VI SA/Wa 1345/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy FOREST nr [...] postanawia: odmówić skarżącej J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia 18 marca 2014 r., skarżąca – J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy FOREST nr [...]. Wraz ze skargą skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz synem i córką. Syn skarżącej studiuje, a córka jest uczennicą szkoły zawodowej. Skarżąca posiada dom o powierzchni 200 m2. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji okien. Z zeznań PIT-36L oraz rachunku zysków i strat za rok 2013 wynika, że skarżąca przy przychodach w wysokości 4.744.028,58 zł poniosła stratę w wysokości 117.807,99 zł. Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego za okres 1 marca - 18 czerwca 2014 r., wynika, że w tym okresie obroty na rachunku skarżącej wyniosły 3.279.914,97 zł, a saldo końcowe wyniosło 308.561,27 zł (strata). Mąż skarżącej posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 52,10 ha. i z tytułu dopłat ze środków unijnych uzyskał za rok 2013 płatności w wysokości 33.175,12 zł (załączono decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR potwierdzającą powyższe). Skarżąca załączyła także szereg wypisów z ksiąg wieczystych nieruchomości rolnych oraz zaświadczeń banków potwierdzających, że część nieruchomości rolnych należących do skarżącej i jej męża obciążonych jest hipoteką, wynikającą w szczególności ze spłaty kredytów inwestycyjnych z dopłatami ARiMR. Skarżąca odnosząc się do wydatków koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny wskazała, że ponoszone wydatki wynoszą: - na edukację dzieci 25.000 zł rocznie, - ogrzewania 10.800 zł rocznie, - zużycia energii elektrycznej 7.200 zł rocznie, - zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny 5.000 zł miesięcznie, tj. 60.000 zł rocznie. Ponadto koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego wynoszą 183.600 zł rocznie. Postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1345/14 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 17 listopada 2014 r. skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca wskazała, że nie zostały uwzględnione okoliczności ustanowienia hipotek na posiadanych przez skarżącą i jej męża nieruchomościach. Skarżąca korzysta z odnawialnego kredytu obrotowego w wysokości 289.000 zł, który pozwala skarżącej na pokrycie strat związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto straty w prowadzonej działalności wynikają również z faktu nieregulowania należności przez kontrahentów w łącznej wysokości 1.000.000 zł. Skarżąca podała, że jedynym źródłem dochodów jej męża jest uprawa płodów rolnych oraz ich sprzedaż i jest to działalność stricte sezonowa, czego w ocenie skarżącej referendarz sądowy nie uwzględnił i nie dokonał analizy kosztów utrzymania gospodarstwa rolnego wynoszących 183.600 zł z kwotą dopłat bezpośrednich jakie mąż skarżącej otrzymał, a które wyniosły "zaledwie" 33.175,12 zł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Z dokumentów, jakie skarżąca przedstawiła, wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji okien, z której w roku 2013 uzyskała znaczny przychód w wysokości 4.744.028,58 zł. Podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Podkreślić także należy, że konieczności spłacania kredytów bankowych nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Jak podniósł w swoim postanowieniu z dnia 2 października 2001 r. NSA (II SA/Po 2914/01) korzystanie z kredytu bankowego nie oznacza, ze skarżący nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów procesu. Okoliczność udzielania skarżącej kredytów świadczy o posiadaniu przez nią zdolności płatniczej. W przedmiotowej sprawie skarżąca oraz jej mąż zaciągnęli szereg kredytów inwestycyjnych, w szczególności przeznaczonych na zakup nieruchomości rolnych. Nie można przyjąć, że bank udzielił kredytów osobie nie mającej zdolności płatniczej. Wskazać również należy, że mąż skarżącej prowadzi gospodarstwo rolne o dużym areale (52 hektary). Jak wskazała skarżąca, same roczne koszty prowadzenia ww. gospodarstwa rolnego wynoszą 183.600 zł, a mąż skarżącej z tytułu dopłat ze środków unijnych uzyskał za rok 2013 dofinansowanie w wysokości 33.175,12 zł. Skarżąca nie wskazała jednak wysokości przychodów jakie są uzyskiwane z tytułu prowadzenia gospodarstwa, a nie są nimi tylko płatności bezpośrednie ze środków Unii Europejskiej. Z kolei przedstawiona przez skarżącą wysokość wydatków jakie co miesiąc przeznacza na utrzymanie siebie i rodziny tj. - 5000 zł miesięcznie, nie wliczając w tę kwotę kosztów ogrzewania i energii elektrycznej oraz środków przeznaczonych na edukację dzieci, nie wskazuje na niski standard życia skarżącej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia) i nie są w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/11, cbois.nsa.gov.pl). Dokonana przez Sąd ocena sytuacji finansowej skarżącej w świetle nadesłanych przez nią dokumentów finansowych, pozwala na przyjęcie, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe, które w niniejszej sprawie sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1000 zł. Należy podkreślić, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek skarżącej - zostanie zasądzony przez Sąd od organu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.