V SA/Wa 4879/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 4879/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 4879/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródło utrzymania wskazał działalność gospodarczą, z tytułu której w 2014 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Skarżący nie wykazał żadnego majątku. Do stałych wydatków zaliczył: opłatę za energię elektryczną na stacjach LPG ([...] zł), opłatę za telefon ([...] zł), czynsz dzierżawy biura i placu ([...] zł) oraz czynsz dzierżawy stacji auto-gaz ([...] zł). Do wniosku załączył: faktury VAT z tytułu dostawy energii elektrycznej wystawione przez PGE Obrót S.A. Oddział z siedzibą w L. na rzecz [...] oraz na rzecz [...], faktury VAT z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych oraz opłaty czynszu dzierżawnego stacji auto-gaz za styczeń 2016 r. na stacji C., zeznanie podatkowe PIT-36 oraz informację PIT/B za rok 2014. Ponadto skarżący podał, iż w 2014 r., oprócz obecnie prowadzonej działalności gospodarczej, świadczył usługi transportu drogowego towarów, ale ta działalność również przynosiła wysokie straty, przede wszystkim ze względu na "brak uczciwych klientów". W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie dodatkowych informacji oraz nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów, skarżący (w piśmie z 6 kwietnia 2016 r.) wyjaśnił, że posiada dwie stacje auto-gazu. Z "codziennych utargów", które przynoszą te stacje, reguluje bieżące zobowiązania i opłaca koszty utrzymania działalności gospodarczej. Przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest zróżnicowany w zależności od sprzedaży na stacjach auto-gazu. W 2014 r. skarżący poniósł stratę w wysokości [...] zł, przy czym niektóre miesiące przyniosły niewielkie zyski, a inne - straty. Oświadczył, iż nie jest w stanie wskazać jaką kwotą miesięcznie dysponuje, ponieważ zależy to od dziennego przychodu na stacjach. Podał też, że zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego żony, z którą posiada rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego z uwagi na separację. Oświadczył przy tym, iż nie ma wiedzy na temat dochodów żony, nie wie również, czy posiada ona zasoby pieniężne bądź rachunki bankowe. Skarżący nie posiada nieruchomości, samochodów, nie otrzymuje świadczeń alimentacyjnych, nie korzysta z pomocy społecznej ani pomocy osób trzecich. Nadto nie posiada rachunku bankowego, gdyż nie prowadzi już działalności związanej z transportem drogowym i dlatego zamknął konto bankowe. Podkreślił, iż nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów, ponieważ prowadzi działalność w oparciu o księgę przychodów i rozchodów, zaś zeznania podatkowego za 2015 r. jeszcze nie złożył. Dodał, że we wrześniu 2015 r. zbył cysternę gazową za kwotę 15.000 zł. Do ww. pisma z 6 kwietnia 2016 r. załączył wydruki: rejestru sprzedaży za okres od września 2015 r. do stycznia 2016 r., rocznej struktury przychodu za rok 2015 oraz podatkowej księgi przychodów i rozchodów za rok 2015 i styczeń 2016 r. Postanowieniem z 16 maja 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, skarżący, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazał w sposób dostateczny swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki udzielenia mu prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jego wniosku. Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw, domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku i przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu sprzeciwu ponownie wskazał, że utrzymuje się z pieniędzy, jakie zarabiają stacje auto-gazu. Z tych funduszy opłaca rachunki oraz kupuje żywność, środki czystości i opłaca koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Według skarżącego, dostarczył on do Sądu wszelkie dokumenty związane z przychodami ze stacji, jak również inne dokumenty, z których wynikają zarówno jego miesięczne dochody, jak i miesięczne koszty. Podał też, iż jego małżonka utrzymuje się z wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia jako pomoc w przedszkolu. Skarżący nie jest w stanie przedstawić jej sytuacji materialnej ze względu na rozdzielność majątkową oraz fakt, że nie ma dostępu do finansów żony, jak również nie jest upoważniony do jej konta bankowego. Reasumując, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy na podstawie dostarczonych dokumentów z uwagi na jego trudną sytuację materialną. Podniósł, iż nie stać go na uiszczenie wpisów sądowych w dwudziestu sprawach w łącznej kwocie 7.974,00 zł toczących się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym. Opłacenie wpisów sądowych wiązałoby się z nieuregulowaniem wypłat dla pracowników, a także z brakiem możliwości zapłaty dzierżawy za biuro, plac czy wynajmowaną stację auto-gazu oraz nieuregulowaniem płatności za energię elektryczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie bowiem będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, przez co uniemożliwił porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz sądowy słusznie wskazał, iż analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości już z tego powodu, że na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi bądź udzielił odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawił wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. W tym kontekście podkreślić należy, iż w oparciu o nadesłane do akt sprawy dokumenty nie można ustalić skali zarówno miesięcznych dochodów skarżącego, jak i jego miesięcznych wydatków. Wprawdzie z załączonego do dodatkowego oświadczenia wydruku "rocznej struktury przychodu za rok 2015" można odczytać, iż w roku tym skarżący osiągnął przychód w wysokości [...] zł, jednak informacje te nie mogą zastąpić jego oświadczenia w zakresie rzeczywistej wysokości środków, jakimi dysponuje w związku z prowadzonym gospodarstwem domowym i wydatkami niezbędnymi dla utrzymania. Również zawarte w sprzeciwie ogólnikowe stwierdzenie skarżącego, że utrzymuje się ze środków pieniężnych, jakie przynoszą stacje auto-gazu i z tych funduszy opłaca rachunki, kupuje żywność, środki czystości oraz opłaca koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej, a wiedza w tym przedmiocie jest niezbędna, skoro rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega właśnie na porównaniu osiąganego dochodu z niezbędnymi wydatkami w przedziale miesięcznym. W orzecznictwie przyjmuje się, że skoro nie jest wiadome, jakimi środkami de facto dysponuje skarżący, to niemożliwe staje się przyznanie mu prawa pomocy. Aby bowiem ocenić, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w określonej wysokości, potrzebna jest pełna wiedza na temat jego sytuacji zarobkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej "NSA"/ z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I GZ 674/15 - wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy zasadnie uznał, iż skarżący nie przedstawił wydatków niezbędnych dla swojej egzystencji. Wskazane we wniosku i powtórzone w dodatkowym oświadczeniu wydatki są wyłącznie związane z działalnością gospodarczą i nie mogą być zaliczone do kategorii wydatków niezbędnych, które należy uwzględniać przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (takich jak wyżywienie, utrzymanie mieszkania, leczenie, odzież). Wprawdzie przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest niewątpliwie związany z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, to jednak w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący występuje jako osoba fizyczna. Oznacza to, że dla ustalenia, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, znaczenie mają jego możliwości zarobkowe oraz stan majątkowego posiadania. Referendarz sądowy trafnie zauważył, iż skarżący w żaden sposób nie udokumentował oświadczenia, że "zamknął konto bankowe". Sąd podziela pogląd wyrażony przez NSA w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2016 r., sygn. akt I GZ 884/15, zgodnie z którym skoro zostały zamknięte posiadane przez skarżącego rachunki bankowe, to dla oceny jego sytuacji materialnej znaczenie ma przedstawienie dokumentu potwierdzającego ten fakt oraz historii rachunku. Niezależnie od tego, mając na uwadze oświadczenie skarżącego, że jedynym źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, trudno uznać, by prowadził tę działalność nie posiadając czy też nie korzystając z żadnego rachunku bankowego. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo również ocenił oświadczenie skarżącego dotyczące gospodarstwa domowego oraz jego sytuacji rodzinnej. W tym zakresie skarżący stwierdził, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych nieruchomości oraz zamieszkuje w mieszkaniu żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie skarżący nie przedstawił żadnych informacji na temat wydatków związanych z mieszkaniem i jego eksploatacją, a także innych wydatków bytowych, zarówno swoich, jak i małżonki. Powyższe uniemożliwia ocenę, czy skarżący faktycznie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13). Odnosząc się natomiast do argumentu rozdzielności majątkowej małżonków, wskazać należy na ugruntowane stanowisko judykatury, w myśl którego przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy mieć na uwadze treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej "k.r.o.") stanowiącego, iż małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może uzasadniać zaniechania oceny sytuacji materialnej jego małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W razie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I GZ 313/15). Nie kwestionując zatem prawa do takiego uregulowania wzajemnej sytuacji majątkowej małżeńskiej, jak również prawa do odmowy podania informacji przez jednego ze współmałżonków obrazujących jego sytuację majątkową, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, iż ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych współmałżonka. Skoro zatem skarżący nie udzielił informacji na temat sytuacji majątkowej swojej żony, to okoliczność ta wpływa negatywnie na ocenę jego wniosku. Nadto zauważyć wypada, że pozostawanie skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną budzi poważne wątpliwości. W piśmie z 6 kwietnia 2016 r. skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak posiada z żoną rozdzielność majątkową od wielu lat; nie wie jakie dochody ma żona, ponieważ tylko mieszka w jej mieszkaniu, lecz nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego ze względu na separację jaką wspólnie ustalili słownie. Powyższe twierdzenie o słownym ustaleniu separacji wyklucza możliwość uznania, iż rozdzielność majątkowa, na jaką powołuje się skarżący, jest prawnie uregulowanym ustrojem majątkowym małżeńskim na podstawie art. 47 § 1 lub art. 52 § 1 k.r.o. Wnosząc sprzeciw skarżący nie przedłożył żadnych nowych dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które był wzywany zarządzeniem referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja sprzeciwu, która w zasadzie powiela ogólne informacje, przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu. Reasumując, należało przyjąć, że skarżący nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, co czyni niemożliwym porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winien liczyć się w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wynikającymi z posiadania stałego źródła dochodów w postaci działalności gospodarczej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.