V SA/Wa 3330/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w sprawie ze skargi P. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... października 2016 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: zmienić zarządzenie starszego referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 r. i odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. z siedzibą w P. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z 28 grudnia 2016 r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPPr. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego nadesłał odpis wypełnionego formularza wniosku poświadczony za zgodność z oryginałem. Zarządzeniem z 26 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W uzasadnieniu powyższego zarządzenia referendarz wskazał, że przedmiotowy wniosek powinien być złożony w Sądzie w oryginale. Pismem z [...] lutego 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego zarządzenia referendarza sądowego. Zarządzeniem z 6 marca 2017 r. wezwano pełnomocnika strony do uzupełnienia braku formalnego wniosku z [...] stycznia 2017 r. o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oryginału wniosku, w terminie 7 dni, pod rygorem utrzymania w mocy zarządzenia referendarza sądowego z 26 stycznia 2017 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wraz z pismem z [...] marca 2017 r. strona nadesłała oryginał wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację finansową. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że za ostatni rok obrotowy poniosła stratę w wysokości 687.048,21 zł, na rachunku bankowym posiada 5.533,40 zł, aktualnie nie uzyskuje dochodów, w kasie posiada 80 zł, a miesięczne wydatki na prowadzenie działalności oszacowała na kwotę min. 2.000 zł. W związku z tym, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wezwano stronę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez złożenie dodatkowych dokumentów oraz udzielenie dodatkowych informacji. W wykonaniu zobowiązania Sądu skarżący wraz z pismem z [...] kwietnia nadesłał część wymaganych dokumentów oraz udzielił odpowiedzi na niektóre pytania zawarte w wezwaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie istniały podstawy do zmiany zarządzenia referendarza sądowego z 26 stycznia 2017 r. Sąd zgadza się z oceną referendarza, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być wniesiony w oryginale. Jednakże nadesłanie kopii takiego wniosku poświadczonej za zgodność z oryginałem skutkować powinno wezwaniem strony do uzupełnienia braku wniosku poprzez złożenie jego oryginału. Przypomnieć należy, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu z 6 marca 2017 r. strona nadesłała oryginał wniosku o przyznanie prawa pomocy, co skutkowało zmianą orzeczenia referendarza sądowego oraz możliwością merytorycznego rozpoznania przez Sąd wniosku strony. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. To na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek i odpowiednie jego udokumentowanie, w sposób rzetelny i wiarygodny. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od opłat sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślić należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W rozpatrywanej sprawie jest to obecnie wpis sądowy od skargi w kwocie 2000 zł. Mając na uwadze datę złożenia skargi, tj. [...] listopada 2016 r. i analizując pod tym kątem złożone przez skarżącego dokumenty należy wskazać, że z wyciągu bankowego prowadzonego przez B. S.A. wynika, że w listopadzie 2016 r. saldo początkowe na koncie wynosiło 5.533,40 zł, a saldo końcowe wynosiło 1.398,29 zł, przy czym w dniu [...] listopada 2016 r. na koncie odnotowano wpływ w wysokości 5.000,00 zł tytułem "zwrotu pożyczki" oraz w dniu [...] listopada 2016 r. w wysokości 20.000,00 zł tytułem "częściowego zwrotu pożyczki" (obydwa przelewy od P. sp. z o.o.). We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że jego miesięczne wydatki wynoszą "minimum" 2.000 zł, przy czym nie wyjaśnił jakie są to wydatki ani w tym wniosku, ani w dodatkowym oświadczeniu z [...] kwietnia 2017 r. W ocenie Sądu powyższe okoliczności świadczą o tym, że z kwoty znajdującej się na rachunku bankowym skarżącego można było zabezpieczyć kwotę w wysokości 1.440 zł, która stanowi wpis od skargi w niniejszej sprawie. Ponadto wskazać należy, że z rachunku zysków i strat za 2015 r. wynika, że skarżący poniósł stratę w wysokości 811.098,11 zł, przy czym nie wiadomo jak ta sytuacja zmieniła się w 2016 r., albowiem strona wezwana do uzupełnienia przedmiotowego wniosku nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających jej sytuację finansową w 2016 r., ograniczając się do oświadczenia, iż nie uzyskuje już dotacji stanowiących jej główne źródło dochodów. Jednak nawet gdyby i w tym roku strona poniosła stratę należy wskazać, że strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I FZ 375/15 – wszystkie powołane w niniejszym postanowieniu orzeczenia dostępne są w CBOSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy również podkreślić, że zgodnie z treścią art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie uzyskuje środki na działalność m. in. ze składek członkowskich. Fakt, że strona zrezygnowała z ich pobierania, o czym świadczy treść dodatkowego oświadczenia z [...] kwietnia 2017 r., nie oznacza, że działalność stowarzyszenia ma być de facto finansowana ze Skarbu Państwa. Skarżący chcąc realizować swojej statutowe cele, powinien zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skoro stowarzyszenie nie korzysta z żadnej możliwości zdobycia środków finansowych, to nie może skutecznie domagać się ich pokrycia przez Skarb Państwa. Przyjąć bowiem należy, że w tej sytuacji nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, a organizacja sama pozbawia się ich zdobycia, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 231/11). Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów nie jest usprawiedliwiony w sytuacji, w której strona dobrowolnie pozbawia się środków, z których mogłaby pokryć ewentualne koszty postępowania. Ustalenia co do sposobu funkcjonowania stowarzyszenia, dotyczące również sposobu finansowania jego działalności, prowadzące do tego, że członkowie stowarzyszenia świadomie pozbawiają się środków finansowych służących wykonywaniu jego działalności poprzez rezygnację z pobierania składek członkowskich, nie mogą stanowić podstawy do udzielenia takiemu stowarzyszeniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II OZ 977/07). W ocenie Sądu z materiału dowodowego wynika zatem, że w miesiącu, w którym wniesiono skargę, na rachunku bankowym strony znajdowały się środki, z których mogła opłacić wpis od skargi, a ponadto, miała możliwość zdobywania środków finansowych poprzez pobranie składek członkowskich, z czego świadomie zrezygnowała. Wskazać również należy, że przyznanie stronie prawa pomocy w obecnym stanie faktycznym, spowodowałoby taki skutek że faktycznie jej działalność byłaby finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por.: postanowienie NSA z dnia 9.06.2006 r., sygn. akt II OZ 317/06, postanowienie NSA z dnia 31.03.2008 r., sygn. akt II OZ 263/08, postanowienie z dn. 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.