V SA/Wa 3321/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 3321/16 W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPPr, D. Sp. z o.o. z siedzibą w W., dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że wobec spółki prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. W sprawach tych dyrektorzy izb celnych wydali ok. 40 decyzji, które są egzekwowane, co z kolei doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku Skarżącej. Spółka obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi, który wynosi [...] zł. Do skargi załączono sprawozdanie zarządu z działalności spółki w 2015 r., sprawozdanie finansowe za rok 2015 oraz deklarację CIT-2 wraz załącznikiem CIT-2/O za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, iż kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) stanowi kwotę [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Ponadto Skarżąca wskazała, iż dysponuje jednym rachunkiem bankowym prowadzonym w [...], na którym saldo jest ujemne (-)[...]zł. Mając na uwadze, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji finansowej Spółki, pismem z 9 stycznia 2017 r. jej pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów. Postanowieniem z dnia 13 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu orzeczenia referendarz sądowy wskazał, iż Skarżąca nie wykonała wezwania z dnia 9 stycznia 2017 r., tj. nie nadesłała stosownych dokumentów. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa Spółki poprawiła się, w związku z czym brak było podstaw do uznania, iż Skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej p.p.s.a. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie, stan finansowy Skarżącej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wskazała, że organy celne prowadzą wobec niej liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. Ponadto prowadzone są postępowania egzekucyjne. W postępowaniach został zajęty niemal cały majątek Skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie czasu, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż w roku 2015 Spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości [...] zł, poniosła stratę w wysokości [...] zł (załączono sprawozdanie finansowe za rok 2015 wraz z zawartym w nim rachunkiem zysków i strat). Bilans Spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą [...] zł. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok 2015 odnotowano, że nie wystąpiły straty ani zyski nadzwyczajne. Z kolei w sprawozdaniu z działalności zarządu wskazano, iż strata netto w wysokości [...] zł za rok 2015 r. (wykazana w rachunku zysków i strat) zostanie pokryta z przyszłych zysków Spółki za kolejne lata. W ocenie zarządu, ryzyka operacyjne i finansowe są nieodzownym elementem działalności gospodarczej. Po dacie bilansu (tj. po 31 grudnia 2015 r.) nie wystąpiły zdarzenia, które miały istotny wpływ na działalność Skarżącej. Z kolei deklaracja o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-2) za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. wskazuje, że we wskazanym okresie Skarżąca wypracowała dochód w kwocie [...] zł przy przychodach w wysokości [...] zł. Zatem – w porównaniu z rokiem 2015, za który Spółka odnotowała stratę - stwierdzić należy, iż w roku bieżącym jej kondycja finansowa poprawiła się. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto w rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 23 czerwca 2016 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Prawidłowo również rozpoznający wniosek referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Spółka nie wykonała wezwania z dnia 9 stycznia 2017 r. Dokumenty wskazane w wezwaniu nie zostały również załączone do sprzeciwu. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych Sąd wskazuje, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Mając na uwadze fakt, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach (w okresie styczeń – lipiec 2016 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł), a jej sytuacja finansowa poprawiła się, udzielenie wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby uprzywilejowanie Skarżącej. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza również, że z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że w przypadku osób prawnych rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, o czym wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.