V SA/Wa 470/16

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. M. & A. S.S. w L. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Spółdzielnia Socjalna K. M. & A.z siedzibą w L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wartość majątku (kapitału zakładowego, środków finansowych) Spółdzielni wynosi 249.958 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 48.756 zł, zaś zysk za ostatni rok obrotowy wyniósł 249.958 zł. Skarżąca posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono 310,33 zł. Ponadto wskazano, iż przychód ze sprzedaży w roku 2014 wyniósł 61.252,19 zł, zaś zysk z tego okresu wyniósł 1.541,65 zł, Spółdzielnia otrzymuje również dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Dodatkowo podniesiono, iż Spółdzielnia posiada zobowiązanie z tytułu pożyczki gotówkowej w wysokości 4.000 zł, zaś miesięczne wydatki na czynsz i media wynoszą około 1.500 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem, bowiem wnioskująca nie wykazała, że jest pozbawiono środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż instytucja prawa pomocy ma przede wszystkim na celu zagwarantowanie stronie prawa do sądu, w sytuacji gdy ze względu na aktualną sytuację finansową nie jest ona w stanie ponieść związanych z tym kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy należy zatem uwzględnić wysokość ciążących na skarżącej kosztów sądowych i dokonać ich porównania z posiadanym majątkiem. Wniosek skarżącej z oczywistych względów nie zasługuje na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, iż występując o prawo pomocy Spółdzielnia dokonała jednocześnie przelewu kwoty 100 zł tytułem ciążącego na niej wpisu sądowego od skargi (potwierdzenie na k. 20 akt sądowych). Prowadzi to do wniosku, iż skarżąca posiadała dostateczne środki na poniesienie takiego wydatku, co wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Dodatkowo wskazać można, że w chwili obecnej nie ciążą już na stronie żadne inne koszty sądowe, zatem odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie spowoduje wstrzymania biegu sprawy oraz nie pozbawi strony możliwości wystąpienia z takim wnioskiem na dalszym jej etapie, jeżeli uzna i wykaże, że nie jest w stanie partycypować w ewentualnych przyszłych kosztach postępowania sądowego. Niezależnie od powyższego, na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wpływ miały również inne, niżej wyłuszczone względy. Wskazać należy, iż wnioskująca strona jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, posiada majątek znacznej wartości, nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji. Według oświadczeń złożonych na formularzu PPPr – Spółdzielnia posiada majątek w wysokości 249.958,00 zł, w roku 2014 osiągnęła zysk w wysokości 1.541,65 zł, posiada również majątek trwały o wartości 48.756 zł, a także zasoby pieniężne na rachunku bankowym – 310,33 zł i w kasie gotówkowej – 370,51 zł. W orzecznictwie przyjmuje się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Przypomnieć również należy, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). Odnosząc się z kolei do wskazanych wydatków, w tym związanych ze spłatą zaciągniętej pożyczki, podkreślić trzeba, iż zobowiązania tego rodzaju nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Wskazać w tym miejscu warto, iż w orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, zgodnie z którym, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.