V SA/Wa 368/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 368/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. w P. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... stycznia 2017 r. nr ... w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu dofinansowania ze środków unijnych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 368/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie R. z siedzibą w P. (dalej: "Stowarzyszenie" lub "Strona") wystąpiło z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPPr z dnia [...] stycznia 2017 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał (fundusz podstawowy) Stowarzyszenia wynosi 8.278,60 zł, wartość środków trwałych na koniec 2015 r. wynosiła 1.251,96 zł, zaś wysokość zysku na koniec 2015 r. wyniosła 774,19 zł. Stowarzyszenie posiada rachunek bankowy z ujemnym saldem (na dzień [...].01.2017 r. minus 265.187,59 zł). W załączonym do wniosku piśmie z dnia [...] stycznia 2017 r. Stowarzyszenie wskazało na swoje przychody w latach 2012-2015 podnosząc, iż z uwagi na ich zmniejszanie się, będące wynikiem załamania rynku szkoleń i braku funduszy unijnych, spłata kwoty określonej zaskarżona decyzją jest niemożliwa wobec braku środków na koncie. Podniesiono przy tym, iż trudna sytuacja finansowa Stowarzyszenia wynika przede wszystkim z konieczności spłaty zobowiązań względem wierzycieli. W okresie od stycznia 2017 r. do końca 2019 r. planowane przychody Stowarzyszenia osiągną poziom 3.895.000 zł, koszty działalności 1.923.000 zł, zaś zobowiązania 1.762.283 zł. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2017 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. W odpowiedzi Stowarzyszenie nadesłało pismo z dnia [...] kwietnia 2017 r., do którego załączono statut Stowarzyszenia, tabelę amortyzacji środków trwałych za rok 2017, zeznania podatkowe CIT-8 za 2015 i 2016 rok, wyciągi z rachunku bankowego z okresu od [...] listopada 2016 r. do [...] marca 2017 r, raporty kasowe z okresu od [...] listopada 2016 r. do [...] marca 2017 r., kopie dokumentów wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym w postaci zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i tytułów wykonawczych, a także informację o stanie zatrudnienia na dzień [...] marca 2017 r. Zarządzeniem z dnia [...] maja 2017 r. ponownie wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania. Pismem z dnia [...] maja 2017 r. Strona wyjaśniła, iż pozyskiwała środki na działalność statutową z dotacji oraz składek członkowskich, zaś obecnie środki te pochodzą ze składek członkowskich oraz z działalności gospodarczej. Stowarzyszenie prowadzi działalność polegającą na prowadzeniu szkoleń i doradztwa. W roku 2017 osiągnęło przychody z tego tytułu w wysokości: styczeń – 152.655,59 zł, luty – 73.201,53 zł, marzec – 122.774,69 zł, kwiecień – 119.300,76 zł. Stowarzyszenie przedstawiło stan zadłużenia oraz terminy spłaty zaciągniętych pożyczek i debetu na rachunku bankowym, jak również swoje miesięczne stałe wydatki, związane ze statutową działalnością. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powodem odmowy było uznanie przez referendarza, że Strona posiada dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ustawowym siedmiodniowym terminie Stowarzyszenie złożyło sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Strona wskazała, iż fakt osiągania przez nią przychodu nie oznacza, że jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie wszystkich kosztów, czyli że jest w posiadaniu gotówki lub innych środków finansowych pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Strona nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc iż jej stan finansowy nie pozwala na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Na obecnym etapie postępowania Stowarzyszenie jest zobowiązane do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.272 zł. W ocenie Sądu ustalenia referendarza odnośnie stanu majątkowego Stowarzyszeniu są prawidłowe, zatem zasadnie odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy właściwie ustalił, że Stowarzyszenie nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, zatem nie korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 2 p.p.s.a. Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez szkolenia, warsztaty, seminaria, porady i projekty, a także działania wspierające rozwój i popularyzację organizacji pracy (§ 7 ust. 1 Statutu), może prowadzić działalność gospodarczą (§ 8 Statutu), zaś fundusze na swoja działalność uzyskuje ze składek członkowskich, dochodów z działalności gospodarczej, darowizn i zapisów, dotacji, dochodów z nieruchomości własnych i użytkowanych przez Stowarzyszenie, a także innych wpływów (§ 22 Statutu). O kondycji finansowej stowarzyszenia decyduje wiele elementów. Należy ponownie wyjaśnić Stronie, co uczynił zresztą także referendarz, że jeżeli prowadzi ona działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu przychód to miarodajną dla oceny jej zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu/zysku" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz właśnie "przychodu". Brak zysku nie oznacza automatycznie braku środków finansowych, lecz jest skutkiem nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to oznacza jedynie brak dochodu do opodatkowania, tj. brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na sieci internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w postaci organizowania szkoleń i doradztwa, od stycznia do kwietnia 2017 r. Stowarzyszenie osiągnęło przychód w wysokości 467.932,57 zł (pismo z dnia [...] maja 2017 r., k. 207 akt sądowych). Również w latach poprzednich przychody Strony kształtowały się na wysokim poziomie, skoro w 2015 r. osiągnęła przychód w wysokości 884.253,10 zł (zeznanie CIT-8 za 2015 r.; k. 77-78 akt), zaś w roku 2016 w wysokości 862.614,77 zł (zeznanie CIT-8 za 2016 r.; k. 82-85 akt). Fakt zatem, że Strona aktualnie nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu, gdyż przeznaczyła je na inne koszty swojej działalności, nie ma zatem znaczenia dla rozpatrywanego wniosku. Z całą mocą należy przypomnieć pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym prawa pomocy, iż osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych a podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnosić, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Sąd podziela też stanowisko wyrażone w orzecznictwie, iż podmiot, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Podmiot tego rodzaju powinien bowiem przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 809/07). Ze względu na powyższe Sąd uznał, że w przypadku Stowarzyszenia nie zaistniały przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Strony od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.