VI SA/Wa 1194/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej spółce B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi Pismem z dnia 6 marca 2013 r. spółka B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej także: "skarżąca spółka"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 10.000 złotych za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Do skargi strona załączyła wniosek PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżąca spółka powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 złotych oraz stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, zaś strata za ostatni rok obrotowy - według bilansu - zamknęła się w kwocie 206.720,83 złotych. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą spółkę wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 złotych przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych. Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. (k. 39-40 akt sądowych) wskazuje, że skarżąca spółka poniosła stratę w wysokości 224.462 złotych, do czego w znacznej mierze przyczyniło się zaciągnięcie pożyczek długoterminowych na kwotę 202.761 złotych. W sprawozdaniu z działalności skarżącej spółki za rok 2012 (k. 41 akt sądowych) wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Ponadto, Sądowi ex officio wiadomym jest, że z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, wynika, że skarżąca spółka rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 złotych jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą spółkę działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 złotych. Skarżąca spółka przedstawiła również wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 2 stycznia 2013 r. do 30 marca 2013 r., na którym saldo końcowe było ujemne (-46,80 złotych) - k. 45-56 akt sądowych. Z przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wynika ponadto, że E. B. - jedyny udziałowiec skarżącej spółki (prokurent samoistny) dokonał wpłat znacznych kwot na rachunek bankowy skarżącej w daniach: 18 marca 2013 r. (17.700 złotych), 6 marca 2013 r. (10.000 złotych), 5 lutego 2013 r. (20.000 złotych). Przedstawione wyciągi wskazują również, że skarżąca spółka przeznacza co miesiąc średnio około 3.000 złotych na obsługę prawną (vide: przelewy w dniach: 7 marca 2013 r. - 3,075,00 złotych, 12 lutego 2013 r. - 2.460,00 złotych, czy też 14 stycznia 2013 r. - 3.382,50 złotych). Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 1194/13, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pismem z dnia 10 września 2013 r. skarżąca spółka, reprezentowana przez adwokata, wniosła w terminie sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu skarżąca spółka wskazała, że ocena możliwości finansowych strony skarżącej została dokonana w sposób wadliwy, albowiem Referendarz sądowy błędnie przyjął, że sytuacja finansowa skarżącej spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka podniosła, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana na wyrost, opierając się na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Zdaniem skarżącej spółki, Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę kondycji finansowej w dniu rozpoznawania wniosku, lecz oparł się na poczynionych przez siebie długoterminowych prognozach w zakresie domniemanych dochodów strony skarżącej. Według skarżącej spółki, Referendarz sądowy - opierając się na sprawozdaniu z działalności spółki w roku 2012 r. - bezpodstawnie przyjął polepszenie kondycji finansowej spółki także w roku 2013 r. Zdaniem strony skarżącej, Referendarz sądowy dokonał prognozy dochodów spółki i na tym domniemaniu oparł swoje postanowienie. Skarżąca spółka, powołując się na postanowienie NSA z dnia 20 października 2006 r., sygn. akt I OZ 1442/06, stwierdziła, że przy rozpoznawaniu wniosku po przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody. Skarżąca spółka stwierdziła ponadto, że pomimo, iż osiągnęła dochody w roku 2012 r., to ich wysokość była równoważna z jej wydatkami. Jednocześnie strona skarżąca wyjaśniła, że zainteresowanie usługami skarżącej wynika wprost z jej krótkiego stażu na rynku. Skarżąca przyznała, że w celu prowadzenia działalności zakupiła aż 273 sztuki kas fiskalnych. Wskazała, że był to wydatek konieczny, który odbił się na kondycji finansowej spółki. Strona podkreśliła, że wskazane zastrzyki gotówki wpłacane przez udziałowca spółki są formą współfinansowania dalszego działania spółki. Reasumując skarżąca spółka wskazała, że ocena jej możliwości finansowych została dokonana w sposób wadliwy, albowiem błędnie przyjęto, że jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, że właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Jak stanowi przepis art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje zatem własnej samodzielnej oceny zebranych w sprawie materiałów, niezależnie od ustaleń poczynionych przez Referendarza sądowego. W świetle przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, podkreślenia wymaga, że strona skarżąca, występująca na drogę postępowania sądowego, winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Według Sądu, nie ulega jakichkolwiek wątpliwości, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy, a rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; podobnie: B. Dauter i inni /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z dokumentów nadesłanych przez stronę skarżącą w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca spółka działalność gospodarczą (usługi ochrony dla osób fizycznych i firm) rozpoczęła w marcu 2012 r. Poniesiona przez nią strata w roku 2012 była konsekwencją zakupu kas fiskalnych niezbędnych do prowadzenia wspomnianej działalności gospodarczej. Jednocześnie skarżąca spółka odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług i spodziewa się dalszego wzrostu w roku 2013 (vide: sprawozdanie z działalności - k. 41 akt sądowych). Analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że jedynych, lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje E. B. będący jedynym udziałowcem skarżącej spółki. Zdaniem Sądu, powyższe ustalenia czynią niejasnym faktyczny stan środków posiadanych przez skarżącą spółkę. Wskazać należy, że skarżąca spółka na koszty obsługi prawnej przeznacza ponad 3.000 złotych miesięcznie. Możliwość opłacania usług prawniczych wynika zazwyczaj z posiadania środków pieniężnych, które przedsiębiorca może przeznaczyć na taki właśnie cel. Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, odprowadzając świadczenia zarówno na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak również należności na rzecz Urzędu Skarbowego (vide: wyciągi z rachunków). Brak jest informacji o zaciąganych przez spółkę kredytach na pokrycie kosztów przychodów. Ze sprawozdania finansowego spółki za rok 2012 wynika m. in., że nie występują inwestycje długoterminowe, a zobowiązania długoterminowe dotyczą otrzymanych pożyczek z terminem spłaty powyżej 12 miesięcy. Z kolei należności od pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy na dzień 31 grudnia 2012 r. wyniosły 43.327,78 złotych. Jak wynika z rachunku zysków i strat przychody netto ze sprzedaży produktów za okres od dnia 31 stycznia 2012 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. wyniosły 287.682,75 złotych. Skarżąca spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. Przeciwnie, co podniesiono powyżej, konto spółki zasilane jest wpłatami dokonywanymi przez jej jedynego udziałowca. Z powyższego wynika, że strona skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach, winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. W ocenie Sądu, skarżący przedsiębiorca, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (tak m.in. /w:/ postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Należy zwrócić ponadto uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (vide: m.in. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepublik.). Według Sądu, rozporządzając majątkiem, strona skarżąca powinna się liczyć z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (podobnie: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC z 1988, nr 7-8, poz. 103, czy też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2002 r., I ACz 392/92, niepubl.). Według Sądu, skarżąca spółka, prowadząc działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własne ryzyko, winna była tak dysponować środkami finansowymi, aby móc ponosić podstawowe bieżące wydatki, do których bez wątpienia należą koszty prowadzonych postępowań sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów, także sądowych (do których niewątpliwie zalicza się wpis sądowy od skargi). Odnosząc się do argumentacji skarżącej spółki dotyczącej konieczności zakupu 273 kas fiskalnych, należy - według Sądu - uznać, że spółka z racji prowadzenia działalności gospodarczej winna jest dostosowywać swoją działalność do zmieniającej się rzeczywistości prawnej, a zatem zmiana przepisów i - jak twierdzi strona - konieczność kupna 273 kas fiskalnych, w ocenie Sądu, nie stanowią przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że do oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, LEX nr 564254). Zdaniem Sądu, z przedstawionych przez skarżącą spółkę materiałów wynika jednoznacznie, że strona skarżąca mimo, że w roku 2012 odnotowała stratę, to de facto była ona spowodowana zaciągnięciem zobowiązania długoterminowego (zatytułowanego w Sprawozdaniu finansowym za rok 2012 jako "kredyty i pożyczki") na kwotę 202.761,48 złotych oraz zakupem 273 kas fiskalnych (za kwotę netto 109.473 złotych), które będą wykorzystywane do prowadzenia dalszej działalności gospodarczej i stanowią majątek spółki. W dotychczasowym orzecznictwie NSA wielokrotnie podnosił, że nie można przyjmować, iż zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł w związku z powyższym do przekonania, że zobowiązania długoterminowe spółki (kredyty) nie mogą stanowić przesłanki do przyznania pomocy finansowanej z budżetu państwa. Nadmienić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 400 złotych. Stanowi to zaledwie ułamek kwoty, która jest comiesięcznie wpłacana na konto spółki przez jej udziałowca. Zdaniem Sądu, bez znaczenia jest twierdzenie strony, że powyższe systematyczne wpłaty jedynego udziałowca (przez okres trzech miesięcy - 47.000 złotych) stanowią jedynie pomoc finansową "z zewnątrz". Sądowi nie jest znane źródło pochodzenia wpłacanych sum pieniędzy, a zatem skoro są wpłacane na konto spółki, to należy traktować je jako dochód spółki. W orzecznictwie podkreśla się, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd winien rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie spraw (sporów) sądowych, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między wspomnianymi interesami. Stanowisko takie wyraził NSA m.in. w postanowieniu z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323, w którym wskazał, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienia skarżącej spółki od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wziął pod uwagę powyższe rozważania i w konsekwencji stwierdził, że nadesłane przez stronę skarżącą informacje i materiały dowodowe nie przesądzają o konieczności zastosowania tzw. "prawa dla ubogich", jakim jest zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych, do których zaliczyć należy wpis sądowy od skargi. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.