VI SA/Wa 165/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych postanawia odmówić przyznania skarżącej spółce – I. Sp. z o.o. z siedzibą w R. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca spółka – I. Sp. z o.o. z siedzibą w R., złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych. W treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 10 293 000 złotych, wartość środków trwałych 9 797 456 a wysokość zysku na koniec 2011 roku 279 519 złotych. Spółka wskazała także, że stan konta wynosi 16 451 złotych. Z uwagi na fakt, że złożony wniosek był niewystarczający do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony skarżącej, została ona wezwana zarządzeniem referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku, poprzez przedłożenie określonych dokumentów. W odpowiedzi spółka przedłożyła między innymi wyciągi z rachunku bankowego, bilans oraz rachunek zysków i strat za 2011 rok, wyjaśniając, że sprawozdanie za 2012 rok nie było jeszcze sporządzone, a także wykaz wysokości obrotów i stanu salda na dzień 31 stycznia 2013 roku. Spółka na koniec 2011 roku posiadała aktywa trwałe o wartości 11 884 763,78 zł, środki trwałe o wartości 9 804 763,78 zł. Na koniec roku 2011 wykazała aktywa obrotowe w kwocie 821 026,47 zł, w tym należności krótkoterminowe o wartości 591 959,46 zł. Jak wynika z przedłożonego bilansu, spółka nie posiadała należności dochodzonych na drodze sądowej. Z kolei co do zobowiązań, wykazała zobowiązania krótkoterminowe, na kwotę 989 457,70 zł. Ze sprawozdania na dzień 31 grudnia 2011 roku wynika natomiast, że spółka osiągnęła zysk w kwocie 279 519, 45 złotych. Ze sprawozdania z działalności wynika, że spółka notuje regularny wzrost swoich dochodów. Przedłożone wyciągi z rachunku bankowego wykazują natomiast szereg dokonywanych na nim transakcji. Postanowieniem z dnia 31 maja 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 165/13, odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W uzasadnieniu postanowienia podano między innymi, że skoro skarżąca regularnie uzyskuje przychody i może posiadanymi środkami swobodnie gospodarować, to brak jest podstaw do twierdzenia, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podniosła, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Stwierdziła, że na skutek niepełnego rozpatrzenia przedstawionego przez nią materiału, może zostać pozbawiona prawa do sądowej kontroli wydanych decyzji administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzenie niejawnym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu nadmienić należy, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 966/130). Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny skarżąca była wzywana do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. zarządzenie z dnia 22 lutego 2013 r.). W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącą dokumenty potwierdzają, że obraca ona środkami pieniężnymi a ponadto posiada własne aktywa trwałe. Nie można w realiach niniejszej sprawy mówić o braku środków pieniężnych w sytuacji, w której z przedłożonych wydruków z rachunku bankowego spółki wynika, że na jej rachunek wpływają wpłaty od kontrahentów, jak również spółka reguluje swoje należności względem innych podmiotów gospodarczych. Co istotne, część wpłat od podmiotów zewnętrznych oscyluje przy tym w granicach kilku tysięcy złotych, a stan rachunku wielokrotnie przewyższał kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych. Niewątpliwe spółka dysponowała więc kwotami pozwalającymi na pokrycie kosztów sądowych a struktura wydatków, nie wskazuje na niemożność przeznaczenia posiadanych środków na uiszczenie wpisu sądowego. Spółka nie wykazała również w złożonym oświadczeniu, by jej płynność finansowa była zagrożona w następstwie poniesienia kosztów sądowych. Zauważyć także należy, że rok 2011 spółka zakończyła odnotowując zysk przy dochodzie przekraczającym 279 tysiące złotych. Również w 2013 roku w miesiącu styczniu jej przychody sięgnęły 137 230 złotych a strata za ten miesiąc sięgnęła kwoty 260 złotych. Strata ta jest przy tym jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08, niepubl.). Znacznie istotniejsze jest to, że skarżąca w dalszym ciągu uzyskuje przychody oraz to, iż tak posiadanymi środkami może swobodnie gospodarować. Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała, jakoby nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka ani we wniosku, ani w sprzeciwie nie podniosła, że zmuszona jest zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt I FZ 97/13, takie okoliczności wskazują, że spółka dysponuje środkami na bieżące wydatki. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). Przedstawione przez skarżąca spółkę w niniejszej sprawie dokumenty finansowe oraz wyciągi bankowe, obrazując fiskalną stronę prowadzonej przez nią działalności, nie dają podstaw do przyjęcia, że występuje po stronie spółki brak możliwości ponoszenia kosztów postępowania, wręcz przeciwnie stanowią o płynności prowadzenia tej działalności. Prezentowane przez skarżącą w bardzo ogólny sposób wątpliwości co do możliwości uiszczenia kosztów sądowych, stanowiące uzasadnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy oceniać wyłącznie jako jej niczym nie uzasadnione, subiektywne, przekonanie o braku zdolności płatniczych. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.