V SA/Wa 223/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. M.-W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności oraz umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez: 1. zwolnienie od kosztów sądowych, 2. ustanowienie radcy prawnego, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.. J. M.-W. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ze skargą z dnia 6 stycznia 2016 r. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 listopada 2015 r. Zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 19 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 24 sierpnia 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. Wobec nieuiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł, postanowieniem z dnia 4 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę. Kolejnym wnioskiem o prawo pomocy – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – skarżąca ponownie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie racy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o pow. 60,83 m2 oraz grunty rolne o pow. 3,60 ha i leśne, a także zabudowania gospodarcze, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku skarżąca oświadczyła miesięczne dochody w wysokości 538 zł z tytułu świadczenia ZUS oraz 80 zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wnioskodawczyni przedstawiła również swoje wydatki, do których zaliczyła: czynsz za mieszkanie – 360 zł, gaz – 40 zł, energię elektryczną – 40 zł oraz doładowanie telefonu – 30 zł miesięcznie. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 14 lipca 2017 r. skarżąca wyjaśniła, iż jej dochody z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego są trudne do oszacowania, wobec czego wskazuje kwotę "teoretyczną" 2.000 zł rocznie, co daje miesięczny dochód w wysokości 80 zł. Wnioskodawczyni przedstawiła roczne obliczenia podatku PIT-40A za 2015 i 2016 r. oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...]r. (k. 15-16 akt), skarżąca wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 99-100 akt), wnioskująca również sformułowała żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 2 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7 listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy, że skarżąca wykazała zmianę okoliczności faktycznych sprawy, co z kolei pozwala na przyjęcia, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r. Wskazać bowiem należy, iż analiza uzasadnień do zapadłych w niniejszej sprawie postanowień: starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2016 r. oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2016 r., prowadzi do wniosku, że odmowa udzielenia skarżącej prawa pomocy nastąpiła z uwagi na niedostateczne wykazanie jej sytuacji majątkowej, w szczególności na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia (art. 255 p.p.s.a.). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżąca wykazała w kolejnym postępowaniu, że utrzymuje się z niewielkiego dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 544,09 zł, co wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego (wpływ świadczenia na rachunek w dniu 9 marca 2017 r., k. 109 akt). Biorąc jednocześnie pod uwagę oświadczenie skarżącej w zakresie dochodów z gospodarstwa rolnego, które również są niewielkie, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że łączne dochody skarżącej wystarczają jedynie na zaspokojenie wydatków niezbędnych dla utrzymania i nie pozwalają na udział w kosztach postępowania sądowego. Skarżąca nie posiada również żadnych wolnych zasobów pieniężnych (oszczędności, lokat), które mogłaby przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Rozpoznając niniejszy wniosek referendarz sądowy wziął z urzędu pod uwagę także okoliczność, iż skarżąca w ostatnim okresie zainicjowała inne postępowania o prawo pomocy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, które spotkały się z uznaniem poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (sprawy o sygn. akt od III SA/Łd 88/16 do III SA/Łd 93/16). Mając zatem na uwadze, iż wnioskodawczyni złożyła w niniejszym postępowaniu oświadczenia i dokumenty, które w ocenie referendarza sądowego przemawiają za uznaniem jej za osobę, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), uznać należało, że w sprawie odpadła podnoszona uprzednio przesłanka negatywna. Zwalniając skarżącą od kosztów sądowych należało mieć na uwadze to, iż wystąpiła ona z zażaleniem na postanowienie z dnia 4 listopada 2016 r. o odrzuceniu jej skargi, które nie zostało jeszcze rozpoznane. Zażalenie to jest wprawdzie wolne od kosztów sądowych, z mocy art. 220 § 4 p.p.s.a., jednakże w razie jego uwzględnienia i uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi, wnioskodawczyni byłaby obowiązana do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z wyłożonych względów przyjąć należało, iż wnioskująca strona nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania i na podstawie art. 165 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzec, jak w sentencji postanowienia.