V SA/Wa 3175/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 maja 2018 r. o sygn. akt V SA/Wa 3175/16 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2016 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 maja 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 3175/16. Wyrokiem z dnia 9 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. K. (dalej "skarżący") na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Wpis w niniejszej sprawie w wysokości 100 zł został przez skarżącego uiszczony. Po doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W urzędowym formularzu wniosku "PPF" skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z zasiłku chorobowego z KRUS w wysokości 300 zł netto miesięcznie. Do ww. wniosku skarżący załączył m. in. decyzję przyznającą zasiłek chorobowy z tytułu czasowej niezdolności do pracy za okres od 16 maja 2017 r. do 10 maja 2018 r. Z uwagi, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych. Wykonując powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo rolne z matką H., ojcem M. i bratem J., zaś gospodarstwo domowe poza wyżej wymienionymi osobami obejmuje również babcię skarżącego, która otrzymuje emeryturę w wysokości 1112,84 zł. H. K. posiada ok. 60 sztuk bydła, 125 sztuk świń (w tym 110 sztuk prosiąt), 77,7215 ha gruntów, w tym 17 29 w dzierżawie. J. K. posiada ok. 20 sztuk bydła, ok. 50 sztuk świń, 20 ha gruntów, niemal w całości dzierżawionych za ok. 25 000 zł rocznie. Skarżący czerpie pożytki z płodów rolnych uzyskiwanych na dzierżawionych przez niego oraz jego matkę i brata gruntach, pożytki te przeznaczane są na wyżywienie własnego bydła, w ilości 36 sztuk. W ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego rodzina uzyskuje przychody ze sprzedaży mleka, tuczników i bydła, które, jak wskazał skarżący, nie pokrywają kosztów związanych z utrzymaniem zwierząt i bieżących wydatków na nawozy, paliwo, zasiewy, opryski pól. Skarżący podał również, że rodzina spłaca zaciągnięte w przeszłości kredyty: H. K. - ok. 50 000 zł rocznie, zadłużenie na karcie kredytowej ok. 10 000 zł; J. K. - ok. 15 000 (w tym 9076,81 zł do spłaty). Przychody z 2017 r., dla wspólnego gospodarstwa domowego, zostały przez skarżącego określone na kwotę 405 967,48 zł. W skład tych przychodów wchodzą: płatności bezpośrednie za 2016 rok dla D. K. – 58.321,19 zł; zaliczka na płatności bezpośrednie za 2017 rok dla D. K. – 35.511,81 zł; sprzedaż bydła należącego do D. K.– 7.283,49 zł; pomoc z tytułu gradobicia dla D. K. – 8.780,00 zł; pomoc z tytułu gradobicia dla H. K. i J. K. – 18.485,50 zł; sprzedaż bydła należącego do H. K. – 8.573,48 zł; sprzedaż mleka przez H. K. – 92.871,50 zł; sprzedaż tuczników należących do J. K. – 25.000,00 zł; sprzedaż bydła należącego do J. K. – 8.650,42 zł; płatności obszarowe dla H. K. i J. K. za 2017 rok – 84.168,06 zł; zaliczki z tytułu płatności obszarowych za 2017 rok dla H. K. i J. K. – 58.322,03 zł. Natomiast wydatki z 2017 r. wyniosły 511 609,06 zł, w skład których wchodzą: kredyt KOWR za zakupioną ziemię – 52.325,58 zł; trzy kredyty w [...] – 46.277,48 zł; kredyt [...] J. K. i – 4.420,80 zł; zakup paszy – 120.000,00 zł; wysłodki mokre – 15.000,00 zł; koszty weterynaryjne – 12.000,00 zł; kolczyki i paszporty i inne akcesoria – 1.000,00 zł; zakup słomy (600 bel) – 21.000,00 zł; materiał siewny: kukurydzy, zboża i międzyplonów – 5.100,00 zł, nawozy – 13.000,00 zł; środki ochrony roślin i odżywki – 3.000,00 zł; usługi rolnicze (koszenie kukurydzy i zboża) – 19.200,00 zł; wywóz gnojówki – 12.000,00 zł; ubezpieczenie upraw – 1.000,00 zł; ubezpieczenie budynków (OC) – 438,00 zł; ubezpieczenie przyczep, ciągników, samochodów – 2.400,00 zł; przeglądy okresowe pojazdów – 600,00 zł; podatki rolne – 4.000,00 zł; energia elektryczna – 10.200,00 zł; woda – 4.800,00 zł; opał – 5.000,00 zł; Internet – 439,20 zł; telefony – 1.920,00 zł; ubezpieczenie KRUS – 3.120,00 zł; ubezpieczenie KRUS zdrowotne – 168,00 zł; czynsze dzierżawne gruntów 31.000 zł; ODR + ekspertyzy – 7.500,00 zł; koszty postępowań sądowoadministracyjnych 1000 zł, utrzymanie domu – 24.000,00 zł; paliwa (ON + PB) – 39.000,00 zł; oleje, smary 3000 zł, remonty budynków po gradobiciu – 5.000,00 zł; remonty niezbędne maszyn i ciągników – 53.500,00 zł. W ocenie skarżącego, wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny, gdyż w obecnej sytuacji finansowej nie jest on w stanie ponieść dodatkowych i jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdził, że przychód w wysokości 6766,125 zł w ujęciu miesięcznym na osobę w rodzinie, nie stanowi w całości zysku lecz trzeba go przeliczyć na wyżywienie zwierząt, utrzymanie gospodarstwa rolnego. Natomiast wspólne gospodarstwo rolne jest majątkiem znacznej wartości ale majątkiem obciążonym kredytami i dzierżawami. Skarżący podkreślił, że kredyty rodzina spłaca w pierwszej kolejności. Postanowieniem z 2 maja 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie skarżący wskazał, że referendarz błędnie ocenił jego aktualną sytuację majątkową i rodzinną. Podniósł, iż wszystkie wskazane w ponownym wniosku okoliczności podniesione przez skarżącego wskazują na zasadność wniosku prawa pomocy. Podkreślił, iż dochody pozwalają na zaspokojenie jedynie podstawowy, bieżących i niezbędnych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt II OZ 423/14 Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie NSA w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., II FZ 237/13). Podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wobec powyższego strona, z której inicjatywy prowadzone jest postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania, wyjątkiem bowiem jest przerzucanie tego obowiązku na Skarb Państwa (postanowienie NSA z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). Zdaniem Sądu referendarz prawidłowo ocenił, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wystąpienie przesłanek przyznania prawa pomocy referendarz sądowy bierze pod uwagę nie tylko uzyskiwane dochody skarżącego czy też osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie ale również posiadany majątek. Z przedstawionego przez skarżącego stanu majątkowego oraz sytuacji osobistej wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe razem z matką, ojcem, bratem oraz babcią. Głównym źródłem utrzymania rodziny jest prowadzone gospodarstwo rolne, oraz emerytura babci skarżącego w wysokości 1112,84 zł netto miesięcznie. Referendarz zauważył, iż łączny osiągnięty w 2017 r. przychód z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego wyniósł 405.967,48 zł, co daje 6766,125 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, natomiast koszty poniesione w 2017 r. wyniosły 511.609,06 zł. Ponadto stwierdzić należy, że prowadzone gospodarstwo rolne jest znacznych rozmiarów – ok. 77 ha gruntów wykazanych jako należących do matki skarżącego, ok. 20 ha gruntów wykazanych jako należących do brata skarżącego, ok. 70 ha gruntów, których dotyczył wniosek skarżącego o przyznanie płatności za rok 2017 r., ok. 116 sztuk bydła, ok. 175 sztuk świń (w tym 110 prosiąt). Na posiadany majątek składają się również maszyny rolnicze, ciągniki, przyczepy, samochody, których ilości ani wartości skarżący nie przedstawił a o ich posiadaniu świadczą chociażby wykazywane koszty w związku z: a) ubezpieczeniem przyczep, ciągników, samochodów; okresowymi przeglądami pojazdów, b) zakupem paliwa, samarów, c) przedstawiona na kwotę 25 599,70 zł faktura VAT dotycząca zakupu części oraz wykonanych w warsztacie usług napraw czy też montażu. W związku z powyższym referendarz prawidło uznał, że skarżący nie jest osobą żyjącą w ubóstwie, czy też z uwagi na okoliczności życiowe pozbawiony jest środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Należy zauważyć, że skarżący sam wskazał (zarówno we wniosku jak i we wniesionym sprzeciwie), iż rodzina jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytów czy też czynszu z tytułu dzierżawionych gruntów, ponadto spłaty rat kredytów dokonuje w pierwszej kolejności. W 2017 r. łączna suma kredytów wyniosła 103.023,86 zł, co daje ok. 8585 zł miesięcznie do spłaty. Podkreślenia wymaga, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Do wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zalicza się wydatki na żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości i niezbędne opłaty. Zarówno ani spłata rat kredytów, naprawa maszyn rolniczych, czy też uiszczanie czynszu z tytułu dzierżawy nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązków ponoszenia kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do spłaty rat kredytu wskazał, iż prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwa przed zobowiązania publicznoprawnymi. Z tego względu referendarz właściwie stwierdził, że skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na spłatę rat kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych oraz pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.