V SAB/Wa 97/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi [...] na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w przedmiocie wniosku o stwierdzenie naruszenia praw pacjenta postanawia: 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić [...] kwotę 200 zł (dwieście złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego, wpisaną do rejestru opłat sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 25 września 2025 r. pod poz. 34135. Pismem z dnia 14 maja 2025 r. [...] (zwany dalej: "Skarżącym) wystąpił do Rzecznika Praw Pacjenta (zwanego dalej: "Rzecznikiem") ze skargą na Szpital Wojewódzki w [...] (zwany dalej: "Szpitalem") w związku z naruszeniem praw pacjenta [...] (zmarłego) i jego rodziny. Pismem z dnia 10 czerwca 2025 r. Rzecznik poinformował Skarżącego, że przekazane w piśmie z dnia 14 maja 2025 r. informacje są niewystarczające do zajęcia się sprawą, w związku z czym Rzecznik zwrócił się o przekazanie dodatkowych informacji i dokumentów. W odpowiedzi z dnia 12 czerwca 2025 r. Skarżący nadesłał żądane dokumenty. Pismem z dnia 13 lipca 2025 r. Skarżący wystąpił do Rzecznika z ponagleniem na bezczynność oraz przewlekłość postępowania w sprawie jego skargi z dnia 14 maja 2025 r. Pismem z dnia 14 lipca 2025 r. Rzecznik wystąpił do Szpitala o zajęcie stanowiska oraz przekazanie wyjaśnień w terminie 14 dni. W odpowiedzi udzielonej Rzecznikowi w dniu 16 lipca 2025 r. Szpital wyjaśnił, że w ciągu ostatnich 5 lat toczyło się wiele, tożsamych postępowań skargowych, wszczynanych przez Skarżącego przed m. in. Ministrem Zdrowia, wojewódzkim sądem administracyjnym, Urzędem Ochrony Danych Osobowych, Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim w [...], Urzędem Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego. Wszystkie postępowania zakończyły się korzystnie dla Szpitala, tj. Szpital nie otrzymał żadnych informacji o nieprawidłowościach i nie zostały sformułowane żadne zalecenia. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, nie doszło do naruszenia prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych udzielanych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, poszanowania intymności i godności, czy do informacji o stanie zdrowia i przyczynie zgonu. Personel medyczny Szpitala podjął właściwe leczenie, adekwatne do stanu pacjenta, przyczyna zgonu nie budzi żadnych wątpliwości, brak jest obowiązku informowania każdego członka rodziny o zgonie, a decyzja o kremacji nie należy do Szpitala, lecz do rodziny pacjenta, która o tym zadecydowała. Szpital przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające przebieg udzielania świadczeń zdrowotnych ojcu Skarżącego, jak również – zgodnie z prośbą Skarżącego – sprawa została omówiona z Dyrekcją Szpitala, po czym pismem z dnia 1 lipca 2025 r. Szpital przedstawił Skarżącemu ostateczny stanowisko w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia 18 sierpnia 2025 r. Skarżący złożył do Rzecznika kolejne ponaglenie na bezczynność oraz przewlekłość postępowania w sprawie jego skargi z dnia 14 maja 2025 r. Pismem z dnia 20 sierpnia 2025 r. Rzecznik poinformował Skarżącego, że rozpatrzenie przedstawionych przez niego okoliczności nie leży w kompetencjach Rzecznika. Organ wyjaśnił, że w ramach swoich ustawowych kompetencji, zwrócił się do podmiotu leczniczego o wyjaśnienia, które następnie rzetelnie przeanalizował z uwzględnieniem informacji przedstawionych przez Skarżącego. Zdaniem Rzecznika, w procedowanej sprawie nie wystąpiła bezczynność lub przewlekłość. Ze względu na brak uprawdopodobnienia nie było bowiem prowadzone postępowanie wyjaśniające, które kończy się rozstrzygnięciem. Podjęte przez Rzecznika działania miały na celu uprawdopodobnienie naruszenia praw pacjenta, które jest niezbędne do wszczęcia postępowania wyjaśniającego. W zakresie zarzutu nieudostępnienia dokumentacji medycznej zmarłego pacjenta Rzecznik zauważył, że Szpital został zobowiązany do przekazania Skarżącemu żądanych dokumentów na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...], natomiast nie posiada żadnego rodzaju kompetencji nadzorczych nad prawidłową realizacją zaleceń, do których sąd powszechny zobowiązał podmiot leczniczy. Odnosząc się z kolei do zarzutu nieprzeprowadzenia sekcji zwłok wyjaśnił, że nie mieści się ona w pojęciu "udzielania świadczeń zdrowotnych", wobec czego, brak jest możliwości zastosowania przepisów ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 581; zwanej dalej: "u.p.p.") wobec procedury sekcyjnej, określonej w ustawie o działalności leczniczej. Konkludując organ stwierdził, że nie może wypowiedzieć się w zakresie stwierdzenia lub niestwierdzenia naruszenia prawa pacjenta przez dany podmiot leczniczy w kwestii skierowanych przez Skarżącego zastrzeżeń. Pismem z dnia 5 września 2025 r. Skarżący wystąpił do Rzecznika z wnioskiem o niezwłoczne sformalizowanie rozstrzygnięcia poprzez wydanie postanowienia z art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), albo wszczęcie postępowania wyjaśniającego (art. 50 u.p.p.) i zakończenie go aktem merytorycznym. W odpowiedzi z dnia 12 września 2025 r. organ poinformował Skarżącego, że w postępowaniu przed Rzecznikiem nie stosuje się wprost przepisów k.p.a., wobec czego, w sytuacji, gdy Rzecznik nie podejmuje sprawy, jego czynność nie przybiera formy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pismem z dnia 25 września 2025 r. Skarżący wystąpił do tutejszego sądu ze skargą na bezczynność ewentualnie przewlekłe prowadzenie postępowania przez Rzecznika w sprawie wniosku dotyczącego naruszenia praw pacjenta, wnosząc o: 1) stwierdzenie bezczynności organu, ewentualnie stwierdzenie przewlekłego prowadzenia przezeń postępowania; 2) zobowiązanie Rzecznika do wydania aktu kończącego postępowanie, tj. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania lub decyzji administracyjnej co do meritum sprawy; 3) wymierzenie organowi grzywny, wobec stwierdzenia, że bezczynność Rzecznika miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu. W punkcie wyjścia wskazać należy, że zarzucenie w jednym piśmie bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania inicjuje jedną sprawę sądowoadministracyjną, w której sąd ma obowiązek rozpoznać i rozstrzygnąć spór o legalność braku wydania aktu lub niezałatwienia sprawy w terminie. W obu przypadkach sąd administracyjny dysponuje tymi samymi środkami prawnymi, a ich zastosowanie jest obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz powołanej podstawy prawnej (por. wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OSK 709/12; z dnia 24 lutego 2015 r. o sygn. akt II OSK 2225/14; dostępne w internetowej bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, zaskarżenie bezczynności organu oraz przewlekłego prowadzenia przezeń postępowania jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej (zob. postanowienie NSA z dnia 15 lipca 2009 r. o sygn. akt II GSK 1101/08). Zakres ten został wyznaczony przez przepisy art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), którymi zastrzeżono, że bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania musi dotyczyć przypadków określonych w pkt 1-4a bądź też innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej. W realiach kontrolowanej sprawy skarga odnosi się do szczególnego trybu postępowania prowadzonego przez Rzecznika na podstawie przepisów art. 50 i nast. u.p.p. Zgodnie z nimi, Rzecznik wszczyna postępowanie wyjaśniające, jeżeli poweźmie wiadomość co najmniej uprawdopodabniającą naruszenie praw pacjenta (art. 50 ust. 1); po za[...] się ze skierowanym do niego wnioskiem, Rzecznik może: 1) podjąć sprawę, 2) poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych, 3) przekazać sprawę według właściwości, 4) nie podjąć sprawy – zawiadamiając o tym wnioskodawcę i pacjenta, którego sprawa dotyczy (art. 51); w przypadku podjęcia sprawy Rzecznik może samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające i podejmować czynności określone w art. 52 ust. 2 (art. 52 ust. 1 pkt 1); po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Rzecznik może: 1) wyjaśnić wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie stwierdził naruszenia praw pacjenta; 2) skierować wystąpienie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej; 3) zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa (art. 53 ust. 1); w przypadku, gdy Rzecznik nie stwierdził naruszenia praw pacjent wnioskodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 53 ust. 3), zaś w przypadku utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Rzecznika wydanego po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnioskodawcy przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 53 ust. 3a). Na tle przywołanych regulacji w orzecznictwie utrwalił się pogląd, do którego przyłącza się Sąd orzekający w kontrolowanej sprawie, że czynności podejmowane przez Rzecznika w sprawach indywidualnych nie podlegają zaskarżaniu do sądu administracyjnego, z wyjątkiem rozstrzygnięcia o niestwierdzeniu naruszenia praw pacjenta wydanego po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. postanowienia NSA: z dnia 5 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OSK 1161/12 i z dnia 24 maja 2018 r. o sygn. akt II OSK 1258/18; wyroki NSA: z dnia 3 grudnia 2019 r. o sygn. akt II OSK 2989/19 i z dnia 7 grudnia 2021 r. o sygn. akt II GSK 2224/21). Z takim przypadkiem nie mamy jednak do czynienia w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy, gdyż Rzecznik poprzestał jedynie na wstępnej analizie wniosku Skarżącego oraz wyjaśnień Szpitala, nie stwierdzając uprawdopodobnienia naruszenia praw pacjenta i nie podjął sprawy, o czym zawiadomił Skarżącego na podstawie art. 51 pkt 4 u.p.p. W tej sytuacji, skarga na bezczynność Rzecznika oraz przewlekłe prowadzenie przezeń postępowania była niedopuszczalna, gdyż działanie organu podjęte na podstawie art. 51 pkt 4 u.p.p. nie podlega skardze do sądu administracyjnego. Niezależnie od powyższego należy także wskazać, że ponieważ na skutek wniosku złożonego do Rzecznika potencjalnie może zostać wydane rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.p.p., a w razie utrzymania go w mocy stronie będzie przysługiwać skarga do sądu administracyjnego, to przyjąć należy, że co do zasady w toku tego postępowania dopuszczalne jest złożenie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez Rzecznika. Z tej perspektywy kluczowe staje się jednak, by skarga taka została złożona przed zakończeniem postępowania w jednej z form przewidzianych w art. 51 bądź art. 53 u.p.p. Wynika to z uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętych w dniach: 22 czerwca 2020 r. o sygn. akt II OPS 5/19 oraz 7 marca 2021 r. o sygn. akt II OPS 1/21, zgodnie z którymi, wniesienie skargi na bezczynność/przewlekłe prowadzenie postępowania po jego zakończeniu stanowi przeszkodę w merytorycznym roz[...] takiej skargi, która podlega przez to odrzuceniu. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w tej sprawie Rzecznik zakończył postępowanie w piśmie z dnia 20 sierpnia 2025 r., którym poinformował Skarżącego, że nie podjął sprawy, natomiast skarga została wniesiona w dniu 26 września 2025 r. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był skargę odrzucić, o czym orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., w punkcie 1 sentencji postanowienia. Jednocześnie, stosownie do treści art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z urzędu zwrócił Skarżącemu cały uiszczony wpis sądowy, o czym orzekł na § 2 tego przepisu w punkcie 2 sentencji postanowienia.