V SA/Wa 3228/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. B. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 marca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] października 2016r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z 2 marca 2017r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek T. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z matką, ojcem, konkubiną i dwójką dzieci, posiada udziały (30%) w spółce z o.o. o wartości nominalnej 30.000 zł, natomiast nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Rodzice skarżącego są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 15,94 ha wraz z budynkiem i oborą, a nadto posiadają oszczędności pieniężne, przy czym ich wysokość nie jest wnioskodawcy znana. Konkubina skarżącego posiada samochód osobowy. Wnioskodawca oświadczył, iż prowadzi działalność gospodarczą, jednakże nie uzyskuje dochodu, jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 967,80 zł, ojciec emeryturę w wysokości 1.184,20 zł oraz kwotę 500 zł z tytułu dzierżawy miesięcznie. Ponadto oświadczył, iż konkubina uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 4.000 zł. Wnioskodawca przedstawił również swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczył trzy kredyty bankowe, wyjaśniając jednocześnie, iż są one spłacane z oszczędności jego rodziców. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 26 stycznia 2017r. wezwano Skarżącego reprezentowanego przez doradcę podatkowego do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów. Pomimo tego zarządzenie nie zostało wykonane. Postanowieniem z 2 marca 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, tym samym w ocenie referendarza Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W sprzeciwie wniesionym od ww. postanowienia pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2012r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nie przyznanie prawa pomocy w sytuacji, kiedy Skarżący w sposób dostateczny udowodnił, że zaszły przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawa pomocy oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uniemożliwienie skorzystania z prawa do sądu. Jak wyjaśnił wnoszący sprzeciw, w stosunku do Skarżącego zostały wydane: - decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. w zakresie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2011 r (wartość przedmiotu sporu 3393430 zł); - decyzja Dyrektora Izby Celnej w Warszawie nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym za okresy rozliczeniowe od stycznia do czerwca 2011 r. (łączna kwota zobowiązania 5 595 828 zł); - decyzja Dyrektora Izby Celnej w Warszawie określająca wysokość zobowiązań w podatku akcyzowym za miesiące od października 2010 r. do grudnia 2010 r. (łączna kwota zobowiązania 1269755 zł); - decyzje określające kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2010 r., a ponadto w dniu [...] lipca 2016r. Naczelnik Urzędu Celnego w S. wydał decyzje określające wysokość opłaty paliwowej za miesiące od października do listopada 2010r. (wysokość zobowiązań wynikających z tych decyzji wynosi 69941 zł). T.B., jak wskazał autor sprzeciwu prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, która od 2013 r. przynosi jedynie straty, jednak musi być ona prowadzona ze względu na ryzyko wypowiedzenia umów kredytu, które są zabezpieczone na nieruchomościach należących do rodziców Skarżącego. Jak wyjaśnił, w roku 2013 w deklaracji podatkowej PIT-36L wykazał przychody 40 677 zł oraz koszty uzyskania przychodu 85 552,23 zł, strata wnosiła 44 875,23 zł. W deklaracji podatkowej za 2015 r. przychód wynosił 1951 zł, koszty uzyskania przychodu wynosiły 38 232,54 zł, strata wyniosła 36 281,54 zł. W związku z powyższym, jak podkreślono Skarżący nie ma żadnych możliwości pokrycia kwoty wpisu sądowego w wysokości 33935 zł lub jakiejkolwiek innej. Dotychczasowe oszczędności zostały pochłonięte na bieżące utrzymanie rodziny, zatem uiszczenie wpisu nie jest możliwe bez uszczerbku w zakresie utrzymania rodziny. Pełnomocnik jest przekonany, że we wniosku zostały opisane w sposób jasny i kompleksowy wszystkie okoliczności, które świadczyły o tym, że Skarżący jest uprawniony do zastosowania prawa pomocy zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy. Skarżący jest osobą, w jego przekonaniu która realnie potrzebuje prawa pomocy, a z uwagi na nie spełnienie daleko idących wymogów dokumentacyjnych jest tego prawa pozbawiona. Zatem w badanej sprawie, jak wyjaśnił wnoszący sprzeciw pomimo zaistnienia odpowiednich przesłanek, nie przyznano Skarżącemu prawa pomocy, pomimo, że toczą się wobec niego postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Badając złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że T.B. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wynika z niego, że wnioskodawca nie wykazuje swoich dochodów, korzysta przy tym z wydatnej pomocy innych osób (np. rodziców, konkubiny). Luki w zakresie materiału dowodowego (w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację materialną wnioskodawcy) nie pozwalają na dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej kondycji finansowej Skarżącego w aspekcie spełniania przez niego przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do wskazanych przez autora sprzeciwu danych dotyczących prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej (nie załączono deklaracji PIT) oraz akcentowanego przez niego faktu, że działalność od 2013r. przynosi jedynie straty, ale musi być prowadzona z uwagi na ryzyko wypowiedzenia umów kredytowych to podkreślenia wymaga, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczej istotny jest osiągany przychód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty (w roku 2013 i 2015) nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Co do wskazanych w sprzeciwie okoliczności wydania innych decyzji organów podatkowych ustalających wysokość zobowiązań podatkowych i ewentualnych przyszłych postępowań sądowych, należy wskazać, że Sąd nie jest uprawniony do oceny zdolności płatniczych Skarżącego w kontekście zdarzeń przyszłych oraz niepewnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że w stosunku do niektórych decyzji organów podatkowych skarżącemu przysługuje prawo złożenia odwołania, zatem nie zakończono toku postępowania administracyjnego, przed wszczęciem postępowania sądowego. Wskazać należy, że w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zgodnie zaś się przyjmuje, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny sytuacji finansowej strony w oparciu o hipotetyczne twierdzenia (zob. np. Kreuz v. Polska, wyrok ETPC z 19 czerwca 2001 r., skarga nr 28249/95). Okoliczność ponoszenia kosztów w następnych postępowaniach będzie mogła jednak zostać rozważona przez Sąd, gdy Skarżący złoży wniosek o prawo pomocy po uruchomieniu kontroli sądowej we wszystkich wskazanych sprawach. Z uwagi na powyższe zasadnie odmówiono T.B. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w pełni podziela argumentację przedstawioną przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie nadesłał informacji i dokumentów, w tym wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji podatkowych, czy zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia, emerytury za ostatni okres rozliczeniowy. Zatem wnioskodawca ewidentnie nie sprostał obowiązkom nałożonym przez referendarza sądowego. Niedostarczenie żądanych informacji, nienadesłanie dokumentów, czy przedstawienie w ich w sposób niekompletny, tak że stają się one mało czytelne powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). Trzeba również wskazać, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi, gdyż aktualnie jest prowadzone w tut. Sądzie 7 spraw Skarżącego, stąd Skarżący ma wiedzę o wysokości wpisów w poszczególnych sprawach (w 5 sprawach uiszczono wpis sądowy od skargi). Z tych względów Sąd przyjął, że Skarżący nie wykazał, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jego możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała Skarżącemu prawo do sądu. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.