V SA/Wa 3753/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Sp. z o.o. w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka z o.o. F. z siedzibą w O. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 50.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 500.850,02 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 167.360,10 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy ze stanem 0 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka nie posiada środków pieniężnych, ani środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zajęte przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Wskazano nadto, że trudności finansowe Spółki mają charakter trwały, istnieją od dłuższego czasu, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Do wniosku załączono: sprawozdania finansowe Spółki za 2013 i 2014 r. wraz z informacjami dodatkowymi, wydruki z rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2015 r. oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych. Do wniosku załączono m.in. wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Postanowieniem z 9 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie z 16 października 2015 r. skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego w całości poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że spółka od dwóch lat wykazuje w swoich sprawozdaniach finansowych znaczne straty finansowe, w roku 2013 strata wyniosła 149.368,31 zł, zaś w roku 2014 – 167.360,10 zł, a zatem stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, jak również przychód z niej uzyskiwany, jak podkreśliła strona nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji majątkowej spółki. Obrazując kondycję finansową spółki, skarżący wskazał, że spółka posiada majątek ruchomy (ujęty w wykazie środków trwałych), jednak składa się on niemal wyłącznie z urządzeń do gry, które - z uwagi na obecne uwarunkowania prawne, zwłaszcza wątpliwości niektórych organów co do skuteczności przepisów ustawy hazardowej - są trudno zbywalne. Jednocześnie część tego majątku, jak zaznaczył skarżący widniejąca w zestawieniu środków trwałych spółki, została zatrzymana przez urzędy celne i pozostaje poza sferą władania skarżącej spółki, przez co spółka nie tylko nie może ich spieniężyć, lecz również nie może z nich prowadzić działalności gospodarczej. Skarżący zwrócił również uwagę na kwestię egzekucji prowadzonych przeciwko skarżącej spółce. Zajęciu uległ jedyny rachunek bankowy spółki, co w istocie może oznaczać zaprzestanie przez spółkę prowadzenia działalności gospodarczej. W toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia stanowiące jedyny majątek spółki, który służy spółce do prowadzenie przezeń działalności gospodarczej. Nie bez znaczenia dla możliwości finansowych spółki jest okoliczność, jak zaznaczył skarżący, że łączna kwota samych tylko wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia skarżącej spółce kar pieniężnych, które spółka winna uiścić, wynosi obecnie 34 400 zł (we wszystkich tych sprawach skarżący wraz ze skargą złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych), zaś sama kwota wymagalnych kar pieniężnych 1 140 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – wniesienie sprzeciwu na zarządzenie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek podlega ponownemu rozpatrzeniu. Oznacza to, że Sąd ma do rozpoznania wniosek złożony przez skarżącą Spółkę na urzędowym formularzu PPPr z dnia 24 lipca 2015 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać zatem należy, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie podnieść należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 400 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Ponadto, dokonując oceny wniosku złożonego w niniejszej sprawie wzięto również z urzędu pod uwagę dokumenty zgromadzone w innych zainicjowanych przez Spółkę postępowań o prawo pomocy. Należało mieć przy tym na uwadze oświadczenie skarżącej Spółki, zgodnie z którym, łączna wysokość ciążących na niej wpisów sądowych w sprawach zainicjowanych w tutejszym Sądzie wynosi 34.400 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ono majątek znacznej wartości – wartość środków trwałych według oświadczenia złożonego na formularzu PPPr wynosi 500.850,02 zł, a więc wielokrotnie przewyższaj opłatę sądową w wysokości 400 zł, jak również łączną kwotę wpisów sądowych w wysokości 34.400 zł. W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Zauważyć następnie należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Z analizy dokumentów złożonych w niniejszej sprawie wynika, że skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 1.688.950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1.745.404,46 zł. Istotne jest przy tym to, że w pierwszym kwartale 2015 r. Spółka kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że dokonywała ona transakcji handlowych (sprzedaż kształtowała się na poziomie 679.992,00 zł). Analiza wyciągów z rachunków bankowych również prowadzi do wniosku, że skarżąca na bieżąco obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższała należny w sprawie wpis sądowy w wysokości 400 zł. W tym zakresie wskazać wypada, iż suma wpływów na rachunku w miesiącu lutym 2015 wynosiła 57.429,43 zł, w miesiącu marcu – 112.600,00 zł, w kwietniu – 22.300,00 zł, w maju – 123.000,00 zł, zaś w czerwcu – 86.753,00 zł. Przedłożone dokumenty świadczą zatem o prowadzeniu przez Spółkę działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Odnosząc się do podnoszonych przez Spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Warte podkreślenia jest przy tym to, iż postanowienie to zapadło po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniejszego postanowienia odmawiającego zwolnienia Spółki z kosztów sądowych, a następnie zostało utrzymane przez sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. o sygn. akt II GZ 709/14. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Wobec powyższego nie może również znaleźć uznania okoliczność, że Spółka w 2014 roku poniosła stratę podatkową. Jak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W pełni aprobując powyższe poglądy stwierdzić należy, że oceniając przesłanki przyznania Spółce prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. W pełni aprobując powyższe poglądy stwierdzić należy, że oceniając przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Warto zauważyć, że za 2013 r. Spółka wykazała w rachunku zysków i strat stratę na poziomie 149.368,31 zł, a w 2014 r. stratę w wysokości 167.360,10 zł. Natomiast w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. Spółka wykazała zysk w wysokości 91.406,56 zł uzyskując przychody netto w kwocie 867.268,28 zł. Ponadto, według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. Spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości 25.590,89 zł. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wskazać należy, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, nawet jeżeli Spółka obecnie nie prowadzi działalności w zakresie gier hazardowych lub ze wskazanych przez nią przyczyn jest ona ograniczona, trudno przyjąć, że automaty wyczerpują cały jej majątek i nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Mając na uwadze przedmiot działalności Spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (np. naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, reklama, badanie rynku i opinii publicznej, pozostała indywidualna działalność usługowa) trudno też uznać, że aktualnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej, która z natury rzeczy zawsze wymaga odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego. Podkreślić przy tym jeszcze raz należy, że działalność Spółki nie została zawieszona, nie znajduje się ona w fazie upadłości czy też likwidacji. Na zakończenie wskazać wypada, iż sytuacja majątkowa wnioskującej Spółki była już wielokrotnie oceniana w ostatnim okresie w ramach postępowań w przedmiocie prawa pomocy, w których odmawiano skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 28 października 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił dwa zażalenia Spółki w ramach prawa pomocy w sprawach o sygn. akt II GZ 636/15 i II GZ 637/15. Jak zauważył NSA w uzasadnieniu, analiza wyciągów z rachunku bankowego Spółki wskazuje, że dokonywała ona kilkudziesięciotysięcznych wpłat pieniężnych na swoje konto oraz wykonywała przelewy (w wysokości od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych) na rzecz swoich kontrahentów. Istotnego znaczenia dla wspomnianej oceny nie ma – zdaniem NSA – zawiadomienie z dnia 17 czerwca 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego Spółki, skoro dochodzone w związku z tym zawiadomieniem należności wynoszą 34.173,20 zł, a z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że Spółka oraz prezes jej zarządu dokonywali w każdym miesiącu wpłat na to konto w wysokości na ogół znacznie przekraczającej wspomnianą kwotę (tj. 50.500 zł w lutym 2015 r., 112.600 zł w marcu 2015 r., 22.300 zł w kwietniu 2015 r., 122.000 zł w maju 2015 r.). W ocenie NSA, wspomniane wpłaty gotówkowe świadczą o tym, że Spółka dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi pokrycie kosztów sądowych, lecz decyduje się przeznaczać je na inne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, np. należności z tytułu obsługi prawnej świadczonej przez kancelarią adwokacko-radcowską (w okresie luty-maj 2015 r. spółka udokumentowała przelewy z tego tytułu na łączną kwotę 131.015,85 zł). Powyższe stanowisko jest aktualne dla oceny wniosku złożonego w niniejszej sprawie, zważywszy na to, iż łączna wysokość ciążących na Spółce wpisów sądowych – zgodnie z jej oświadczeniem – wynosi 34.400 zł. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjna w Warszawie opierając się na przepisach art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.