V SA/Wa 3273/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Cezary Kosterna, Sędzia WSA - Artur Kot, Protokolant st. sekr. sąd. - Agnieszka Małyszko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2015 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu dostosowania gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r., nr [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił Z. P. kwotę nienależnie pobranej pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE objętej planem rozwoju obszarów wiejskich wraz z odsetkami. Po rozpatrzeniu odwołania strony decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. W związku z brakiem uregulowania przez stronę należności, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wystawił tytuł wykonawczy nr [...], celem ściągnięcia należności. Pismem z dnia 7 sierpnia 2014 r., doprecyzowanym następnie w dniu 28 sierpnia, Z. P. zwrócił się do [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o "zwrot zabranych środków unijnych oraz odsetek", co zostało przez organ zinterpretowane jako wniosek o umorzenie należności wynikających z decyzji opisanej na wstępie. W dniu [...] września 2014 r. Prezes ARiMR wydał na podstawie art. 104 oraz 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." decyzję nr 190/WPR/WZN/2014, którą umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że Urząd Skarbowy w T., w wyniku realizacji wystawionego tytułu wykonawczego, w okresie od stycznia 2013 r. do sierpnia 2014 r. wyegzekwował kwoty pokrywające w całości zadłużenie Z. P. wynikające z decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. Tym samym postępowanie w przedmiocie umorzenia tych należności, wobec ich całkowitego zaspokojenia, stało się bezprzedmiotowe i jako takie należało je umorzyć. Pismem z dnia 6 października 2014 Z. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, domagając się zwrotu przyznanej pomocy na dostosowanie gospodarstwa, podnosząc, że został on "pozbawiony środków do życia", a jego gospodarstwo zostało zniszczone przez prowadzone postępowanie egzekucyjne. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR. W uzasadnieniu wskazano, że co prawda w chwili wszczęcia przez stronę postepowania istniały jeszcze zaległości z tytułu orzeczonej kwoty należnej do zwrotu, jednakże w toku jego trwania zostały one ostatecznie wyegzekwowane. Zatem w ocenie Ministra, w sprawie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. Stąd organ I instancji prawidłowo postąpił, umarzając postępowanie, w którym zabrakło jego przedmiotu. Nie znalazłszy zatem podstaw o uchylenia kwestionowanej decyzji, organ II instancji utrzymał ją w mocy. Powyższa decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stała się przedmiotem skargi Z. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domagał się on ponownie "zwrotu umorzonej pomocy finansowej". W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, chociaż zasadniczo z innych przyczyn niż podniesione w jej zarzutach. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddano legalność decyzji administracyjnej; ocena ta dokonywana jest pod względem zgodności zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Sąd administracyjny uwzględnia skargę w razie wystąpienia przesłanek określonych art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a."; stosownie do treści art. 134 p.p.s.a.- Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2014 r. skarżący wniósł o umorzenie kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ustalonej decyzją Prezesa ARiMR nr [...] z [...] marca 2009 r. wraz z odsetkami. W ocenie organów, z uwagi na wyegzekwowanie w całości kwoty należności po wszczęciu postępowania wnioskiem strony zabrakło przedmiotu tego postępowania. Zasadne stało się zatem umorzenie przedmiotowego postępowania. Takie rozstrzygnięcie, zdaniem Sądu, narusza prawo. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie utrwalony został pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to m.in. brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wtedy, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, publ. ONSA z. 2/1996, poz. 80, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2001 r., sygn. akt III SA 102/00, publ. Przegl. Podatk. Nr 9/2001, s. 63). Przenosząc sformułowaną obok tezę na grunt niniejszej sprawy trzeba stwierdzić, że o ile z faktycznego punktu widzenia przedmiot postępowania o umorzenie kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej - przestał istnieć (na skutek wyegzekwowania kwoty należności), to z punktu widzenia interesów ekonomicznych strony istnieje on nadal. W literaturze zwraca się uwagę, że zapłata przez podatnika zobowiązania, czy przymusowe wykonanie zobowiązania w trybie egzekucji nie może oznaczać, iż strona wycofała wniosek o umorzenie zaległości. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 sierpnia 1997 r. stwierdzono, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika (sygn. akt III SA 1972/95, publ. LEX nr 30855). Także w orzeczeniu z dnia 8 sierpnia 1997 r. NSA stwierdził, że nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika (sygn. akt I SA/Gd 514/96, publ. POP nr 4/1999, poz. 102). Analogiczne poglądy wyrażane były również w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. akt III RN 198/00, publ. OSNAP z. 14/2002, poz. 322, wyrok z dnia 9 listopada 1995 r., sygn. akt III ARN 50/99, publ. OSNAP z. 11/1996, poz. 150). W wyroku z dnia 9 listopada 1995 r., Sąd Najwyższy zajął następujące stanowisko: "Nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia odsetek od zaległości podatkowej, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika" (wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996, nr 11, poz. 150). W innym wyroku wydanym w tym samym dniu (wyrok SN z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 51/95, OSNAP 1996, nr 11, poz. 151) Sąd Najwyższy konstatował: "Wyegzekwowanie z rachunku bankowego strony należności podatkowej nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest umorzenie tej należności". Również nowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego opowiada się za prawidłowością sformułowanych wyżej tez. W wyroku z dnia 4 sierpnia 2015 r. Sąd ten skonkludował, że postępowanie w sprawie umorzenia zaległości, pomimo ich wyegzekwowania w postępowaniu egzekucyjnym, nie może zostać umorzone, gdyż przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległości nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym i nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpoznania jej żądania (sygn. akt II FSK 1587/15). Tego rodzaju stanowisko wyrażane jest również w wyrokach wojewódzkich sądów administracyjnych (na przykład w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt SA/Po 62/10, w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 2 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 867/09, w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 70/12 wszystkie dostępne - http//orzeczenia.nsa.gov.pl) Zajęte w tych orzeczeniach stanowisko w sprawach o umorzenie zaległości podatkowej należy jednakowo odnosić do przedmiotu sprawy w umorzenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów UE objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Należy zatem uznać, iż przymusowe wyegzekwowanie kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w przedmiocie umorzenia w odniesieniu do tej części kwoty nienależnie obranych płatności, która została wyegzekwowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. po dacie wszczęcia postępowania o umorzenie. W konsekwencji rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania, co do tej części należności, nie podlegało umorzeniu. Z uwagi na powyższe, sprawa wymaga we wskazanym zakresie ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wnikliwej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.