V SA/Wa 3930/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z siedzibą w W. z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej na urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka z o.o. P. z siedzibą w Warszawie, dalej: "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 5.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 8.885,66 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 21.366,47 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy z saldem 55 zł. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż z uwagi na trudną sytuację finansową, Spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2016 r. wezwano Spółkę do złożenia dokumentów, pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi Skarżąca nadesłała kopie: zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2013-2014, deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia 2016 r. do kwietnia 2016 r., zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz innej wierzytelności pieniężnej, tytułów wykonawczych. Przedstawiła również sprawozdanie finansowe za 2014 r., bilans i rachunek zysków i strat na koniec kwietnia 2016 r., oraz za lata 2013 - 2015, listę środków trwałych Spółki oraz wyciągi z rachunku bankowego z okresu od marca do maja 20165 r. Ponadto Spółka wyjaśniła, że w dniu 20 czerwca 2016 r. jej dług wynosił 230.593,10 zł, obowiązująca umowa nie przewiduje obowiązku czynienia dopłat przez wspólników, Spółka nie posiada zasobów finansowych zgromadzonych w inny sposób niż na rachunkach bankowych, nie znajduje się w stanie likwidacji lub upadłości, źródłem finansowania działalności są świadczone usługi. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy więc przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie. Analiza wykazanej w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikającej z nadesłanych dokumentów, sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącej prowadzi do wniosku, że Spółka nie wykazała przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Kapitał zakładowy Skarżącej jest niewielki (5.000 zł) i niewielkie są aktywa trwałe (8.885,66 zł wg. bilansu za 2014 r.), jednakże przychody Spółki z prowadzonej działalności są znaczne i stale wzrastały w okresie 2013-2015: w 2013 r. wyniosły 45.586,01 zł, w 2014 r. - 133.562,50 zł, a w 2015 r. - 168.254,79 zł (zeznania podatkowe CIT-8). Według rachunku zysku i strat przygotowanego na koniec kwietnia 2016 r. Spółka uzyskała przychody w wysokości 38.952,01 zł i poniosła koszty w kwocie 43.203,36 zł, w tym 33.621,07 zł stanowiły wydatki na "usługi obce". Również przedstawione deklaracje dla podatku od towarów i usług za 2016 r. wskazują, że Skarżąca nadal podejmuje czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług (np. w styczniu 2016 r. na poziomie 8.497 zł, w lutym 2016 r. – 11.400 zł, w marcu – 7.032 zł, w kwietniu – 12.024 zł), jak i ich nabycia (w styczniu 2016 r. na poziomie 9.760 zł, w lutym 2016 r. – 10.377 zł, w marcu – 5.056 zł, w kwietniu 2016 – 17.926 zł). Zauważyć należy, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą, nie dokonuje operacji na rachunku bankowym, odpowiadającym deklarowanej sprzedaży. W tym zakresie stwierdzić należy, że Spółka nie wyjaśniła w jakiej formie prowadzi obrót środkami pieniężnymi. Spółka nie przedstawiła raportów kasowych, przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W ocenie referendarza fakt, że Spółka ponosiła w ostatnich latach straty (w 2013 r. w wysokości 66.766,88 zł, w 2014 r. - 21.366,47 zł, a w 2015 r. - 107.897,84 zł) nie daje podstaw do stwierdzenia, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodów i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć również należy, że chociaż Spółka ponosi straty, to jednak nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest też objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Oceniając możliwości płatnicze Spółki należy zaznaczyć, że pojęcie "dostatecznych środków" nie może być ograniczone wyłącznie do posiadania środków pieniężnych na rachunku bankowym. W świetle wielkości przychodów, decydującego znaczenia nie może mieć fakt, że Spółka nie posiada obecnie środków pieniężnych na wskazanym koncie bankowym, bowiem analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego prowadzi do wniosku, że większość operacji finansowych Spółki jest dokonywana z pominięciem tego rachunku (na wskazanym koncie dokonywane są jedynie opłaty za obsługę rachunku). Zdaniem referendarza Skarżąca ma możność pozyskania środków na pokrycie wpisu sądowego od skargi z bieżących przychodów lub poprzez zażądanie dopłat od wspólników. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym aktualny jest pogląd, że udziałowcy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot gospodarczy poprzez dofinansowanie działalności spółki w formie dopłat (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn.. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). Dopłaty takie mogą być wnoszone nie tylko w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych, ale mogą być także wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11; postanowienie NSA z 5 lutego 2014 r., II FZ 1470/13). Okoliczność, że umowa spółki nie przewiduje wniesienia przez wspólników dopłat (oświadczenie z dnia 20 czerwca 2016 r.), nie uzasadnia udzielenia bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie wszczętych przez nią postępowań sądowych. Skarżąca jako podmiot powołany w celu prowadzenia działalności gospodarczej powinna w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych wskazać należy, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Skarżąca nie wykazała zatem spełnienia przesłanek określonych przepisem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.