V SA/Wa 348/17

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako: "skarżąca" lub "spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że prowadzone są wobec niej liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kar pieniężnych za urządzanie gier poza kasynem gry. W sprawach tych dyrektorzy izb celnych wydali około 40 decyzji, które są egzekwowane, co z kolei doprowadziło do zajęcia praktycznie całego majątku skarżącej. Dodała, że obecnie nie jest w stanie uiścić nawet w części wpisu sądowego od skargi, który wynosi 1.080 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych (według bilansu za ostatni rok) to 4.950 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła 80.676,14 zł. Ponadto skarżąca wskazała, iż dysponuje jednym rachunkiem bankowym prowadzonym w P. S.A., na którym saldo jest ujemne (- 645.000,59 zł). Do skargi skarżąca załączyła sprawozdanie zarządu z działalności spółki, sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz deklarację CIT-2 za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. Mając na uwadze, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji finansowej skarżącej, pismem z [...] marca 2017 r. wezwano skarżącą, zastępowaną przez pełnomocnika, do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie m.in. pełnych wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych w tym kont i lokat dewizowych z okresu od 1 września 2016 r. do dnia otrzymania wezwania, aktualnego wykazu środków trwałych spółki, aktualnego bilansu i rachunku zysków i strat, informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 5000 zł, informacji o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach, które zostały zajęte w toku prowadzonych wobec spółki egzekucji wraz z dokumentami potwierdzającymi zabezpieczenia i zajęcia egzekucyjne na majątku skarżącej, informacji o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez prezesa zarządu spółki z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją, wskazania źródeł finansowania obsługi prawnej skarżącej, w tym wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego spółkę w niniejszej sprawie oraz innych postępowaniach w tut. Sądzie, a także innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić, że spółka nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 1.080 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej nadesłał do akt niniejszej sprawy wyciągi z rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2014-2015 oraz odpisy deklaracji VAT-7 składanych w 2016 r. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu swego orzeczenia referendarz wskazał, iż pełnomocnik skarżącej nie wykonał należycie wezwania Sądu z dnia [...] marca 2017 r, przedkładając jedynie część dokumentów, do których nadesłania została wezwana strona oraz nie udzielił odpowiedzi na postawione w wezwaniu pytania, co już stanowić mogło podstawę do nieuwzględnienia wniosku. Ponadto opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa spółki w roku 2015 i pierwszych siedmiu miesiącach roku 2016 poprawiła się. W związku z czym brak było podstaw do uznania, iż skarżąca wypełnia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Pismem z [...] kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia domagając się jego zmiany w całości poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych. Uzasadniając sprzeciw wskazała, że wbrew stanowisku referendarza sądowego, wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, obecna sytuacja finansowa skarżącej uzasadniała przyznanie spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. Podniosła, iż spółka wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe. W roku 2014 strata spółki wyniosła 65.495,98 zł, zaś w roku 2015 – 80.673,14 zł. Wskazała, że wobec niej prowadzone są liczne postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej oraz postępowania egzekucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze spółki referendarz sądowy prawidłowo uznał, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż w roku 2015 skarżąca, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 1.382.774,96 zł, poniosła stratę w wysokości 80.673,14 zł (załączono sprawozdanie finansowe za rok 2015 wraz z zawartym w nim rachunkiem zysków i strat). Bilans spółki za rok obrotowy 2015 zamknął się po stronie aktywów i pasywów kwotą 114.264,28 zł. We wprowadzeniu do sprawozdania finansowego za rok 2015 odnotowano, że nie wystąpiły straty ani zyski nadzwyczajne. Z kolei w sprawozdaniu z działalności zarządu wskazano, iż strata netto w wysokości 80.673,14 zł za rok 2015 r. (wykazana w rachunku zysków i strat) zostanie pokryta z przyszłych zysków spółki za kolejne lata. W ocenie zarządu, ryzyka operacyjne i finansowe są nieodzownym elementem działalności gospodarczej. Po dacie bilansu (tj. po 31 grudnia 2015 r.) nie wystąpiły zdarzenia, które miały istotny wpływ na działalność skarżącej. Z kolei deklaracja o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-2) za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 lipca 2016 r. wskazuje, że we wskazanym okresie skarżąca wypracowała dochód w kwocie 13.890,84 zł przy przychodach w wysokości 1.029.569,29 zł. Zatem – w porównaniu z rokiem 2015, za który spółka odnotowała stratę – stwierdzić należy, iż w roku bieżącym jej kondycja finansowa poprawiła się. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od marca 2016 r. do września 2016 r. skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W marcu 2016 r. zaewidencjonowała sprzedaż w wysokości 123.244 zł i nabycie w kwocie 101.740 zł, w kwietniu sprzedaż – 147.569 zł i nabycie – 112.738 zł, w czerwcu sprzedaż - 172.516 zł oraz nabycie – 125.881 zł, w lipcu sprzedaż - 165.643 zł i nabycie – 129.183 zł, w sierpniu sprzedaż – 152.959 zł oraz nabycie – 117.670 zł. W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na [...] czerwca 2016 r.) brak jest informacji o zawieszeniu przez spółkę działalności gospodarczej lub informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Porównując wysokość osiąganych przez spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Skoro spółka osiąga przychody jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Prawidłowo również rozpoznający wniosek referendarz sądowy zwrócił uwagę, że spółka nie wykonała należycie wezwania z [...] marca 2017 r. Dokumenty wskazane w wezwaniu nie zostały również załączone do sprzeciwu. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych Sąd wskazuje, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Mając na uwadze fakt, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach (w okresie styczeń – lipiec 2016 r. uzyskała przychody w wysokości 1.029.569,26 zł), deklaruje dostawy towarów oraz świadczenie usług oraz nabywa towary i usług, a równocześnie nie dokonuje operacji na rachunkach bankowych odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, to złożone wyjaśnienia, iż posiada jedno konto bankowe nie są wiarygodne. Podkreślić należy, że spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Spółka w żaden sposób nie odniosła się (również na etapie sprzeciwu) do kwestii źródeł finansowania obsługi prawnej, czy też wysokości wynagrodzenia pobieranego przez prezesa zarządu spółki. W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej spółki i poprawiającej się jej sytuacji finansowej udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby jej swoistego rodzaju uprzywilejowanie. Niezależnie od powyższego Sąd stwierdza również, że z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że w przypadku osób prawnych rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, o czym wielokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne (m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I GZ 201/11, dostępne w CBOSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.