VI SA/Wa 1943/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy postanawia: odmówić przyznania skarżącemu M. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący M. S. (reprezentowany przez radcę prawnego P. K.) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na brak środków finansowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małoletnią córką. W rubryce 10 formularza, zatytułowanej "Dochody", skarżący oświadczył, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej odnotował za 9 miesięcy bieżącego roku dochód w wysokości 5 271 zł. Natomiast jako składniki majątku skarżący wymienił dom o powierzchni 250 m kw, mieszkanie o powierzchni 53,7 m kw oraz nieruchomość rolną o powierzchni 20 ha. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca przedstawił także między innymi wydruki z rachunków bankowych oraz zeznanie podatkowe za ubiegły rok a także PIT – 5L za bieżący rok. Wyjaśnił, że nie otrzymuje płatności bezpośrednich a dochód z wynajmu mieszkania ewidencjonuje w przychodach firmy. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2016 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W postanowieniu podkreślono, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął w roku 2016 (do września) dochód w kwocie 5 271 złotych, przy przychodzie na poziomie 1 761 622 złotych. Dochód skarżącego za rok 2015 sięgnął kwoty 181 323 złotych, przy przychodzie wynoszącym 2 064 646 złotych. W ocenie referendarza sądowego trudno przy takiej skali prowadzonej działalności uznać, aby skarżący nie mógł sfinansować swojego udziału w postępowaniu sądowym. W sprzeciwie skarżący podkreślił, że w roku 2016 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął dochód w kwocie 5 271 złotych. Kwota taka, zdaniem skarżącego, nie jest w stanie zapewnić nie tylko godnej, ale i podstawowej egzystencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 2 cyt. ustawy nowelizującej). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala na zakwalifikowanie go do tak scharakteryzowanej kategorii osób, którym należy przyznać prawo pomocy. Skarżący powołuje się w istocie na niewielki zysk z prowadzonej działalności gospodarczej jako okoliczność uzasadniającą przyznanie mu prawa pomocy. Jednakże w orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I FZ 10/10, podkreślił, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważeniu kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Przyjmując zatem jako kryterium zdolności płatniczych skarżącego skalę przychodu, stwierdzić należy, że w przypadku skarżącego jest on znaczny i nie pozwala na uznanie, że skarżący znajduje się w sytuacji, w której zdobycie przez niego środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Ponadto skala uzyskiwanego przychodu i charakter transakcji bankowych przeczy twierdzeniom skarżącego o niemożności pokrycia kosztów sądowych. Z analizy przedłożonych rachunków bankowych skarżącego wynika bowiem, że regularnie wpływa na nie szereg wpłat kontrahentów skarżącego sięgających kwot kilkutysięcznych. Skarżący dysponował przy tym znacznymi kwotami przekraczającymi nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżący nie jest w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jak podkreślił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Dysponowanie więc przez skarżącego znacznymi kwotami pieniężnymi powoduje, że w przypadku pokrycia kosztów sądowych, nie znajdzie się w sytuacji, w której nie będzie dysponował środkami na zabezpieczenie bieżących potrzeb życiowych. Skarżący nie może przy tym przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych przed koszty postępowania sądowego. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (p. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.