V SA/Wa 317/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... grudnia 2015 r. Nr ... w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada własnego gospodarstwa domowego, nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w roku 2014 w wysokości 46.872,66 zł. Skarżący przedstawił swoje zobowiązania i wydatki stałe, do których zaliczył: "dzierżawę za biuro i plac" w wysokości 1.230 zł, "dzierżawę za stację auto-gazu" w wysokości 615 zł oraz rachunek za telefon w wysokości 134,62 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż prowadzi działalność gospodarczą, jednakże w 2014 r. poniósł straty "związane z transportem drogowym", bowiem klienci wynajmujący jego auta w 2014 r. nieuregulowali należności z tego tytułu. Dodatkowo wskazał, iż ponosi opłaty za energię elektryczną w łącznej kwocie 2.473,39 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2016 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. Pismem z dnia 19 lipca 2016 r. skarżący wyjaśnił, iż prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty, zaś środki finansowe jakie pozyskuje, w związku z posiadaniem stacji auto-gazu, przeznacza na "bieżące sprawy związane z prowadzoną działalnością gospodarczą". Wnioskodawca oświadczył, iż dysponuje miesięcznie kwotą 2.000 zł, z której opłaca rachunki za energię elektryczną, jak również dzierżawę. Wskazał przy tym, iż nie jest w stanie podać wysokości miesięcznych przychodów, z uwagi na to, że "jest rozliczany przez biuro rachunkowe, które jest w tej chwili na urlopie". Wyjaśnił, iż zamieszkuje w mieszkaniu należącym do żony, z którą posiada rozdzielność majątkową, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na separację. Oświadczył przy tym, iż nie ma wiedzy na temat dochodów żony, nie wie również czy posiada ona zasoby pieniężne, bądź rachunki bankowe. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, samochodów, nie otrzymuje świadczeń alimentacyjnych, nie korzysta z pomocy społecznej, ani pomocy osób trzecich. Nadto oświadczył, iż nie posiada rachunku bankowego, bowiem nie prowadzi już działalności związanej z transportem drogowym, w związku z czym "zamknął konto bankowe". Skarżący wskazał, iż nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów ze względu na "urlop w biurze rachunkowym" przez które jest rozliczany. Dodatkowo oświadczył, iż we wrześniu 2015 r. zbył cysternę gazową za kwotę 12.300 zł brutto. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przed wyłożeniem motywów jakie legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż referendarzowi sądowemu z urzędu wiadomym jest, że skarżący zainicjował w tutejszym Sądzie 20 postępowań sądowych, w których został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych. Zatem rozpoznając wniosek należało mieć na uwadze nie tyle opłatę należną w niniejszej sprawie w wysokości 500 zł, lecz łączną wysokość kosztów sądowych, do poniesienia których zobowiązany jest wnioskodawca – to jest kwotę 14.816 zł. Oceniając w powyższym świetle złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania uznano, iż nie wykazał tego, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych skarżącego. Analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udziela odpowiedzi, bądź udziela odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawia żadnych dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. Ponadto zauważyć należało, iż sytuacja materialna skarżącego była już przedmiotem oceny, w ramach innych postępowań z wniosków o prawo pomocy, dokonanej m. in. w sprawach o sygn. akt: V SA/Wa 4863/15, V SA/Wa 4864/15, V SA/Wa 4865/15, V SA/Wa 4866/15, V SA/Wa 4871/15, V SA/Wa 4872/15, V SA/Wa 4875/15, V SA/Wa 4876/15, V SA/Wa 4878/15, V SA/Wa 4880/15. Wszystkie wskazane postępowania zakończyły się odmową udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co znalazło wyraz w postanowieniach wydanych w dniu 18 maja 2016 r. Zauważyć przeto należy, iż wyjaśnienia składane przez wnioskodawcę w ramach wcześniejszych postępowań różnią się od składanych w niniejszym postępowaniu, mimo tego, iż stanowią one odpowiedzi na tożsame pytania, w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, który nadal prowadzi tożsamą działalność gospodarczą. Wobec tego, rozpoznając niniejszy wniosek należało z urzędu wziąć również pod uwagę ustalenia dokonane uprzednio, w ramach wskazanych postępowań o prawo pomocy. Zauważyć nadto należało, iż o ile w ramach wcześniejszych postępowań skarżący przedstawił pewne dokumenty finansowe i majątkowe, o tyle w niniejszej sprawie, nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, uzasadniając to "urlopem" w biurze rachunkowym, które "rozlicza" wnioskodawcę. Oceniając niniejszy wniosek w powyższym świetle, stwierdzić przede wszystkim należy, iż nie można ustalić w sposób jednoznaczny ani tego jaka jest wysokość miesięcznych dochodów wnioskodawcy, ani tego jak przedstawiają się jego wydatki, które można zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania. Skarżący nie wskazuje ani w formularzu PPF ani w dodatkowym oświadczeniu jaka jest miesięczna wysokość jego dochodów, czy przychodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej. W piśmie z dnia 19 lipca 2016 r. podaje jedynie, iż dysponuje miesięcznie kwotą "około 2.000 zł", z której pokrywa wydatki na energię elektryczną oraz "dzierżawę". Oświadczenia tego nie można uznać jednakże za wiarygodne w świetle wskazanych we wniosku z dnia 9 czerwca 2016 r. wydatków na: energię elektryczną (2.473,39 zł), dzierżawę za biuro i plac (1.230 zł) oraz dzierżawę za stację (615 zł). Nie sposób bowiem przyjąć, by z kwoty około 2.000 zł wnioskodawca był w stanie opłacić wydatki znacznie ją przewyższające (w łącznej wysokości 4.318,39 zł), a nadto inne wydatki, które musi przecież ponosić, by egzystować. W tym zakresie wskazać choćby trzeba wydatek w wysokości 500 zł, który zgodnie z oświadczeniem złożonym w piśmie z dnia 19 lipca 2016 r. skarżący ponosi na rzecz żony tytułem opłat związanych z mieszkaniem. Wiedza w tym przedmiocie jest natomiast niezbędna skoro rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega właśnie na porównaniu osiąganego dochodu z niezbędnymi wydatkami w przedziale miesięcznym. Wskazać należy, iż w orzecznictwie podnosi się, że skoro nie wiadomo jakimi środkami de facto dysponuje skarżący, niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy. Aby ocenić bowiem, czy dla wnioskodawcy koszty sądowe w określonej wysokości to dużo czy mało i czy jest on w stanie je ponieść potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie NSA z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie zauważyć należy, iż w odpowiedzi na wezwanie do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę, członków jego rodziny i osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie (likwidacja) rachunku, wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada rachunku bankowego, bowiem nie prowadzi już działalności związanej z transportem drogowym, w związku z czym "zamknął konto bankowe". Podnieść zatem należy, iż oświadczenie w tym zakresie nie zostało poparte żadnym dowodem w postaci dokumentu bakowego, do złożenia którego wnioskodawca został w takim przypadku zobowiązany. Wskazać ponadto trzeba, iż skarżący nie wyjaśnił przy tym w jakiej dacie "zamknął" rachunek bankowy, jak również tego czy posiadał wyłącznie rachunek związany z prowadzoną działalnością gospodarczą w zakresie transportu drogowego. W tym miejscu przywołać wypada pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym, skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej znaczenie ma przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Niezależnie od tego, należało mieć na uwadze, iż skarżący oświadczył, że jedynym źródłem jego utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza, zatem nie sposób uznać za wiarygodne by działalność tę wnioskodawca prowadził nie posiadając, czy też nie korzystając z żadnego rachunku bankowego. Jak to już wspomniano na wstępie rozważań, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, do złożenia których został wezwany zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2016 r., ani jakichkolwiek innych dokumentów, które mogłyby potwierdzać jego oświadczenia dotyczące stanu majątkowego posiadania oraz sytuacji finansowej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie można przy tym uwzględnić by okolicznością "usprawiedliwiającą" omawiane braki był "urlop w biurze rachunkowym". Niezależnie od tego, iż wnioskodawca w żaden sposób nie uprawdopodobnił swoich twierdzeń w tym zakresie, to okoliczność taka wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej swojej i żony. W konsekwencji uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W postanowieniu z 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, że referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Niezależnie od wyłuszczonych wyżej względów, nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest także i to, że wnioskodawcę nie sposób zaliczyć do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zauważyć należy, iż wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu dwóch "stacji auto-gazu". Opierając się na dokumentach przedłożonych do innych postępowań o prawo pomocy (w sprawach o wskazanych wyżej sygn. akt), przyjąć można, że wnioskodawca uzyskuje wysokie przychody, bowiem w 2014 r. osiągnął przychód w wysokości 404.659,00 zł, co wynika z zeznania podatkowego PIT-36, zaś w 2015 r. przychód w wysokości 126.209,45 zł, uwidoczniony w wydruku "rocznej struktury przychodu". Ponadto skarżący zatrudnia pracowników, którym wypłaca wynagrodzenia, co wynika z przedłożonych wydruków z "listy płac". Nie bez znaczenia jest również i to, że we wrześniu 2015 r. sprzedał cysternę gazową za kwotę 12.300 zł brutto (w ramach wcześniejszych postępowań wskazywał kwotę 15.000 zł). Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.