V SA/Wa 4582/15

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. M. C.-S. w L. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu części dofinansowania ze środków unijnych postanawia: odmówić przyznania prawo pomocy poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych Uniwersytet [...] w L., dalej: "Skarżący" lub "Uniwersytet" wystąpił z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr, o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Skarżący wskazał na utrzymujący się od 2013 r. deficyt finansowy. W 2013 r. Skarżący wykazał stratę netto w wysokości 3,4 mln zł, w 2014 r. w wysokości 2,1 mln złotych, a plan rzeczowo-finansowy na rok 2015 zatwierdzony Uchwałą Senatu U[...] zakłada stratę netto w wysokości 2,9 mln zł. Zła sytuacja finansowa spowodowana jest przede wszystkim zmniejszeniem dotacji dydaktycznej uzyskanej w 2015 r. o kwotę ponad 7,6 mln zł w stosunku do roku 2012. Ponadto spadła liczba studentów, w tym w szczególności na studiach niestacjonarnych oraz słuchaczy studiów podyplomowych. Z uwagi na trudną sytuację finansową Skarżący realizuje jedynie najpilniejsze zadania remontowe i inwestycyjne wynikające z zapewnienia bezpieczeństwa funkcjonowania. Na płynność finansową i możliwości finansowe ma wpływ działalność polegająca na prefinansowaniu przez niego projektów inwestycyjnych z funduszy strukturalnych, co spowodowało konieczność podjęcia decyzji o podwyższeniu linii kredytowej z 18 mln do 25 mln złotych, w celu zapewnienia finansowania projektów do czasu ich rozliczenia. Stałe obciążenie kredytem w rachunku bieżącym na przestrzeni ostatniego kwartału oscyluje w wysokości około 15-20 mln zł. Ponadto Skarżący posiada zaległość na rachunku bieżącym w wysokości 21.108.906,79 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach Uniwersytet wskazał, iż jego kapitał zakładowy wynosi 261.468.690,43 zł, Skarżący posiada środki trwałe o wartości 520.558.438,19 zł, a za ostatni rok obrotowy Skarżący poniósł stratę w wysokości 2.015.848,27 zł. W oświadczeniu Uniwersytet wskazał rachunek bankowy w [...] ze stanem konta (-)21.108.906,27 zł. Wskazał również, że przychody netto ze sprzedaży za 2014 r. wyniosły 306.895.729,87 zł, a koszty działalności operacyjnej wyniosły 311.143.486,45 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów Skarżący nadesłał zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 rok, deklaracje VAT-7 oraz PIT - 4R za lata 2014 - 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, aktualny wykaz majątku, szczegółowe zestawienie dotacji otrzymanych w okresie ostatnich 2 lat, sprawozdanie finansowe za lata 2014 - 2015 oraz przedstawił informacje o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10.000 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Osoby prawne i pozostałe jednostki organizacyjne podobnie jak osoby fizyczne mogą ubiegać się o prawo pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, iż z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis sądowy od skargi w kwocie 7.424 zł oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla zwolnienia Skarżącego z kosztów sądowych, a więc przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając oświadczenia zawarte na urzędowym formularzu PPPr oraz nadesłane dokumenty stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, że Skarżący uzasadniając wniosek zwracał przede wszystkim uwagę na brak środków pieniężnych, ujemne saldo na rachunku bankowym, utrzymujący się od 2013 r. deficyt finansowy, wykazywaną stratę w prowadzonej działalności, wysokie koszty działalności, w tym koszty obsługi kredytów bankowych. Tymczasem zwrócić uwagę należy, że podniesione okoliczności stanowią wycinek informacji, które należy uwzględnić dokonując oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wskazywanego debetu na rachunku bankowym wskazać należy, że Strona na formularzu PPPr wykazała, że posiada rachunek bankowy w [...]. Z przedłożonych dokumentów wynika, że posiada również rachunki bankowe m.in. w [...]S.A., [...] S.A., [...] S.A. Na rachunku bieżącym w [...] S.A. w dniu [...] stycznia 2016 r. saldo operacyjne wyniosło (+)13.064,75 zł, w [...] S.A. w dniu [...] stycznia 2016 r. saldo operacyjne wyniosło (+)113.630,21 zł. Skarżący posiada również rachunki walutowe (USD, GBP, EUR), na których wykazuje dodatnie salda (8.261 USD w dniu [...].12.2015r., 6.449 GBP w dniu [...].01.2016r., 5.166 EUR w dniu [...].01.2016r.). Ponadto Skarżący posiada znaczny majątek – zarówno nieruchomy, jak i majątek ruchomy, co wynika z przedstawionych dokumentów finansowych. Według bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r. Skarżący posiadał środki trwałe o wartości 449.282.742,54 zł, w tym przede wszystkim grunty (155.007.069,88 zł), budynki, lokale, obiekty inżynierii lądowej i wodnej (201.904.038,80 zł). Posiada również środki trwałe w budowie o wartości 67.323.269,62 zł. Majątek stanowią również udziały i akcje posiadane w innych podmiotach (340.000 zł), jak również aktywa obrotowe, w tym należności (25.413.317,62 zł), zapasy materiały i produkty. Zwrócić również uwagę należy, że zgodnie z przedstawionym bilansem Skarżący utworzył rezerwy na zobowiązania w wysokości 39.876.621,13 zł, w tym rezerwy na świadczenia emerytalne, nagrody jubileuszowe, niewykorzystane urlopy, przewidywane przyszłe zobowiązania z tytułu obcego powództwa, przewidywane koszty niekwalifikowane związane z realizacją projektów finansowanych z funduszy strukturalnych. Wobec wysokości utworzonych rezerw, kwota należnego z tytułu wpisu sądowego (7.424 zł) stanowi wartość niewielką, a podkreślić należy, że Skarżący przewidział rezerwy na ewentualne zobowiązania z tytułu obcego powództwa, więc przewidywał w strukturze kosztów również koszty postępowań sądowych. Istotne jest również, że według złożonego zeznania podatkowego CIT-8 za 2014r. Skarżący uzyskał przychody w wysokości 260.419.161,78 zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 48.077.414,97 zł oraz wykazał dochód w kwocie 212.341.746,81 zł. Wykazany dochód w całości nie podlegał opodatkowaniu. Według załączonej do sprawozdania finansowego za 2014 r. struktury rzeczowej (wg rodzaju działalności) przychodów ze sprzedaży Skarżący uzyskiwał przychody z dotacji z budżetu państwa (197.690.888 zł), dotacji na finansowanie działalności statutowej (10.660.533,71 zł), również przychody z tytułu świadczonych usług edukacyjnych (22.928.674,59 zł), ze sprzedaży usług badawczych (1.726.322,32 zł), ze sprzedaży towarów i materiałów (16.735,06 zł). Także w przedstawionych deklaracji VAT-7 wynika, że Skarżący prowadzi działalność wykazując w każdym miesiącu zarówno sprzedaż towarów i usług jak i ich nabycie. Reasumując w przedstawionych dokumentów i złożonych wyjaśnień nie wynika, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym w tym wpisu w wysokości 7.424 zł – jedynego kosztu sądowego, od którego jest uzależnione rozpoznanie wniesionej skargi przez Sąd I instancji. Dla poparcia przedstawionych twierdzeń warto przedstawić wybrane orzeczenia sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Powyższe pozwala przyjąć, że – mimo podnoszonych trudności, wynikających z wykazywanego deficytu finansowego i straty netto wykazanej w rachunku zysków i strat Skarżący jest w stanie uiścić należny wpis sądowy od skargi i to tym bardziej, że z obowiązkiem jego uiszczenia powinien liczyć się od momentu wniesienia skargi. W postanowieniu z 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I FZ 445/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenie spółki (osoby prawnej) na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy wskazał, że w świetle wartości majątku trwałego spółki niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka posiada środki trwałe w postaci nieruchomości oraz środki trwałe w budowie o znacznej wartości. Posiada również aktywa obrotowe. W tym samym postanowieniu z 16 grudnia 2015 r. Sąd wskazał, że wykazywana strata z tytułu prowadzonej działalności nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, ponieważ nie przesądza jednoznacznie o utracie płynności finansowej i braku możliwości regulowania ciążących na stronie zobowiązań. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności uznać należy, że wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.