V SA/Wa 246/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 246/17 W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy S.S. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, posiada dom o pow. 186 m2 i wartości około 800.000 zł, działkę rolno-budowlaną o pow. 660 arów i wartości około 300.000 zł oraz 3 samochody osobowe o łącznej wartości 75.000 zł, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, że zarówno dom, jak również działka rolno-budowlana są obciążone hipoteką. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W 2017 roku poniósł stratę w działalności w wysokości 17.357,73 zł. Do miesięcznych dochodów Skarżący zaliczył 7.000 zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz dochód żony z tytułu części etatu. W uzasadnieniu podniósł, iż w związku z realizacją projektu na podstawie umowy zawartej z PARP zaciągnął kilka kredytów, co powoduje, że jego aktualna sytuacja finansowa uniemożliwia mu zapłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W rubryce nr 11 wniosku skarżący przedstawił swoje zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek i zawartych umów kredytowych i wyjaśnił, że łączne miesięczne koszty związane ze spłatą zadłużenia wynoszą 14.557,79 zł. Oprócz wskazanych miesięcznych zobowiązań Skarżący przedstawił miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny do których zaliczył: ubezpieczenie samochodu – 325 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną – 510 zł, opłaty za telefon i internet – około 650 zł, ubezpieczenie domu oraz na życie – 285 zł, wyżywienie – 2.000 zł, środki czystości i odzież – 200 zł oraz dojazdy do szkoły – 61,50 zł. Do miesięcznych wydatków zaliczył również podatek od nieruchomości, wodę i kanalizację w kwocie około 200 zł. Łączne miesięczne koszty niezbędnego utrzymania wynoszą według oświadczenia 4.231,50 zł. Postanowieniem z 25 czerwca 2018 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego wskazał, że referendarz błędnie ocenił aktualną sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Wyjaśnił, że skarżący spłaca liczne zobowiązania kredytowe (związane z realizacją zobowiązań wynikających z umowy o dofinasowanie) oraz zobowiązania wobec organów administracji publicznej (z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; i zaległości podatkowych). Podkreślił, że właśnie konieczność regulowania licznych zobowiązań jest w znacznej mierze przyczyną niemożności poniesienia przez skarżącego ciężarów związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania. Zdaniem pełnomocnika referendarz nie wziął pod uwagę szczegółowych okoliczności, stanowiących przyczynę posiadania zadłużeń z tytułu kredytów i pożyczek, a także regulowania zaległych zobowiązań publicznoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1309, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie bowiem będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Na wstępie podkreślenia również wymaga, iż jest do ponowny wniosek skarżącego (reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika) dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 3.727 zł. Poprzedni dotyczył zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Zdaniem Sądu referendarz sądowy po analizie oświadczeń złożonych na formularzu PPF i przedstawionych dokumentów prawidłowo uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w jego sytuacji wystąpiły. Prawidłowe są wywody referendarza, iż nie sposób przyjąć za wiarygodne by rodzina wnioskodawcy osiągając miesięczny dochód – zgodnie z oświadczeniem zawartym w rubryce nr 10 formularza PPF – w wysokości 7.000 zł ponosiła miesięczne wydatki w łącznej wysokości 18.789,40 zł. Skarżący oświadczył bowiem, iż ponosi miesięczne wydatki w wysokości 14.557,79 zł z tytułu zobowiązań pieniężnych, jak również miesięczne wydatki na gospodarstwo domowe w wysokości 4.231,50 zł. Wnioskodawca nie wyjaśnił we wniosku, ani w wniesionym sprzeciwie, skąd czerpie środki pieniężne na pokrycie zauważonej różnicy, której nie można uznać za nieznaczną, skoro przekracza połowę oświadczonych dochodów. Referendarz prawidłowo stwierdził, że nie sposób przyjąć by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro oboje małżonkowie osiągają stałe dochody, zaś skarżący posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości. Podnieść należy, iż skarżący i jego żona uzyskują łączny dochód w wysokości 7.000 zł. Wskazać również należy, iż posiada dom o wartości około 800.000 zł oraz działkę rolno-budowlaną o wartości około 300.000 zł, a także trzy samochody o wartości: 25.000 zł, 35.000 zł oraz 15.000 zł. Należy wyjaśnić, iż w przypadku gdy wnioskodawca posiada stałe dochody oraz posiada majątek, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podzielić pogląd referendarza odnośnie wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z zaciągniętymi pożyczkami (kredytami), iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek, czy też kosztów działalności gospodarczej. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Wyjaśnić należy, że nie można również przyjąć poglądu, iż zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2015 r. o sygn. akt II FZ 776/15; z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II FZ 688/15; z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1049/15). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionych powodów Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a.