VI SA/Wa 123/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić przyznania T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący – T. K. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza, zatytułowanej "Dochody", skarżący oświadczył, że osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 zł brutto z tytułu umowy o pracę, a jego małżonka z takiego samego tytułu – dochód w wysokości 2.115 zł brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Dodał, że jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, a słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Podkreślił, że środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Na wezwanie referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy - skarżący przedłożył do akt wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – Wyższą Szkołę [...] w [...] zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza wynosi 2.115 zł brutto miesięcznie, wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o.o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 zł brutto miesięcznie, zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 32.444,50 zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 8.730,26 zł, osiągnął on dochód na poziomie 23.714 zł oraz zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2012 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 149.159,62 zł i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 177.505,97 zł, poniosła stratę w wysokości 28.346,35 zł. Ponadto skarżący złożył oświadczenie, że nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych oraz oświadczenie, iż pełnienie przez niego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą. Skarżący nie przedłożył natomiast – pomimo wezwania referendarza sądowego o ich nadesłanie - wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego – skarżący podkreślił, że w stosunku do jego osoby prowadzonych będzie blisko pół tysiąca spraw w związku ze zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Podniósł, że zdecydowana większość tych spraw znajdzie swój finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, a opłacenie tak dużej ilości spraw spowoduje bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Stąd skarżący zwrócił się o zrozumienie tej złożonej sytuacji, w której jak podkreślał - w efekcie przeprowadzenia kontroli lat ubiegłych - na wprowadzonych dużo później zasadach, został zmuszony do obrony swych praw w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej jako "p.p.s.a." od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego - zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia, mający zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Co więcej, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. akt II FZ 929/13, LEX nr 1397998), a w przypadku uchylenia się od przedstawienia określonych dokumentów, winna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, LEX nr 1406587). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarżący na poparcie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych przedstawił w sposób wybiórczy dokumentację obrazującą jego sytuację majątkową. Po pierwsze wbrew wezwaniu referendarza sądowego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, ani też nie złożył oświadczenia, iż ani on, ani jego małżonka takowych rachunków nie posiada. Powyższe uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w oparciu o wysokość salda w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz rodzaj operacji wykonywanych na ewentualnych rachunkach bankowych. Po drugie skarżący nie wykazał, czy jako organ założycielski z tytułu prowadzenia szkół niepublicznych pobiera wynagrodzenie i w jakiej wysokości. W tym kontekście bez znaczenia są wywody skarżącego co do finansowania działalności szkoły z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, co do nieosiągania przez szkoły przychodu, jako również co do braku możliwości opłacenia kosztów sądowych z otrzymywanych dotacji. Sąd przy tym przyznaje, że otrzymywane dotacje na prowadzenie szkoły, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jednocześnie jednak podkreśla, że dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły, tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Istotnym jest zatem na gruncie niniejszej sprawy, czy skarżący pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej i ewentualnie na jakim poziomie kształtuje się to wynagrodzenie. Jednak tę kluczową kwestię, dla oceny zaistnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych skarżący przemilczał. Sąd wskazuje również, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na okoliczność prowadzenia przez siebie oraz przez jego żonę działalności gospodarczej. Z przedłożonych zeznań podatkowych za 2012 r. wynika, że skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej osiągnął przychód w wysokości 32 444,50 zł, przy kosztach jego uzyskania 8 730,26 zł oraz dochodzie w wysokości 23 714, 24 zł, natomiast jego żona osiągnęła przychód w wysokości 149 159, 62 zł, przy kosztach jego uzyskania na poziomie 177 505, 97 zł oraz odnotowanej stracie w kwocie 28 346, 35 zł. Natomiast skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów obrazujących strukturę osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków z tytułu prowadzonej przez siebie i żonę działalności gospodarczej w 2013 r., co uniemożliwia ocenę wpływu prowadzonej działalności gospodarczej na bieżącą sytuację finansową skarżącego i jego rodziny. Odnotować przy tym należy, że osiągnięty przez współmałżonka skarżącego przychód za 2012 r. jest znaczny, a strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama z brakiem środków finansowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, LEX nr 783893). Podkreślić przy tym należy, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka i to niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 434/13, LEX nr 1394354). W tej sytuacji stwierdzić należy, że skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych nie uprawdopodobnił w sposób wiarygodny i rzetelny, że w jego przypadku zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jak zaś wskazał NSA w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II OZ 1152/13, LEX nr 1406753 - przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez stronę, jak i składników majątkowych należących do strony, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania ponoszonych innych bieżących wydatków. W związku z powyższym, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.