia skargi i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ administracji - wskazania co do dalszego postępowania. W tej mierze, nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że wskazania co do dalszego postępowania muszą być konkretne i jednoznacznie sformułowane, to jest tak, aby w ponowionym postępowaniu umożliwić organowi usunięcie wszystkich uchybień prawa, z powodu których sąd administracyjny uchylił zaskarżony akt, a w konsekwencji, aby doprowadzić do wydania w sprawie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem. Nie spełnia zaś omawianych kryteriów uzasadnienie wyroku, którego zaleceń i wskazań co do dalszego postępowania w sprawie trzeba się domyślać. Wadliwość tego rodzaju może bowiem skutkować uzasadnioną niepewnością organu administracji i strony odnośnie do dalszych czynności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1492/13). W tym też kontekście podkreślić należy, że skoro wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej, a ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie oraz musi pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana, to za oczywiste uznać należy, że elementy tej oceny muszą mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Stanowisko sądu I instancji zarzucające organowi odwoławczemu "powielenie części ustaleń i rozważań organu I instancji", "brak zaprezentowania własnych wywodów", "uchylenie się od oceny" istotnych okoliczności i zgromadzonego materiału dowodowego nie zostało poparte dosłownie żadnymi argumentami, które miałyby i mogłyby potwierdzać, że kontrolowana decyzja - gdy chodzi o jej uzasadnienie - charakteryzuje się tak daleko idącymi deficytami, że za uprawniony należało wniosek, iż nie pozostawały one bez wpływu na wynik sprawy, albowiem organ ten w istocie rzeczy nie rozpoznał sprawy. Wymagało to bowiem, co uznać należy za oczywiste w świetle na wstępie przedstawionych uwag, wskazania na konkretne deficyty odnoszące się do konkretnych istotnych w sprawie ustaleń oraz ocen prawnych, w tym również - w kontekście potrzeby ich usunięcia w przyszłości, to jest przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - ich zakresu, co powinno było z równie oczywistych i powyżej już przywołanych względów nastąpić w relacji do konkretnych normatywnych wzorców kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, których stosowanie przez sąd I instancji powinno podlegać wyjaśnieniu, a za takie nie sposób uznać ograniczenia się do przywołania art. 80, czy też art. 107 § 3 k.p.a. Stanowisko sądu I instancji samo więc nie jest wolne od deficytów, które zarzuca organowi odwoławczemu. I to w sytuacji, gdy uzasadnienie decyzji tego organu, w zakresie odnoszącym się do faktycznych podstaw wydanego w sprawie rozstrzygnięcia odwołuje się do konkretnych faktów oraz okoliczności sprawy, w tym wyników kontroli, a także odnosi się do argumentacji prezentowanej przez stronę w odwołaniu, w tym także w kontekście konsekwencji wynikających z wydanego w sprawie wyroku NSA z dnia 28 października 2013 r., sygn. akt II GSK 836/12 w odniesieniu do środków przekazanych stronie w 2006 r. w relacji do środków przekazanych w roku 2009 (por. s. 3 - 5 uzasadnienia decyzji), a także wskazuje i wyjaśnia podstawę prawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia (s. 4 - 5 uzasadnienia decyzji). Wykazanie przez sąd I instancji wadliwości działania organu w rozpatrywanej sprawie nie mogło więc ograniczać się do lakonicznych twierdzeń. Nie wyjaśniają one bowiem motywów, którymi kierował się sąd I instancji zarzucając kontrolowanej decyzji deficyty ustaleń faktycznych oraz deficyty ocen prawnych, a także powielenie ustaleń i rozważań organu I instancji, co w odniesieniu do tej kwestii wymaga przypomnienia, że okoliczność, iż wnioski organu odwoławczego ponownie rozpoznającego sprawę korespondują ze stanowiskiem organu I instancji w zakresie odnoszącym się do ustaleń faktycznych oraz ich oceny prawnej nie musi zawsze uzasadniać twierdzenia o ich powieleniu. Twierdzenie tego rodzaju wymaga bowiem odpowiedniego uargumentowania i wykazania, że tak w istocie rzeczy jest i może świadczyć o tym, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy. Według NSA treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się również sugerować - co tym samym, w związku z wynikającą z celów i funkcji uzasadnienia orzeczenia potrzebą zachowania jednoznaczności i jasności twierdzeń oraz ocen prawnych umożliwiającą ustalenie treści związania bez podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych, samo w sobie świadczy już o jego ułomnościach - konieczność przeprowadzenia przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego. Nie wskazuje jednak zakresu, w jakim to postępowanie - jako dodatkowe - miałoby być przeprowadzone, co w tym kontekście zdaje się - jak ponownie należy podkreślić - odnosić również do potrzeby rozważenia zagadnienia umorzenia postępowania w sprawie zwrotu środków przekazanych stronie w 2006 r. I to w sytuacji, gdy: po pierwsze, zagadnienie prawnej dopuszczalności zwrotu tych środków na tle konsekwencji prawnych wynikających z art. 6 i art. 7 ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych zostało już definitywnie i autorytatywnie rozstrzygnięte przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym powyżej judykacie, co tym samym zagadnienie to zamyka; zaś po drugie, w konsekwencji wiążącej oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku, organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu środków przekazanych w 2006 r., a strona skarżąca rozstrzygnięcia tego kwestionowała (w tym też kontekście za niezrozumiałe NSA uznał odsyłanie organu przez sąd I instancji do wytycznych zawartych w wyroku w sprawie II GSK 863/12 skoro zostały one wykonane). Według NSA niecelowe jest prowadzenie przez organ odwoławczy rozważań w tym zakresie oraz niezasadne jest czynienie z ich braku zarzutu organowi odwoławczemu, co w opisanej sytuacji niesie ze sobą również ryzyko możliwości zaistnienia konsekwencji mogących świadczyć o naruszeniu zakazu reformationis in peius. W tej mierze, za niezasadne NSA uznał stanowisko, że potrzeba taka wynikała z sentencji kontrolowanej decyzji - "utrzymuje zaskarżoną decyzję w mocy" - którą sąd I instancji uznał za wadliwą również z tego powodu, że w sytuacji, gdy Województwo Śląskie zaskarżyło decyzję organu w części dotyczącej pkt II, to sentencja decyzji organu odwoławczego powinna stwierdzać utrzymanie zaskarżonej decyzji w części, co wobec braku tego stwierdzenia - zdaniem sądu I instancji - miało świadczyć również o tym, że Minister Pracy i Polityki Społecznej orzekając w sprawie wykroczył poza zakres zaskarżenia, co również - jak się zdaje, albowiem tego także Sąd I instancji precyzyjnie nie wyjaśnił - nie pozostawało bez wpływu na możliwość (wręcz skuteczność) realizacji uprawnień strony wynikających z interesu prawnego do zaskarżenia tej decyzji do sądu administracyjnego (i to w sytuacji - co czyni niezrozumiałym wskazane stanowisko - gdy zarzuty skargi adresowanej do sądu administracyjnego I instancji dotyczyły zasadności i zgodności z prawem żądania zwrotu kwoty 407.000 zł). Odnosząc się do tej kwestii stawianej na gruncie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 128 k.p.a. NSA stwierdził, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w doktrynie powszechnie przyjmuje się dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części. Przemawiają za tym te argumenty, że 1) postępowanie odwoławcze opiera się na zasadzie skargowości, co oznacza, że organ II instancji nie może nigdy działać z urzędu, albowiem postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej w postaci wniesienia odwołania i nigdy nie może być wszczęte z urzędu; 2) zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. do wniesienia odwołania uprawniona jest strona, w rozumieniu art. 28 k.p.a.; 3) odwołanie jest nieniesformalizowanym środkiem zaskarżenia, który nie wymaga nie tylko szczegółowego uzasadnienia, ale także szczególnej formy, a musi z niego wynikać, że strona jest niezadowolona z określonego rozstrzygnięcia organu I instancji; 4) dopuszczalne jest zaskarżenie oraz wzruszenie decyzji jedynie w części zwłaszcza, gdy pozostałe zawarte w niej rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, w konsekwencji czego organ II Instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia (por. wyroki NSA z dnia: 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/07; 8 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 1322/10; 9 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1234/15; 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 3374/16). Według NSA w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że Województwo Śląskie wniosło odwołanie od decyzji organu I instancji w części dotyczącej jej pkt II. Bez analizy uzasadnienia decyzji wydanej w rezultacie rozpatrzenia tego odwołania - co było obowiązkiem sądu I instancji - nie sposób, ograniczając się wyłącznie do treści sentencji tej decyzji, zasadnie zarzucać organowi odwoławczemu (niezależnie przy tym, jak powyżej już to wskazano, od narracji skargi kasacyjnej), że w rezultacie wadliwego skonstruowania sentencji decyzji wykroczył on poza zakres zaskarżenia, a w konsekwencji - co nota bene pozostaje w sprzeczności z tym wnioskiem, w tym także gdy chodzi o wynikające z niego konsekwencje - że nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, co odniesione zostało do braku "rozważań odnoszących się do umorzenia postępowania w sprawie zwrotu środków przekazanych w 2006 r.", a więc do kwestii niezaskarżonej odwołaniem. Odwołując się - w kontekście wyznaczonego odwołaniem zakresu zaskarżenia - do argumentu z treści pkt 1 § 1 art. 138 k.p.a., a mianowicie, że zaskarżona decyzja, o której w nim mowa, to – w ocenie NSA w świetle dopuszczalności zaskarżenia decyzji jedynie w części, w sytuacji, gdy pozostałe zawarte w niej rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym - decyzja utrzymana w mocy w zakresie, w jakim została ona zaskarżona, za zbędne uznać należy redagowanie sentencji decyzji w sposób zobowiązujący organ do wskazania, że utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję w części (zaskarżonej), a więc w sposób postulowany przez sąd I instancji. Za wystarczające, a tym samym i za prawidłowe należy uznać bowiem operowanie przez organ odwoławczy w opisanej sytuacji konwencją jasno i wyraźnie wynikającą z przywołanego przepisu k.p.a. Sytuacja prawna strony jest w takiej sytuacji kształtowana (współkształtowana) decyzją organu odwoławczego utrzymującą w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, to jest decyzję, która zaskarżona została w części odnoszącej się do jednego z zawartych w niej rozstrzygnięć oraz decyzją organu I instancji, której inne spośród zawartych niej rozstrzygnięć nie zostało zaskarżone odwołaniem i będzie dalej obowiązywało (por. również wyrok NSA z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2219/15 i przedstawiony w jego uzasadnieniu pogląd prawny wyrażony na tle analogicznej sytuacji odnoszącej się do art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). NSA zalecił, by ponownie orzekając w sprawie ze skargi Województwa Śląskiego na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej, sąd I instancji - uwzględniając przedstawione argumenty i oceny prawne – przeprowadził rzetelną kontrolę zgodności z prawem tej decyzji i odzwierciedlił jej rezultat w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wyroku, jednoznacznie i jasno wyjaśniającym motywy wydanego w sprawie orzeczenia.
Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a."), sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając zaskarżoną decyzję według powyższych kryteriów sąd uznał, że narusza ona prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zwrot przez samorząd województwa środków Funduszu przekazanych na dofinansowanie kosztów działania zakładu aktywności zawodowej w dniach 19 stycznia 2009 r. - 203.500,00 zł i 19 czerwca 2009 r. - 203.500,00 zł, które w ocenie organu zostały nieprawidłowo wydatkowane.
W myśl art. 49e ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2046 ze zm.), dalej: "ustawa o rehabilitacji", środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Zasady wydatkowania środków Funduszu na koszty działania zakładów aktywności zawodowej reguluje art. 29 ust. 3 – 4 ustawy o rehabilitacji oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2007 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej (Dz. U. z 2007 r., nr 242, poz. 1776), dalej: "rozporządzenie", obowiązujące w okresie wydatkowania środków, których dotyczy przedmiot niniejszej sprawy tj. w 2009 r.
Zgodnie z art. 29 ust. 3 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, koszty działania zakładów aktywności zawodowej są współfinansowane ze środków Funduszu, z zastrzeżeniem art. 68c ust. 2 pkt 1, oraz ze środków samorządu województwa w wysokości co najmniej 10 %, z tym że procentowy udział samorządu województwa w kosztach może być zmniejszany, pod warunkiem znalezienia innych źródeł finansowania działania zakładu aktywności zawodowej.
W myśl art. 29 ust. 3a ustawy o rehabilitacji, dofinansowania ze środków Funduszu kosztów, o których mowa w ust. 3, dokonuje samorząd województwa na warunkach i w wysokości określonych umową zawartą z jednostką określoną w ust. 1 (tj. organizatorem zakładu aktywności zawodowej).
Stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia, uruchomienie środków Funduszu, przeznaczonych na dofinansowanie kosztów działania zakładu aktywności zawodowej zgodnie z zawartą umową, następuje na wniosek organizatora zakładu, który może zostać złożony we właściwej jednostce organizacyjnej samorządu województwa, dopiero po otrzymaniu przez organizatora zakładu decyzji w sprawie przyznania statusu zakładu aktywności zawodowej. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia w przypadku odmowy przyznania statusu zakładu aktywności zawodowej, organizator zwraca niezwłocznie środki otrzymane z Funduszu zgodnie z umową.
W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o rehabilitacji decyzję w sprawie przyznania statusu zakładu aktywności zawodowej, potwierdzającą spełnienie warunków, o których mowa w art. 29 i art. 28 ust. 1 pkt 2, ustawy o rehabilitacji, wydaje wojewoda. Wojewoda również na podstawie art. 30 ust. 3 o rehabilitacji podejmuje decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu zakładu aktywności zawodowej w razie niespełnienia warunków lub obowiązków przewidzianych w art. 29 i art. 28 ust. 1 pkt 2, z dniem zaprzestania spełniania jakiegokolwiek z tych warunków lub obowiązków.
Zgodnie z § 8 ust.1 rozporządzenia, w ramach kosztów działalności zakładu ze środków Funduszu mogą być finansowane:
1) wynagrodzenia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, do wysokości 100 % minimalnego wynagrodzenia, proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy określonego w umowie o pracę, stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy;
2) wynagrodzenia pracowników zatrudnionych przy działalności obsługowo-rehabilitacyjnej;
3) dodatkowe wynagrodzenia roczne, odprawy emerytalne i pośmiertne oraz nagrody jubileuszowe;
4) składki należne od pracownika i pracodawcy na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od pracowników, naliczonych od kwot wynagrodzeń wymienionych w pkt 1 i 2;
5) materiały, energia, usługi materialne i usługi niematerialne;
6) transport i dowóz osób niepełnosprawnych;
7) szkolenia osób niepełnosprawnych związane z przygotowaniem ich do pracy na otwartym rynku pracy lub z prowadzoną działalnością gospodarczą zakładu;
8) odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych lub wypłaty świadczeń urlopowych, dokonywanych na podstawie odrębnych przepisów;
9) wymiana zamortyzowanych maszyn, urządzeń i wyposażenia niezbędnych do prowadzenia produkcji lub świadczenia usług;
10) wymiana maszyn i urządzeń, w związku ze zmianą profilu działalności zakładu;
11) inne niezbędne do realizacji rehabilitacji, obsługi i prowadzenia działalności gospodarczej.
W zaskarżonej decyzji organ oparł się przy ustaleniach faktycznych wyłącznie na wnioskach protokołu przeprowadzonej przez Fundusz w dniach 27 – 31 lipca 2009 r., której przedmiotem było ustalenie stanu faktycznego i prawnego w zakresie wydatkowania przez samorząd Województwa [...] środków Funduszu przekazanych według algorytmu i wykorzystanych na dofinansowanie kosztów utworzenia i działania Zakładu Aktywności Zawodowej w L. Stwierdzone nieprawidłowości dotyczą w przeważającej części wydatkowania środków Funduszu na koszty utworzenia zakładu.
Nieprawidłowości w wydatkowaniu środków Funduszu na utworzenie zakładu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu środków Funduszu przeznaczonych koszty działania zakładu i nie mogą stanowić podstawy faktycznej do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Potwierdzenie, czy jednostka organizacyjna spełnia warunki ustawowe niezbędne do przyznania jej statusu zakładu aktywności zawodowej, następuje w formie decyzji wojewody, który też podejmuje decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu zakładu aktywności zawodowej z dniem zaprzestania spełniania przez jednostkę jakiegokolwiek z tych warunków. Dopóki więc jednostka legitymuje się decyzją wojewody o przyznaniu jej statusu zakładu aktywności zawodowej, Fundusz nie może żądać zwrotu wypłaconego dofinansowania kosztów działalności tej jednostki z powodu stwierdzenia przez Fundusz nieprawidłowości na etapie tworzenia zakładu aktywności zawodowej.
W tym świetle bez znaczenia dla oceny prawidłowości wydatkowania środków na dofinansowanie działalności zakładu jest okoliczność kiedy zakład uzyskał pozwolenie na użytkowanie całości obiektu – adaptowanego budynku rehabilitacyjno – szkoleniowo – wypoczynkowego w L. Decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z [...] stycznia 2009 r. obiekt ten uzyskał pozwolenie na użytkowanie pomieszczeń kuchennych z zapleczem socjalnym, zlokalizowanych na parterze adaptowanej części budynku. Następnie Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu w [...] decyzją z [...] stycznia 2009 r. stwierdził, że pomieszczenia te (użytkowane przez zakład od 29 grudnia 2008 r.) odpowiadają przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz uwzględniają potrzeby osób niepełnosprawnych w zakresie przygotowania stanowisk pracy i pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniają wymagania dostępności do nich. Państwowa Inspekcja Pracy, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, potwierdziła więc spełnianie przez obiekt warunków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji. Ośrodek Rehabilitacyjno – Szkoleniowo – Wypoczynkowy L., na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2009 r., uzyskał następnie status zakładu aktywności zawodowej od dnia 29 grudnia 2008 r., co stanowiło warunek uruchomienia środków przewidzianych na dofinansowanie zakładu, zgodnie z § 5 rozporządzenia. Decyzje właściwych organów – Państwowej Inspekcji Pracy i wojewody – potwierdziły więc, że uzyskanie pozwolenia na użytkowanie części budynku jest już wystarczające dla uruchomienia działalności zakładu aktywności zawodowej.
Brak wywiązania się przez samorząd województwa z obowiązku współfinansowania kosztów działalności zakładu aktywności zawodowej w wysokości 10%, przewidziany w art. 29 ust. 3 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, również nie może stanowić przesłanki do żądania zwrotu środków Funduszu na podstawie art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Obowiązek uczestniczenia samorządu województwa własnymi środkami w kosztach działalności zakładu aktywności zawodowej nie przekłada się bowiem w żadnej mierze na sposób wydatkowania środków Funduszu. Zgodnie z art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej zwrotowi podlegają środki Funduszu w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, zatem przesłanką zastosowania tego przepisu są nieprawidłowości w wydatkowaniu środków Funduszu, a nie sposób dysponowania przez samorząd innymi środkami.
Na podstawie uzasadnienia decyzji nie można ustalić, jaką część środków organ odwoławczy uznał za nieprawidłowo wydatkowaną jeżeli chodzi o lokaty terminowe, wypłaty gotówkowe i przelewy zewnętrzne dokonywane przez zakład aktywności zawodowej. W uzasadnieniu decyzji wymieniono tylko przykładowo te czynności, bez wskazania jakich płatności i na czyją rzecz one dotyczyły. Wobec powyższego sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja w tym zakresie nie poddaje się kontroli. Organ odwoławczy naruszył art. 107 § 3 k.p.a. nakazujący by uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu którym innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu wyroku i przeprowadzi postępowanie w zgodzie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Organ powinien dokonać analizy prawidłowości wydatkowania środków Funduszu przeznaczonych na dofinansowanie kosztów działalności zakładu aktywności zawodowej w 2009 r. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2007 r. w sprawie zakładów aktywności zawodowej oraz treść umowy nr [...] z [...] listopada 2006 r., zawartej pomiędzy Województwem [...] a Bielskim Stowarzyszeniem Artystycznym "[...]" w B. Organ będzie miał na względzie obowiązek ponownego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, tj. po rozpatrzeniu całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Analiza dowodów i wnioski z niej płynące powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które zgodnie z art. 107 § k.p.a. powinno wskazywać na podstawie jakich dowodów organ wydał rozstrzygnięcie oraz powody, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom nieuwzględnionym. Uzasadnienie decyzji powinno wyjaśniać, w sposób czytelny i możliwy do weryfikacji w oparciu o zebrany materiał dowodowy zasadność i wysokość środków Funduszu przypadających do zwrotu.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Na zasądzone koszty składają się: wpis od skargi – 4 070 zł, wynagrodzenie radcy prawnego – 10 800 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło