V SA/Wa 306/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... listopada 2017 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. POSTANOWIENIE A. Sp. z o.o. z siedzibą w W., dalej "skarżąca" lub "spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach kapitał zakładowy skarżącej został określony na kwotę 5.000 zł, wartość środków trwałych na kwotę 0 zł, na dzień 31 grudnia 2016 r. spółka odnotowała stratę w wysokości 416.055,88 zł. Skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdanie finansowe na dzień 31 grudnia 2016 r., rachunek zysków i strat w przedziale czasowym od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. oraz za styczeń 2018 r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową nie jest w stanie uiścić opłat sądowych w niniejszej sprawie. Wskazała, iż stałe zobowiązania wynoszą średnio 1.780,02 zł miesięcznie tzn. koszty prowadzenia rachunków bankowych 100 zł miesięcznie, koszty obsługi księgowej 615 zł kwartalnie, koszty opieki medycznej dla pracowników 141,70 miesięcznie, koszty wynajmu pomieszczeń biurowych 7.999,92 zł półrocznie. Spółka podała, że posiada wymagane zobowiązania główne na łączna kwotę 2.066.938,93 zł, zaś w sierpniu i wrześniu 2018 r. staną się wymagalne zobowiązania spółki na łączną kwotę 3.225.372 zł. Ponadto spółka podała, że nie świadczy usług objętych przedmiotem działalności i nie może liczyć na wynikające stąd przychody, nie posiada majątku, który mogłaby spieniężyć lub z którego mogłaby uzyskać dochody, nie posiada oszczędności a środki pieniężne, którymi dysponuje ledwie wystarczają na pokrywanie bieżących wydatków - na dzień 17 stycznia 2018 r. środki pieniężne spółki wynosiły 3.700,75 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedstawiła wyciągi z posiadanych rachunków bankowych, deklaracje VAT-7 za 2017 i dwa miesiące 2018 roku oraz zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2015-2017. Wskazała, że 2018 roku (za okres od 1 stycznia 2018 r. do 10 kwietnia 2018 r.) poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie 51.531,74 zł. Skarżąca nadesłała roczne sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz 2017 r. oraz aktualny bilans i rachunek zysków i strat. Wyjaśniła również, że K.P.i - jedyny wspólnik spółki odmówił dokapitalizowania spółki z uwagi na własną trudną sytuację finansową. Skarżąca opisała składniki majątku stanowiące wartości niematerialne i prawne i oszacowała, że przedstawiają wartość około 1.000 zł. Wobec spółki nie zostało wszczęte postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Spółka nie zawieszała również prowadzenia działalności gospodarczej. W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 10 kwietnia 2018 r. nie posiadała ani nie zbywała nieruchomości lub ruchomości o wartości ponad 5.000 zł. W dniu 3 kwietnia 2018 r. w kasie ulokowane były środki finansowe w wysokości 3.432,64 zł. Spółka nie posiada zasobów finansowych w innej formie, np. lokat, udziałów lub akcji. Przedstawiła również należności i zobowiązania wobec osób trzecich za okres I – III 2018 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W postanowieniu z 24 października 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1186/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Osoby prawne są bowiem jednostkami organizacyjnymi, które są wyposażone w określony majątek, prowadzą zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągają zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisaną zasadę należy zastosować również wobec skarżącej. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Planowanie wydatków przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą bez uwzględnienia konieczności posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Nie można więc uznać jako argument uzasadniający zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). W dacie wydawania niniejszego postanowienia skarżąca nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości. We wprowadzeniu do sprawozdań finansowych za lata 2015 - 2016 stwierdzono, że sprawozdania zostały sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności gospodarczej w dającej się przewidzieć przyszłości. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za 2017 r. założono kontynuowanie działalności przez co najmniej 12 miesięcy. Ze sprawozdania finansowego skarżącej na dzień 31 grudnia 2016 r. wynika, że przychody netto ze sprzedaży za 2015 r. wyniosły 13.281.891,06 zł, za 2016 r. 535.037,17 zł. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2017 r. skarżąca osiągnęła przychody ze sprzedaży netto w wysokości 11.344,42 zł, przychody operacyjne w wysokości 301,52 zł, przychody finansowe w kwocie 21.979,15 zł, a strata wyniosła (-) 568.385,28 zł. Biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez skarżącą przychodów nie sposób przyjąć, że skarżąca nie była w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych. Odnosząc się zaś do wykazywanej przez skarżącą straty, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że fakt odnotowania straty nie przesądza, że podmiot utracił płynność finansową. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 172/14). Ponadto na dzień 31 grudnia 2016 r. skarżąca dysponowała środkami pieniężnymi w wysokości 383.409,07 zł, które jak wynika z uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zostały wydatkowane w 2017 r., czyli w czasie kiedy w organach administracji prowadzone było postępowanie w sprawie określenia kwoty dofinansowania do zwrotu. Decyzja Ministra Rozwoju i Finansów została wydana (...) listopada 2017 r., a skarga została wniesiona (...) stycznia 2018 r. Środki te, jak podała skarżąca, zostały wydatkowane na spłatę części zobowiązań oraz pokrycie bieżących kosztów działalności. Zgodnie zaś z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1934/16, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I FZ 189/12). Wobec powyższego skoro skarżąca była w stanie wygospodarować środki na spłatę zobowiązań, powinna też zaplanować (poczynić oszczędności) w związku z uczestnictwem w procesach sądowych, tym bardziej, że postępowanie toczyło się już przed organami administracji publicznej. Ponadto zauważenia wymaga, iż kwota zobowiązania 2.041.723,93 zł dotyczy faktury z 18 grudnia 2015 r., która to należność stała się wymagalna 16 lutego 2016 r. tzn. niespełna dwa lata przed zainicjowaniem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że nie świadczy usług objętych przedmiotem jej działalności, jednakże powyższe nie oznacza, że skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, spółka nadal zatrudnia jednego pracownika. Ponadto wobec spółki nie zostało zainicjowane postępowanie upadłościowe ani postępowanie likwidacyjne (spółka nie informowała, aby takie postępowanie się toczyło). Natomiast pomimo wymagalnych od 2 lat zobowiązań na kwotę 2.066.938,93 zł, środki pieniężne na rachunkach bankowych skarżącej nie zostały zajęte. Na podstawie danych wynikających z nadesłanych dokumentów oraz informacji przedstawionych w sprawozdaniu finansowym stwierdzić należy, że spółka zakłada kontynuowanie działalności. Nie może więc równocześnie twierdzić, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które - jako podmiot gospodarczy – powinna uwzględniać w strukturze swoich kosztów działalności. Mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy – na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w p.p.s.a – orzeczono, jak w sentencji postanowienia.