VI SA/Wa 3/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego na rzecz skarżącego A. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w S. uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. zgodnie z 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 507 ze z., nazywanej dalej: "u.r.p.") stwierdziła, że A. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą. 2. Pismem z dnia [...] maja 2015 r. A. S. (nazywany dalej: "skarżący") wniósł odwołanie od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie, że skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Zaskarżonej uchwale z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 364 ust. 1 i 10, art. 365 ust. 2 u.r.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny; 2) art. 366 ust. 1 u.r.p. poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskie z zakresu prawa gospodarczego, gdy tymczasem obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna, w związku z czym do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego; 3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 8 K.p.a. poprzez: a. nieuwzględnienie przy ocenie pracy zdającego z dziedziny prawa gospodarczego oczywistej omyłki pisarskiej wskazującej na czas trwania stosunku najmu, mimo że w uzasadnieniu oceny niedostatecznej egzaminatorzy dostrzegli okoliczności świadczące ojej zaistnieniu; b. zaniechanie w uzasadnieniu oceny cząstkowej stopnia realizacji zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej analizy pracy, a w konsekwencji tego uniemożliwienie zdającemu ustosunkowanie się do argumentów kwalifikujących jego pracę na ocenę niedostateczną w sześciostopniowej skali ocen; c. dowolne i nie wyczerpujące ustalenie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę oceny niedostatecznej pracy egzaminacyjnej skutkujące zarzutami niewypełnienia przez zdającego poleceń zadania z zakresu prawa gospodarczego, podczas gdy obiektywna i obejmująca całokształt materiału egzaminacyjnego analiza rozwiązania zadania prowadzi do oceny pozytywnej. W uzasadnieniu skarżący przytoczył uzasadnienie ocen cząstkowych wystawionych przez obu egzaminatorów wg kryteriów oceny zadania. Następnie podjął polemikę z poszczególnymi zarzutami egzaminatorów. Skarżący uzasadniał również celowość przeprowadzenia wniosków dowodowych na podstawie art. 75 § 1-2 i art. 78 K.p.a., wnosząc o dopuszczenie dowodu z: 1) odczytu zapisów trzeciej części egzaminu radcowskiego z 13.03.2015 r. złożonych na nośniku pendrive oraz oświadczenia skarżącego na okoliczność oznaczenia w umowie najmu lokalu użytkowego czasu związania stron stosunkiem kontraktowym od [...].04.2015 r. do [...].03.2015 r., który w zakresie oznaczenia roku jego zakończenia zawiera oczywistą omyłkę pisarską w cyfrze "5" zamiast "6"; 2) zaświadczenia lekarskiego z dnia [...].04.2015 r. na okoliczność zalecenia stosowania w pracy z użyciem monitora komputerowego okularów korygujących wadę wzroku; 3) orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...].04.2015 r. na okoliczność przeprowadzonego lekarskiego badania okresowego stwierdzającego zdolność do wykonywania pracy na określonym stanowisku; 4) zaświadczenia lekarskiego z dnia [...].04.2015 r. na okoliczność stwierdzonego zakresu korekty wzroku; 5) protokołu sporządzonego z przebiegu egzaminu radcowskiego na okoliczność stwierdzonej omyłki pisarskiej w zadaniu z części drugiej (prawo cywilne); 6) zeznań M. Ż. Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] (adres do doręczeń: [...] S., ul. G. [...]) na okoliczność przekazanej zdającym wytycznej określającej prawidłową treść zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego. 3. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (nazywana dalej: "komisja Egzaminacyjna II stopnia") uchwałą z dnia [...] października 2015 r. nr [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 u.r.p. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania skarżącego utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego 2015 r. z siedzibą w S., w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. Skarżący w odwołaniu zakwestionował ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego. Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., na ocenę niedostateczną. Pierwszy z egzaminatorów, oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdził, że oznaczenie stron umowy najmu jest prawidłowe. W przypadku najemcy przyjęto reprezentację przez członka zarządu A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz jej prokurenta samoistnego. Zgodnie z danymi ujawnionymi w Krajowym Rejestrze Sądowym - spółka posiada jednego członka zarządu, za prawidłową należałoby zatem uznać reprezentację spółki przez członka zarządu lub samoistnego prokurenta. Elementy przedmiotowo istotne umowy najmu lokalu użytkowego zostały zachowane (opis przedmiotu najmu i określenie wysokości czynszu). Przedmiotem zadania było sporządzenie projektu umowy najmu lokalu użytkowego na czas oznaczony, zawierającej klauzule dopuszczające - zgodnie z art. 673 § 3 k.c. - wcześniejsze jej rozwiązanie w drodze wypowiedzenia przez każdą ze stron. Egzaminator uznał, że praca nie realizowała wskazanych w treści zadania obligatoryjnych założeń umowy - w projekcie w § 5 pkt 1 wskazano bowiem, że umowa zostaje zawarta na czas oznaczony: od [...].04.2015 do [...].03.2015 roku. Powyższe nie pozwalało na określenie czasu, na jaki umowa została zawarta. Zapis ten (nie wykluczone, że będący wynikiem błędu pisarskiego) nie dawał możliwości wyinterpretowania, w jakim okresie umowa najmu lokalu ma obowiązywać strony, a w konsekwencji ocenić prawidłowości realizacji przez zdającego - wszystkich założeń dotyczących sporządzenia umowy najmu na czas oznaczony przy uwzględnieniu interesu wynajmującego. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że biorąc pod uwagę treść zadania, egzaminujący oceniając pracę zwracał uwagę w płaszczyźnie prawa materialnego na realizację przedmiotu zadania a także sporządzenie projektu ważnej i prawnie skutecznej umowy najmu lokalu użytkowego. W szczególności zwracano uwagę w płaszczyźnie prawa materialnego na następujące kwestie: czy egzaminowany dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 205 § 1 k.s.h., określającego zasady reprezentacji w spółce z o.o. - w stanie faktycznym objętym zadaniem, czy egzaminowany w sposób prawidłowy zastosował przepis art. 673 § 3 k.c., przewidującego możliwość wypowiedzenia umów najmu zawartych na czas oznaczony jedynie w wypadkach określonych w umowie. W ocenianej pracy budziła zastrzeżenia znajomość przez skarżącego wykładni art. 205 § 1 k.s.h. Skarżący przyjął bowiem dwuosobową reprezentację najemcy. Tymczasem przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy zarząd jest wieloosobowy, a w umowie spółki brak jest postanowień co do tego, w jaki sposób członkowie zarządu mają reprezentować spółkę, a contrario - jeżeli zarząd jest jednoosobowy (jak w założeniach do zadania, co wynikało z danych ujawnionych w KRS odnośnie najemcy A. spółki z o.o ), wówczas osoba ta ma prawo samoistnego reprezentowania spółki. Oceniając wykonanie założenia dotyczącego zawarcia w umowie "okoliczności szczególnych pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony", wskazano, że w § 5 pkt 2 i 3 umowy wskazano okoliczności uzasadniające wypowiedzenie umowy zarówno dla najemcy jak i wynajmującego. Okoliczności te jednak w części odwołują się do uprawnień kodeksowych (art. 667 § 2 k.c. i art. 687 k.c., przy czym w zakresie normy art. 687 k.c. z naruszeniem tego przepisu (dla skuteczności złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu przepis ten przewiduje zwłokę z zapłatą czynszu za co najmniej 2 pełne okresy płatności - skarżący przyjął "opóźnienie z zapłatą czynszu za co najmniej dwa pełne okresy płatności) i wymaga uprzedzenia przez wynajmującego najemcy o zamiarze wypowiedzenia umowy oraz udzielenia dodatkowego miesięcznego terminu na zapłatę zaległości. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminujący wskazał, że w ocenie egzaminującego nie ma możliwości oceny poprawności zaproponowanego przez zdającego projektu umowy najmu, gdyż nie wiadomym jest na jaki okres wynajmujący oddał rzecz do używania najemcy (art. 659 § 1 k.c). Ocena wypełnienia przez skarżącego wszystkich objętych zadaniem elementów umowy najmu lokalu musi być bowiem odnoszona do czasu obowiązywania umowy. W projekcie umowy nie określano też zasad rozliczenia stron z tytułu nakładów poczynionych przez najemcę na przedmiot najmu. W innych uwagach podniesiono, że praca napisana była mało starannie z uwagi na powtórzenia postanowień jak np. w § 5 pkt 2 - dwukrotnie ten sam zapis - podpkt a i d oraz niejasne zapisy jak w § 6 pkt 3, gdzie wskazano, że "najemca zobowiązuje się uwolnić Wynajmującego od kosztów poniesionych na rzecz prac adaptacyjno - remontowych ...", podobnie w § 6 pkt 1. Drugi z egzaminujących, oceniając zachowanie wymogów formalnych, stwierdził że strony umowy zostały oznaczone w sposób prawidłowy. W odniesieniu do wynajmującego, wbrew treści zadania, nie przywołano jednak dokumentu identyfikującego wynajmującego. W przypadku najemcy, tj. A. sp. o. o. wskazano na brak oznaczenia sądu rejestrowego zgodnie z art. 206 §1 pkt 2 K.s.h. i art. 34 ust 1 pkt 5 ustawy z dnia 20/8/1997 o Krajowym Rejestrze Sądowym, przy czym brak ten pozostaje bez wpływu na ocenę. W zakresie reprezentacji A. sp. z o.o. przyjęto "nadreprezentację". Wprawdzie nie czyni to samej umowy nieważną, ale może świadczyć o braku zrozumienia przez zdającego przepisów o reprezentacji w spółce z o.o. Ponieważ zgodnie z danymi ujawnionymi w rejestrze spółka posiada jednego członka zarządu, wystarczającym byłaby reprezentacja członka zarządu lub samoistnego prokurenta. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów prawa i umiejętność jego interpretacji, egzaminator podniósł, że zgodnie z aktualną treścią art. 106e ustawy z dnia 11 marca 2014 o podatku od towarów i usług, faktura VAT nie wymaga podpisu wystawcy. Oświadczenia zawarte w § 2 pkt 1 lit. c oraz § 2 pkt 2 lit. b należy uznać za zbędne i świadczące o nieznajomości aktualnych zasad dotyczących wystawiania faktur VAT. Treść § 5 pkt 1 lit. a) świadczy o braku znajomości u skarżącego charakteru przepisu art. 687 k.c. Zgodnie z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 687 k.c. rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym poprzedzone powinno być uprzednim wyznaczeniem dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty. Wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez zdającego nie ograniczał uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy w trybie kodeksowym, lecz mógł wywołać u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę, a w konsekwencji kwestionowanie dokonanego tylko w oparciu o zapisy umowy wypowiedzenia w trybie natychmiastowym umowy, przez najemcę. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminator stwierdził, że zgodnie z poleceniem umowa miała zapewnić trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony i jednocześnie przewidywać okoliczności szczególne pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości. W § 5 pkt 1 wskazano jako datę zakończenia umowy datę wcześniejszą niż początkowa data obowiązywania. Prawdopodobnie była to pomyłka, jednak w praktyce taka pomyłka oznaczałaby, że umowa wbrew woli klienta reprezentowanego przez radcę prawnego musiałaby być potraktowana jako umowa na czas nieoznaczony, co z kolei nie gwarantowałoby trwałości stosunku najmu. Ponadto takie wskazanie daty nie pozwalało na ocenę umowy pod kątem oceny czy zachowana została trwałość stosunku najmu pozwalający z jednej strony najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z dokonanych nakładów, z drugiej strony zapewniający wynajmującemu osiąganie korzyści z tytułu najmu przy przyjętych rozwiązaniach umownych. Zakładając pomyłkę aplikanta, czas oznaczony, na który umowa została zwarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy jak i 30 lat. Odnośnie kwestii formalnoprawnych związanych z upoważnieniem do wystawiania faktur bez podpisu wystawcy stosowne uwagi zostały zawarte w pkt 2 niniejszej oceny. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na oświadczenie wynajmującego zawarte w § 2 pkt 1 lit. c upoważniające najemcę do wystawiania faktur bez podpisu odbiorcy z punktu widzenia zasadności tego zapisu w ogóle. Na podstawie umowy obowiązek podatkowy w zakresie podatku VAT powstaje w związku z zapłatą czynszu najmu. Fakturę z tego tytułu wystawia wynajmujący i wynajmujący jest podatnikiem z tego tytułu. W samym stosunku najmu jak i w treści umowy nie znajdują się żadne postanowienia, które uzasadniałyby wystawienie takiej faktury przez najemcę. Zadaniem aplikanta było m.in. wprowadzenie zapisów zapewniających zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych. W umowie brak było jakichkolwiek zapisów dotyczących waloryzacji czynszu. W aktualnej sytuacji gospodarczej, w szczególności biorąc pod uwagę nieprzewidywalność kursów walut, za zapis zapewniający taką ekwiwalentność trudno uznać treść § 4 pkt 5, w którym ustalono wysokość czynszu w równowartości dolarów amerykańskich. Przy założeniu, że umowa została jednak zawarta na czas oznaczony, w związku z tym, że przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte w § 5 pkt 2 i 3 były w zasadzie powtórzeniem sankcyjnych przesłanek przewidzianych w kodeksie cywilnym nie można było uznać, aby zadanie w zakresie opisanym w pkt III. 1 lit. c treści zadania wykonane zostało w sposób prawidłowy. Ponadto, oprócz uwagi zawartej w pkt 2 oceny egzaminator wskazał, że w sytuacji gdy to najemca będzie stroną umów z dostawcami mediów, wynajmujący o spełnieniu przesłanki określonej w § 1 pkt 2 lit. cl umowy, uprawniającej go do rozwiązania umowy może się nigdy nie dowiedzieć. W umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu, jak np. obowiązek poddania się dobrowolnej egzekucji w trybie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. co do wydania lokalu oraz ustalenie opłat za bezumowne korzystanie z lokalu po zakończeniu stosunku najmu. W innych uwagach stwierdzono, że praca była napisana niestarannie. W § 2 zawierającym oświadczenia stron powtórzono to samo oświadczenie w oświadczeniach najemcy i wynajmującego (§ 2 pkt 1 lit. c oraz § 2 pkt 2 lit. b). Negatywnie oceniono język pracy pod kątem użycia przez zdającego języka prawniczego. Jako przykład negatywny wskazano treść § 6 pkt 3, zgodnie z którym "najemca zobowiązuje się uwolnić wynajmującego od kosztów poniesionych na rzecz prac adaptacyjno - remontowych....". Komisja egzaminacyjna II stopnia podała, że skarżący postawił uchwale zarzuty naruszenia przepisów ustawy o radcach prawnych oraz K.p.a., które sprowadzały się do wyrażenia niezadowolenia z oceny negatywnej za zadanie z prawa gospodarczego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie podzieliła zarzutu co do sposobu oceny zadania przez egzaminatorów. W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia egzaminatorzy zastosowali 5-stopniową skalę ocen, a ocena pracy sporządzonej przez skarżącego mieściła się w tej skali. Każdy z dwu egzaminatorów skorzystał ze swobody oceny w ramach ustawowych kryteriów i obaj uznali, że podniesione w uzasadnieniu oceny uchybienia, nie pozwalają na wystawienie oceny dostatecznej. Wystawione oceny zawierały obszerne uzasadnienie oraz opierały się na analizie uwzględniającej przepisy prawne. Praca została oceniona całościowo i wbrew twierdzeniom skarżącego zawartym w odwołaniu, nie można się dopatrzyć, by ocena zadania egzaminacyjnego nie została dokonana według kryteriów ustawowych. W świetle powyższego, zastrzeżenia podniesione w odwołaniu co do sposobu oceny zadania były nietrafne. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła, że jako organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, mając w szczególności na uwadze przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. Komisja egzaminacyjna II stopnia ma za zadanie ustalić czy w przypadku skarżącego błędy przez niego popełnione - ich ranga czy też liczba - uzasadniały dyskwalifikację pracy, a zarazem wynik egzaminu radcowskiego, czy też należało uznać, iż fakt zabezpieczenia przez niego w znaczącym stopniu interesów hipotetycznie reprezentowanej strony uzasadnia zastosowanie wobec niego szerszej, aniżeli zerojedynkowa, skali ocen. W przypadku jednoznacznego stwierdzenia, że praca skarżącego w znacznym stopniu zabezpiecza interesy reprezentowanej strony - należy stwierdzić, że praca zasługuje na ocenę pozytywną - w ramach dopuszczalnej ustawowo skali ocen. Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że wnioski o dopuszczenie dowodu z protokołu sporządzonego z przebiegu egzaminu radcowskiego na okoliczność stwierdzonej omyłki pisarskiej w zadaniu z części drugiej (prawo cywilne) oraz zeznań M. Ż. Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr [...] (adres do doręczeń: [...] S., ul. G. [...]) na okoliczność przekazanej zdającym wytycznej określającej prawidłową treść zadania z części drugiej egzaminu radcowskiego, nie zasługiwały na uwzględnienie z uwagi na to, że z drugiej części tego egzaminu zdający otrzymał ocenę pozytywną. Przedmiotem odwołania było zakwestionowanie oceny za zadanie z trzeciej części egzaminu radcowskiego. Prawidłowe rozwiązanie zadania z części III egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu przez skarżącego umowy najmu lokalu użytkowego z uwzględnieniem założeń zadania egzaminacyjnego. Umowa najmu lokalu jest umową nazwaną uregulowaną w kodeksie cywilnym, a znajomość tej regulacji wchodzi w zakres podstawowej wiedzy prawniczej absolwentów wydziału prawa. Jest to umowa powszechnie występująca w obrocie prawnym, a stan faktyczny zadania nie odznaczał się wysokim stopniem skomplikowania ani trudności. Sporządzanie projektów umów, czy też ich opiniowanie wchodzi w zakres pomocy prawnej świadczonej przez radcę prawnego, stąd też umiejętność ich konstruowania z zastosowaniem przepisów prawa, podlega sprawdzeniu w ramach egzaminu radcowskiego. Sprawdzeniu podlegała wiedza prawnicza zdających, ale także umiejętności warsztatowe egzaminowanych pod kątem sporządzania umów. Sporządzenie projektu umowy w ramach egzaminu radcowskiego było sprawdzianem w szczególności: znajomości teoretycznej instytucji prawa materialnego i ich praktycznego zastosowania dla ukształtowania elementów podmiotowych i przedmiotowych stosunku prawnego, kreowanego w wyniku zawarcia umowy, właściwego opanowania terminologii prawniczej, umiejętności doboru rozwiązań, które mogłyby zostać zrealizowane w rzeczywistym obrocie gospodarczym, a nie tylko stanowić formalne wypełnienie poleceń zawartych w zadaniu, należytego uwzględnienia i zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony, umiejętności poprawnego redagowania postanowień umowy i należytego ich usystematyzowania. Sprawdzeniem profesjonalnych umiejętności osoby egzaminowanej był także sposób wypełnienia wskazanych w treści zadania obligatoryjnych założeń umowy oraz sposób określenia i sformułowania brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego. Egzaminowany mógł - nie naruszając wskazanych w treści zadania obligatoryjnych założeń umowy - wzbogacić jej projekt o postanowienia dodatkowe, które według jego uznania będą służyć należytej ochronie interesu reprezentowanej strony, a zakres wykonania tego wzbogacenia podlegał ocenie merytorycznej Komisji Egzaminacyjnej. Istotnymi elementami pracy wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania były w szczególności: sporządzenie projektu umowy ważnej i prawnie skutecznej, sporządzenie projektu umowy mieszczącego się w wyznaczonych treścią zadania ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obligatoryjnych założeń umowy, wypełnienie wszystkich poleceń zawartych w treści zadania, poprawne przyjęcie brakujących elementów stanu faktycznego, posłużenie się właściwą terminologią prawniczą, sposób sformułowania treści poszczególnych postanowień umownych i ich usystematyzowania, pod kątem ich spójności, czytelności, jednoznaczności i przydatności dla dokonania wykładni autentycznej treści umowy na gruncie art. 65 § 2 k.c., sposób i zakres zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę egzaminowaną, zakres, forma i poprawność ewentualnego wzbogacenia projektu umowy, wykraczającego poza elementy podmiotowo i przedmiotowo istotne oraz poza zakres obligatoryjnych założeń umowy. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania miało ustalenie, czy doszło do popełnienia przez zdającego takich błędów i czy praca zawierała takie niedostatki, które by oznaczały, że egzaminowany nie był wystarczająco przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej. Analiza rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, na tle zarzutów podniesionych w ramach odwołania nie dawała podstawy do zmiany oceny. Wystawienie noty niedostatecznej stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy skarżącego, związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, zawarciem w niej zapisów sprzecznych z obowiązującymi regulacjami prawnymi oraz brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony, na rzecz której zdający miał działać. Odnosząc się do stawianych przez skarżącego zarzutów Komisja Egzaminacyjna II stopnia zwróciła uwagę, że sprzecznie z założeniami zadania, ustalono czas trwania umowy. W § 5 pkt 1 umowy zdający wskazał, że "Umowa zostaje zawarta na czas oznaczony od [...].04.2015 r. do [...].03.2015 r.". W odwołaniu, odnosząc się do tego zarzutu, skarżący wyjaśnił, że "§ 5 pkt 1 umowy w części określającej rok zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego zawiera oczywistą omyłkę pisarską. Umowa winna wskazywać jednoroczny czas jej obowiązywania. Pomyłka redakcyjny cyfry "5" z "6" była oczywista i zasygnalizowana przez egzaminatora". Nawet, gdyby przyjąć, że w istocie skarżący popełnił omyłkę, że wynikała ona z potwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi konieczności używania do pracy przy komputerze okularów/soczewek kontaktowych korygujących wzrok oraz że zgodnie z jego oświadczeniem w "§ 5 pkt 1 w części wskazującej na rok zakończenia umowy zawiera cyfrę "5" zamiast cyfry "6", to nie można uznać, że zdający prawidłowo wykonał założenie zadania III 1 b), jakim była trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony, pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu do potrzeb najemcy. Trwałość oznacza istnienie przez dłuższy czas. Jednoroczny okres obowiązywania umowy nie cechuje się trwałością. Określony przez zdającego roczny okres obowiązywania umowy najmu nie byłby ekonomicznie i racjonalnie uzasadniony, choćby dla najemcy, który zgodnie z założeniami zadania miał ponieść nakłady adaptacyjne w celu przystosowania lokalu do jego potrzeb. Jaki byłby ponadto sens formułowania dla zdających kolejnego założenia zadania (III 1 d), jakim była konieczność określenia wysokości i sposobu uiszczania periodycznego czynszu najmu w formie pieniężnej, nadto zapewniające zachowanie ekwiwalentności świadczenia czynszowego na wypadek zmiany warunków rynkowych, w tym w szczególności zmiany siły nabywczej pieniądza. Założenie to zostało opracowane w powiązaniu z założeniem dotyczącym trwałości stosunku najmu przez czas oznaczony. Zdający w opracowanej umowie ustalił czynsz jako równowartość dolarów amerykańskich, przeliczanych na złote wg kursu średniego, zgodnie z tabelą "NBP z ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego poprzedzającego płatność czynszu. Jeżeli w tejże dacie nie będzie publikowany przez NBP kurs średni do wyliczenia czynszu zostanie przyjęty przelicznik wg pierwszej dostępnej publikacji NBP następującej bezpośrednio po tej dacie". Trafnie zauważył egzaminator, że "w aktualnej sytuacji gospodarczej, w szczególności biorąc pod uwagę nieprzewidywalność kursów walut, trudno byłoby uznać ten zapis (§ 4 pkt 5) jako zapewniający taką ekwiwalentność". Brzmienie § 4 pkt 5 umowy opracowanej przez zdającego nie daje podstaw do uznania, że postanowienie to wypełnia założenia (III 1 d) zadania egzaminacyjnego. Celem klauzuli waloryzacyjnej jest zapewnienie, że w razie zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, wierzyciel (tutaj wynajmujący), otrzyma równowartość ekonomiczną wierzytelności z chwili jej powstania. Wbrew twierdzeniom odwołania umowa w zasadzie nie określa wypadków, o których mowa w art. 673 § 3 k.c. Podzielić należy opinię egzaminatora, że przesłanki wcześniejszego rozwiązania umowy zawarte w § 5 pkt 2 i 3 są w zasadzie powtórzeniem "sanacyjnych" przesłanek przewidzianych w kodeksie cywilnym. Wypadek opisany jako "pozbawienie lokalu użytkowego cech i przeznaczenia umożliwiającego prowadzenie najemcy działalności gospodarczej opisanej w § 3 ust. 2" również jest wątpliwy, gdyż strony umowy w jej § 3 zaznaczyły, że wydanie lokalu nastąpi "na mocy protokołu zdawczo - odbiorczego opisującego stan techniczny lokalu". Najemca zatem, zawierając umowę znał stan techniczny lokalu, ocenił przedmiot najmu jako zdatny do umówionego używania, umowa, jak twierdzi skarżący miała obowiązywać przez okres jednego roku, stąd też trudno byłoby się doszukać zdarzeń, które by pozbawiły go cech i przeznaczenia umożliwiającego najemcy prowadzenie umówionej działalności gospodarczej. W świetle powyższego, w umowie sporządzonej przez egzaminowanego brak było szczególnych okoliczności pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu, bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony. W świetle ugruntowanych w orzecznictwie i doktrynie poglądów, wskazanie takich okoliczności było niezbędne dla zastrzeżenia skutecznego prawa do wypowiedzenia umowy najmu zawartej na czas określony. Wobec jednoznacznej treści zadania (nakazującego egzaminowanemu wyraźnie wskazać okoliczności szczególne pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu przed terminem). Błąd ten Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za istotny. Istotnym błędem świadczącym o niewystarczającej znajomości przez skarżącego przepisów prawa materialnego było zastosowanie art. 687 k.c. Zgodnie z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 687 k.c. rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym poprzedzone powinno być uprzednim wyznaczeniem dodatkowego miesięcznego terminu do zapłaty. W § 5 pkt 2 a skarżący wskazał, że "Wynajmujący nie jest zobowiązany do skierowania pisemnego wezwania do zapłaty owej zaległości". Trafnie zauważył egzaminator, że wprawdzie zapis umowny zaproponowany przez skarżącego nie ogranicza uprawnienia wynajmującego do rozwiązania umowy w trybie kodeksowym lecz może wywołać u wynajmującego przeświadczenie o możliwości rozwiązania umowy w trybie natychmiastowym bez obowiązku wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę, co nie jest przejawem udzielenia fachowej pomocy prawnej. Zaznaczono także, że art. 687 k.c. umożliwia najemcy zapłatę zaległego czynszu i uniknięcie rozwiązania umowy, podczas gdy przewidziane w umowie ustalenie nie przewiduje takiej możliwości, choć autorzy zadania zakładali trwałość umowy. Co do kaucji, która ma zabezpieczać ewentualne roszczenia wynajmującego, któremu zdający miał świadczyć pomoc prawną, to konstrukcja § 8 nie wskazuje, by chronił interesy tej strony umowy. Omawiane postanowienie zostało zredagowane następująco: 1."Tytułem zabezpieczenia roszczeń na wypadek opóźnienia w płatności czynszu lub wyrządzenia szkód w przedmiocie najmu Najemca zapłaci Wynajmującemu kaucję w kwocie 10.000,00 zł, która zostanie zwolniona po zakończeniu stosunku najmu i protokolarnym odbiorze lokalu przez Wynajmującego w obecności Najemcy. 2. Przelew środków pieniężnych wymienionych w ust. 1 nastąpi w terminie 7 dni na rach. bankowy wskazany w § 4 ust. 3". Analiza tego postanowienia uzasadnia postawienie pytania, jaki jest cel kaucji, tak opisanej przez zdającego, skoro kwotę kaucji, która, jak określa to zdający ma zostać "...zwolniona po zakończeniu stosunku najmu i protokolarnym odbiorze lokalu przez Wynajmującego w obecności Najemcy". Komisja Egzaminacyjna II stopnia poddała w wątpliwość wysokość kaucji wobec wysokości czynszu. Przewidziane w umowie zabezpieczenie roszczeń na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania umowy może się okazać niewystarczające w sytuacji, gdy zaległość w zapłacie czynszu będzie wnosiła równowartość trzymiesięcznego czynszu. W świetle powyższego, wbrew twierdzeniom odwołania treść § 8 umowy nie zawierała zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony w stopniu dostatecznym, a następne twierdzenie odwołania: "Powyższe zabezpieczenie uzupełnia § 9 pkt 1 lit. b umowy stanowiąc, że po zakończeniu stosunku najmu wynajmujący jest upoważniony do usunięcia z pomieszczeń lokalu rzeczy ruchome najemcy na jego koszt i niebezpieczeństwo", nie było zrozumiałe. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła również zastrzeżenie egzaminatora, że w umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu. Wbrew twierdzeniom odwołania zarzut o zbędnym przyjęciu przez egzaminowanego zasady reprezentacji najemcy równocześnie przez prokurenta i jedynego członka zarządu był trafny. Wśród obligatoryjnych założeń zadania, które zdający egzamin winni uwzględnić w pracy, były konkretnie wskazane jej strony. Zgodnie z tym założeniem wynajmującym był Ł. Z. prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wynajmu lokali użytkowych pod firmą "L.", zaś najemcą A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B.. Zgodnie z umową spółki A. sp. z o.o. w B. zarząd spółki składa się z 1 - 3 osób, umowa nie zawiera szczegółowych regulacji dotyczących sposobu reprezentacji spółki, a z danych rejestrowych spółki A. sp. z o.o. ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że w składzie zarządu spółki ujawniony jest jedynie A. J. - członek zarządu, oraz że dla spółki ustanowiono prokurenta samoistnego w osobie Z. C.. Przyjęcie przez skarżącego zasady reprezentacji najemcy równocześnie przez prokurenta i jedynego członka zarządu było zbędne i mogło sugerować brak odpowiedniego rozumienia właściwych przepisów k.s.h. i k.c. dotyczących kompetencji zarządu i prokurenta samoistnego. Zgodnie bowiem z art. 205 § 3 k.s.h. przepisy dotyczące reprezentacji spółki handlowej zawarte w jej umowie nie wyłączają ustanowienia prokury jednoosobowej lub łącznej i nie ograniczają praw prokurentów wynikających z przepisów o prokurze zawartych w Kodeksie Cywilnym. Słusznie zauważył egzaminator, że w umowie pominięto oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywane są akta rejestrowe "A." Sp. z o.o. Zgodnie z art. 206 § 1 pkt 2 k.s.h., pisma i zamówienia handlowe składane przez spółkę w formie papierowej i elektronicznej, a także informacje na stronach internetowych spółki powinny zawierać oznaczenie sądu rejestrowego, w którym przechowywana jest dokumentacja spółki oraz numer pod którym spółka jest wpisana do rejestru. Podobny wymóg formułuje art. 34 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1203 , ze zm.). Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia analiza umowy sporządzonej przez skarżącego jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego potwierdziła pozostałe zastrzeżenia egzaminatorów, w tym dotyczące braku staranności pracy, języka i zachwianej systematyki umowy. 4. W skardze z dnia 4 grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] października 2015 r. skarżący wniósł o jej uchylenie. Podtrzymując zarzuty i twierdzenia podane w odwołaniu z dnia [...] maja 2015 r., skarżący zarzucił uchwale Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] października 2015 r. naruszenie: 1) przepisów postępowania materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy: a. art. 364 ust. 1 i 10, art. 365 ust. 2 u.r.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dowolnym oraz nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania egzaminacyjnego przygotowania prawniczego skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny, pomimo, że praca skarżącego spełniała kryteria formalne i wypełniała założenia objęte zadaniem egzaminacyjnym oraz uwzględniała interes strony reprezentowanej na potrzeby zadania egzaminacyjnego. Co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że praca z prawa gospodarczego nie zasługuje na podwyższenie oceny z negatywnej na pozytywną z uwagi na "...sporządzenie ważnej umowy najmu, która spełnia wszystkie wymogi formalne i w części realizuje założenia objęte zadaniem..." nie spełniającej jednak oczekiwań "konkretnego klienta" w sytuacji, gdy takie kryterium nie jest znane ustawie, a wszystkie kryteria ujęte w ustawie o radcach prawnych, w zadaniu egzaminacyjnym i w opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego oceniana praca wypełniała; b. art. 366 ust. 1 u.r.p. poprzez stwierdzenie, że zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskie z zakresu prawa gospodarczego, gdy tymczasem obiektywna i odpowiadająca prawu ocena zadania egzaminacyjnego prowadzi do oceny tej pracy w stopniu wyższym niż ocena niedostateczna, w związku z czym do uzyskania przez zdającego pozytywnego wyniku przeprowadzonego egzaminu radcowskiego; 2) przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy: a. art. 10 K.p.a. poprzez nieumożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów poprzez pominięcie przez organ wniosku o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, a w konsekwencji niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie; b. art. 123 § 1 i 2 K.p.a. poprzez niewydanie postanowienia w sprawie istotnej kwestii wynikającej w toku postępowania rozstrzygającej o istocie sprawy, tj. w sprawie odmowy lub dopuszczenia wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę; c. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że sporządzona przez skarżącego praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego powinna uzyskać ocenę pozytywną, ponieważ spełniała wszystkie kryteria oceny; d. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 8 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a. poprzez: - podjęcie uchwały utrzymującej w mocy uchwałę organu pierwszej instancji pomimo nie rozpatrzenia i ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały co do zasadności argumentacji i zarzutów zaprezentowanych w odwołaniu z dnia [...] maja 2015 r., w sytuacji, gdy na Komisji Egzaminacyjna II stopnia spoczywał obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, czyli wzięcia pod uwagę wszystkich elementów pracy - w tym postawionych zarzutów i argumentacji; - ocenienie sporządzonej umowy realizującej zadanie z prawa gospodarczego na potrzeby egzaminu radcowskiego w sposób wskazujący na przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów skutkujący zastosowaniem subiektywnego i dowolnego kryterium oceny nieznanego ustawie prowadzący w konsekwencji do podjęcia decyzji wykraczającej poza granice uznania administracyjnego; - niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej. Skarżący podał, że w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały organ podniósł, że wnoszący odwołanie sprzecznie z założeniami zadania ustalił czas trwania umowy, przy czym przytoczono wyjaśnienia z odwołania o zaistnieniu oczywistej omyłki pisarskiej w redakcji cyfry "5" z "6". Organ, bazując na tak sformułowanych wyjaśnieniach zawartych w odwołaniu wskazał, że nawet, gdyby przyjąć, że w istocie skarżący popełnił pomyłkę zgodnie z jego oświadczeniem, to nie można uznać, że prawidłowo wykonał założenie zadania III 1 b), jakim była trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony, pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu do potrzeb najemcy. Zdaniem skarżącego, organ dowolnie przyjął, że trwałość oznacza istnienie przez dłuższy okres, który winien wyznaczać upływ czasu poza granice związania jednorocznym stosunkiem prawnym. Argumentacja do tak sformułowanego twierdzenia zawiera jedynie pytanie bez odpowiedzi, co uniemożliwia prześledzenie toku myślowego prowadzącego organ do takiej oceny. Według skarżącego przyjęty przez niego jednoroczny okres obowiązywania umowy cechuje się trwałością. Organ pominął istotną okoliczność, że założenia egzaminacyjne były sformułowane w sposób ogólny, a tym samym nie mogą z tej przyczyny stanowić podstawy do całkowicie dowolnego i nieobiektywnego określania znaczenia pojęciowego użytych tamże sformułowań na etapie oceniania pracy. Przyjęta przez organ definicja trwałości stosunku najmu nie miała jakiegokolwiek oparcia w przepisach prawa oraz założeniach egzaminacyjnych, które zawierały hipotetyczny i ogólnie sformułowany stan faktyczny, a tym samym luz w doborze zastosowanych przez skarżącego rozwiązań, które w realiach rynkowych świadczenia usługi prawnej ulegałby skonkretyzowaniu przez strony zamierzające zawiązać stosunek umowy najmu. W ocenie skarżącego, nie można wykluczyć, że reprezentowana na potrzeby zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego strona byłaby zainteresowana przyjętym w umowie czasem związania węzła obligacyjnego. Skarżący w zadaniu reprezentował wynajmującego, stąd podniesiony przez organ interes najemcy nie miał większego znaczenia, skoro art. 365 u.r.p. w kryteriach oceny wymienia wyłącznie uwzględnienie interesu reprezentowanej strony. Ponadto w opracowanym zadaniu najemca zamierzał prowadzić nieskomplikowaną i niewymagającą poniesienia znaczących nakładów adaptacyjnych inicjatywę gospodarczą, dlatego przyjęty w umowie jednoroczny okres spełnia wymagania zadania w zakresie trwałości stosunku zobowiązaniowego. Skarżący podniósł, że organ odwoławczy powielił uwagi egzaminatora T. P., że w obecnych realiach gospodarczych zastosowana w umowie klauzula walutowa nie zapewni wynajmującemu otrzymanie ekonomicznej równowartości. Skarżący zakłada, że organ w tej części podziela także stanowiska egzaminatora T. P., że takie kryterium spełnia klauzula podwyższająca stawkę czynszu o stopień inflacji. W odwołaniu skarżący przytoczył źródła informacji, że w obecnej sytuacji kurs dolara amerykańskiego w stosunku do złotego notuje stałą tendencje wzrostową. Zatem od początku daty przyjętej w umowie najmu kurs dolara amerykańskiego wzrósł o 0,51 PLN (zob. tabela kursów średnich NBP nr 252/A/NBP/2014 z dnia 31.12.2014 r. - 3,05072 PLN). Przyjęcie zaś akceptowanej przez Komisję Egzaminacyjną propozycję egzaminatora T. P. spowodowałaby, że wynajmujący nie otrzymałby równowartości ekonomicznej wierzytelności w chwili jej powstania, ponieważ z uwagi na funkcjonujące w gospodarce zjawisko deflacji nastąpiłby spadek siły nabywczej pieniądza. Zaakceptowana przez Komisję Egzaminacyjną propozycja klauzuli waloryzacyjnej o poziom inflacji nie spełniłaby więc swojej podstawowej funkcji. Wartość siły nabywczej pieniądza notuje obecnie piętnasty z rzędu ujemny odczyt GUS-owskiego wskaźnika inflacji. Organ odwoławczy, kwestionując zastosowaną w umowie klauzulę walutową nie wyjaśnił, dlaczego w świetle argumentów podniesionych w odwołaniu propozycja egzaminatora pełniej zabezpiecza Interesy reprezentowanej na potrzeby egzaminu strony. § 5 pkt 2 i 3 zawiera wypadki normujące wcześniejsze rozwiązanie umowy, stąd podniesiony przez organ odwoławczy za egzaminatorem T. P. zarzut jest niezasadny. Zadanie egzaminacyjne nie ograniczało egzaminowanym sposobu doboru przyczyn wcześniejszego rozwiązania umowy. Ponadto przywołane w umowie wypadki mają doniosłe znaczenie dla jej poprawnego funkcjonowania. Nie można czynić zarzutu z tego, że egzaminowany przytoczył w umowie m.in. "sanacyjne" przesłanki przewidziane w kodeksie cywilnym, skoro egzamin radcowski ma na celu sprawdzenie wiedzy prawnej m.in. z zakresu prawa cywilnego. Podniesiony zaś zarzut co do sformułowania wskazanego w § 3 ust. 2 nie jest zasadny. Przywołana zaś w zaskarżonej uchwale treść uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2011 r., o sygn. II CSK 587/10 (lex 846566), na poparcie chybionego zarzutu braku szczególnych okoliczności pozwalającej każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu, bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony, przywołuje poglądy judykatury i doktryny umocowujące do formułowania postanowień umownych, które będą pozwalały stroną zakończyć stosunek prawny przed terminem w ustalonych okolicznościach. Zatem nie jest umocowane twierdzenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia o zaistnieniu istotnego błędu, skoro takowego błędu nie ma, wobec zawarcia przez skarżącego w umowie szczególnych okoliczności uzasadniających zakończenie umowy najmu przed terminem. Organ odwoławczy, za egzaminatorem T. P., błędnie przyjął, że treść § 5 ust. 2 lit. a umowy świadczy o niedostatecznej znajomości przez zdającego art. 687 k.c. Jest to twierdzenie sprzeczne wewnętrznie, albowiem w dalszej części wywodu organ odwoławczy przyznaje za egzaminatorem, że zaproponowane rozwiązanie nie narusza normy wyrażonej w przywołanym art. 687 k.c. Organ II instancji, formując zarzut podniósł zaistnienie ewentualnego "przeświadczenia" hipotetycznie przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym przedsiębiorcy występującego w roli wynajmującego. Wywiedzenie z § 5 pkt 2 ppkt a o treści "Wynajmujący nie jest zobowiązany do skierowania pisemnego wezwania do zapłaty owej zaległości" niedostatecznej znajomości art. 687 k.c. było nieuprawnione. W odwołaniu z [...] maja 2015 r. zawarto umotywowane stanowisko skarżącego znoszące zarzuty egzaminatorów. Tymczasem organ odwoławczy nie wyraził w zaskarżonej uchwale przekonywującego stanowiska, albowiem podniesiono wyłącznie chybione zarzuty egzaminatorów bez merytorycznego ustosunkowania się do argumentacji zawartej w odwołaniu. Uszło bowiem uwadze organu odwoławczego, że § 5 ust. 2 umowy zawiera wyraźne stwierdzenie, że regulacja przyjęta w lit. a dotyczy rozwiązania umowy przez wynajmującego za wypowiedzeniem. Zaś semiimperatywna norma zakodowana w art. 687 k.c. odnosi się d sytuacji rozwiązania umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia. Wyrwany z szerszego pola analizy zapis umowy został błędnie odczytany przez organ odwoławczy. Skoro organ odwoławczy podał za egzaminatorem T. P., że norma art. 687 k.c. nie została naruszona w zakresie uprawnień wynajmującego, to nie było zasadne twierdzenie o niewystarczającej znajomości art. 687 k.c. Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego najemca może uniknąć rozwiązania umowy poprzez zapłatę zaległego czynszu, jeżeli wynajmujący rozwiąże umowę najmu bez wypowiedzenia, ponieważ zapis § 5 ust. 2 umowy reguluje jej rozwiązanie za wypowiedzeniem. Komentowana przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia regulacja umowy wypełniała zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym zabezpieczenie interesów reprezentowanej strony. Komisja Egzaminacyjna w zaskarżonej uchwale podniosła, że § 8 mowy nie wskazuje na należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. W ocenie skarżącego nie jest to uzasadniony zarzut. Organ odwoławczy, przytaczając zakwestionowane postanowienie " Tytułem zabezpieczenia roszczeń na wypadek opóźnienia w płatności czynszu lub wyrządzenia szkód w przedmiocie najmu Najemca zapłaci Wynajmującemu kaucję w kwocie 10.000,00 zł, która zostanie zwolniona po zakończeniu stosunku najmu i protokolarnym obiorze lokalu przez wynajmującego w obecności Najemcy" postawił pytanie o sens tak sformułowanego zapisu. Skarżący wyjaśnia, że przesłanie zastosowanego zabezpieczenia jest jasne i transparentne. Kwota kaucji zostanie zwolniona w razie niezaistnienia przesłanek warunkujących zaspokojenie się z niej przez wynajmującego. Wyrażona przez Komisję Egzaminacyjną wątpliwość co do samej kwoty 10.000,00 PLN kaucji nie jest także uzasadniona, ponieważ zabezpiecza interes reprezentowanej strony. Kwota trzymiesięcznego czynszu wyniosłaby kwotę 10.521.60 zł. (252 /A/NBP/2014 z dnia 31.12.2014 - 3.5072 PLN x 1.000 USD = 3.507,20 PLN x 3), więc wbrew twierdzeniu organu odwoławczego kwota 10.000,00 PLN kaucji w pełni zabezpiecza interesy wynajmującego. § 9 pkt 1 lit. b umowy zabezpiecza interes reprezentowanej strony na wypadek zakończenia stosunku najmu i powstania przeszkód w czerpaniu dochodu z posiadanego lokalu użytkowego. Zredagowane postanowienie umowy upoważnia wynajmującego po zakończeniu stosunku najmu do opróżnienia lokalu z rzeczy stanowiących własność najemcy na jego koszt i niebezpieczeństwo. Brak przedmiotowego zapisu stanowiłby istotną dla wynajmującego trudność w przygotowaniu lokalu na potrzeby kolejnego kontrahenta. Konieczność formułowania zapisu o treści wskazanej w umowie została przekazana aplikantom na zajęciach przez ówczesnego Dziekana Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w S. radcę prawnego K. P.. Skarżący uznała za nieuzasadniony zarzut egzaminatora T. P., że w umowie nie przewidziano żadnych zabezpieczeń na okoliczność ewentualnych roszczeń wynajmującego na wypadek nieterminowanego zwrotu lokalu po ustaniu stosunku najmu, ponieważ w razie ziszczenia się przesłanek warunkujących powstanie wymienionych roszczeń wynajmujący może je skutecznie wyegzekwować. Ponadto skarżący wypełnił polecenie zadania egzaminacyjnego formułując w umowie zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony, stąd zarzut nie jest uzasadniony. W zakresie przyjętej reprezentacji najemcy skarżący szeroko umotywował swoje stanowisko w treści odwołania z dnia [...] maja 2015 r. Zadanie egzaminacyjne nie formułowało w założeniach egzaminacyjnych warunku przyjęcia reprezentacji stron kontraktu w sposób najbardziej optymalny co do liczby reprezentantów występujących w jej imieniu. Organ odwoławczy błędnie wywiódł, że konkretne wskazanie strony należy przełożyć wprost do liczby reprezentantów występujących w imieniu spółki. Strony zostały konkretnie wskazane w umowie. Zastosowana konstrukcja w umowie nie uchybiała w jakiejkolwiek części zadania egzaminacyjnego lub przepisom prawa. Jedyny skutek zastosowanej reprezentacji jest taki, że podmiotu upoważnione do samodzielnej reprezentacji posiadły wiedze o zawartym zobowiązaniu. Organ administracji publicznej nie może oceniać kompetencji zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego na bazie nieobiektywnej przesłanki, która w jego ocenie wyłącznie "może sugerować" brak odpowiedniego rozumienia art. 205 § 3 k.s.h., lecz nie jest rzetelnym sprawdzeniem wiedzy egzaminowej osoby. Co do nieoznaczenia w umowie danych sądu rejestrowego skarżący zauważył, że w zadaniu egzaminacyjnym przedmiotowej informacji nie podano kandydatom aspirującym do wykonywania zawodu radcy prawnego. Źródłem dostępu do niej byłby wyłącznie dane zawarte w Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ odwoławczy przytoczył w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały treść zadania egzaminacyjnego w części odnoszącej do informacji o danych rejestrowych spółki, jednakże uszło jego uwadze ograniczony jej zakres zawarty w Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ administracji publicznej nie może na bazie niepełnych informacji zadania egzaminacyjnego ferować oceny stanu wiedzy kandydata uczestniczącego w egzaminie radcowskim. Odnośnie zarzutu "potwierdza i pozostałe zastrzeżenia zgłoszone przez egzaminatorów, w tym m.in. brak staranności pracy, języka i zachwianej systematyki umowy, co zostało zilustrowane konkretnymi przykładami" skarżący podniósł, że w ocenie pracy brak było wskazania, co należy rozumieć pod przywołanymi pojęciami, w związku z czym nie sposób odnieść się do powyższych zarzutów. W odwołaniu z dnia [...] maja 2015 r. skarżący szczegółowo odniósł się do zarzutów egzaminatorów. Tymczasem organ odwoławczy nie ustosunkował się do tych argumentów oraz wniosków dowodowych zgłoszonych na okoliczności formułowane w odwołaniu co do oceny zastosowanego w ocenianej pracy języka, stylu i staranności. Tytułem przykładu skarżący podał, że ustosunkowując się do zarzutów egzaminatora A. B. w pkt 4 odwołania wskazano na błędnie podniesiony w ocenie cząstkowej zarzut co do zaistniałych powtórzeń w umowie. Jednakże organ odwoławczy nie wyraził swojego stanowiska co do mylnie wskazanych przez egzaminatorów mankamentów pracy, albowiem stanął na stanowisku potwierdzenia ferowanej oceny bliżej nieokreślonym przykładami. Ponadto skarżący zauważa, że żaden z egzaminatorów nie podniósł zarzutu zachwiania systematyki umowy. W ocenie skarżącego sporządzona przez niego umowa najmu lokalu użytkowego wypełniała wszelkie kryteria zadania egzaminacyjnego. Ocena pracy egzaminacyjnej przeprowadzona zgodnie z art. 364, art. 365 u.r.p. umocowuje do uzyskania pozytywnej oceny z trzeciej części (prawo gospodarcze) egzaminu radcowskiego i stwierdzenia odpowiedniego przygotowania skarżącego do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jak wykazano w uzasadnieniu skargi, znoszącej argumentację Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, praca egzaminacyjna z prawa gospodarczego w co najmniej dostatecznym stopniu spełniała wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. Organ oceniając pracę zastosował ponadto dowolne kryterium oceny pracy nieznane ustawie, a które zostały wymienione w art. 365 u.r.p. Formułowane przez organ odwoławczy zarzuty, które w znacznej mierze zostały przytoczone za egzaminatorami, bez pełnego ustosunkowania się do argumentów odwołania, są wysoce chybione i dowolne. Ponadto w zaskarżonej uchwale organ II instancji nie określił jednoznacznie, które zarzuty odwołania zasługiwały na uwzględnienie. 5. Komisja Egzaminacyjna II stopnia w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.). 2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. 3. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji bądź postanowieniu został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone. 4. Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga częściowo zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały doszło do naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przepisów prawa. 5. Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 u.r.p. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361ust. 16 u.r.p. 6. Zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu. 7. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Niemniej, zdaniem Sądu, wskazać należy, że organ administracji publicznej, a więc również Komisja Egzaminacyjna II stopnia, jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma wprawdzie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda z 1996, Nr 6, s. 32; podobnie (w:) wyrok NSA z 19 lipca 1982 r., sygn. akt II SA 883/82, PiP z 1983 r. Nr 6, s. 141). Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Niewątpliwie zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (w. wyrok Sądu Najwyższego z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83). Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (por. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2 tego aktu normatywnego) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. - odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia - przepisy K.p.a.). 8. Mając powyższe na uwadze, Sąd badał w niniejszej sprawie, czy wydanie przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia rozstrzygnięcia, opartego przede wszystkim na wytycznych określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., było uzasadnione dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącego z części trzeciej egzaminu radcowskiego (projekt umowy najmu) oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - nie został w pełni prawidłowo rozpatrzony przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia, przez co organ ten dopuścił się niewątpliwej obrazy reguł postępowania administracyjnego, wyrażonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Należy w tym miejscu wskazać, że sformalizowany tryb podjęcia spornej uchwały przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia ma - w zamierzeniu ustawodawcy - gwarantować pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Zgodnie bowiem z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 z późn. zm.), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji, odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Stosownie do przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p., przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. 9. W zaskarżonej uchwale Komisja Egzaminacyjna II stopnia przyjęła, że sporządzona przez skarżącego skarga w ramach rozwiązania zadania z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Zgodnie z art. 364 ust. 8 u.r.p. trzecia część egzaminu radcowskiego polega na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu projektu umowy. Oceniając poprawność zastosowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, egzaminatorzy stwierdzili, że zgodnie z poleceniem umowa miała zapewnić trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony i jednocześnie przewidywać okoliczności szczególne pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości. W § 5 pkt 1 projektowanej umowy wskazano jako datę zakończenia umowy datę wcześniejszą niż początkowa data obowiązywania. W ocenie egzaminatorów jest to prawdopodobnie oczywista pomyłka, jednak w praktyce taka pomyłka oznaczałaby, że umowa wbrew woli klienta reprezentowanego przez radcę prawnego musiałaby być potraktowana jako umowa na czas nieoznaczony, co z kolei nie gwarantowałoby trwałości stosunku najmu. Egzaminator T. P. podnosił, że takie wskazanie daty nie pozwała na ocenę umowy pod kątem oceny czy zachowana została trwałość stosunku najmu pozwalający z jednej strony najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z dokonanych nakładów, z drugiej strony zapewniający wynajmującemu osiąganie korzyści z tytułu najmu przy przyjętych rozwiązaniach umownych. Zakładając pomyłkę aplikanta, czas oznaczony na który umowa została zwarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy jak i 30 lat. Egzaminator A. B. wskazywała, że zapis odnośnie daty umowy, nie wykluczone, że jest wynikiem błędu pisarskiego, ale nie daje możliwości interpretacji w jakim okresie umowa najmu ma obowiązywać strony. Za egzaminatorami, podobne konsekwencje błędu w dacie umowy, przyjmuje zaskarżona uchwała. Podnosi się w niej na s. 10, że § 5 pkt 1 umowy w części określającej rok zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego zawiera oczywistą omyłkę pisarską. Umowa winna wskazywać jednoroczny czas jej obowiązywania. Pomyłka redakcyjna cyfry "5" z "6" jest oczywista i zasygnalizowana przez egzaminatorów. Pomimo tego egzaminujący nie uwzględnili, przy ocenie całości pracy, możliwości sprostowania skutków oczywistej omyłki, przy ocenie całości pracy. Egzaminujący z nieuzasadnionej przyczyny nie podejmuje się analizy całej treści umowy pod kątem zachowania trwałości stosunku najmu. Zarazem stawia wniosek, że owa pomyłka aplikanta oznacza zawarcie umowy na czas oznaczony. "Czas oznaczony na który umowa została zawarta mógł wynosić zarówno 6 miesięcy jak i 30 lat". Zgodzić się należy, ze Skarżącym, że takie stwierdzenie oznacza spełnienie kryterium pkt III ppkt 1 lit b zadania egzaminacyjnego. 10. W ocenie Sądu w zaskarżonej uchwale, nie przeprowadzano prawidłowej analizy, czy praca skarżącego spełnia kryteria uzyskania oceny pozytywnej za rozwiązanie zadania na egzaminie radcowskim. Zgodnie z przepisem art. 365 ust. 2 u.r.p. oraz orzecznictwem ocenę pozytywną może uzyskać rozwiązanie zadania, które spełnia kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., czyli jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający. W ocenie Sądu zabrakło w zaskarżonej uchwale i rozważaniach egzaminatorów konsekwencji oczywistej omyłki w dacie trwania umowy i możliwości jej konwalidacji oraz rozważenia skutków dla interesu strony. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się najczęściej, że oczywistą omyłką pisarską jest omyłka widoczna, niezamierzona niedokładność, błąd pisarski lub inna podobna usterka w tekście. Oczywista omyłka pisarska polega w szczególności na niezamierzonym przekręceniu, opuszczeniu wyrazu, błędzie logicznym, pisarskim lub mającym postać innej niedokładności przypadkowej. Oczywista omyłka pisarska powinna być możliwa do poprawienia bez odwoływania się do innych dokumentów. W zakresie tego pojęcia mieszczą się zatem tylko takiego rodzaju niedokładności, które widoczne są dla każdego, bez przeprowadzania jakiejkolwiek dodatkowej dogłębnej analizy. Oznacza to, że ich poprawienie nie wywołuje zmiany merytorycznej treści oświadczenia woli wykonawcy. Oczywista omyłka pisarska jest wynikiem przeoczenia lub innej wady procesu myśloworedakcyjnego. Poprawienie oczywistej omyłki nie może prowadzić do wytworzenia nowej treści oświadczenia woli (por. Wyrok KIO/UZP z 10 kwietnia 2008 r., 265/08, LEX nr 395895). Zgodnie z art. 58 Kodeksu cywilnego (dalej: K.c.) nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Przy ocenie pracy ten podstawowy przepis K.c. nie znajdzie zastosowania, gdyż nie zachodzą przewidziane w nim przesłanki nieważności umowy. Kodeks cywilny przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożonej innej osobie pod wpływem błędu, co następuje przez oświadczenie złożonej tej osobie na piśmie. Jednak w tym przypadku nie można powiedzieć, że oświadczenie woli zostało złożone pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, chodzi tu raczej o błąd w zapisie umownym, o omyłkę pisarską, co można skorygować poprzez poprawki wprowadzone do umowy, nie zaś korzystając z instytucji uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli. Oznacza to, że generalnie mimo błędu umowa jest ważna. Zgodnie z art. 65 K.c., który przewiduje, że oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Z pewnością wolą skarżącego nie było zawarcie umowy z błędną datą, pozostaje zatem ustalenie, na jaki okres strony chciały zawrzeć umowę. W ocenie Sądu błędne wpisanie daty, który to błędny zapis nie powoduje nieważności umowy, należy zakwalifikować jako oczywistą omyłkę pisarską, co należałoby naprawić poprzez obustronne poprawki do umowy, aby nie było wątpliwości co do okresu obowiązywania umowy i świadczenia usług. Błąd co do daty umowy, noszący znamiona oczywistej omyłki nie powinien być więc w żadnej mierze czynnikiem przesądzającym o negatywnej ocenie pracy. Zaistniałą sytuacje trafnie podsumowuje Sąd Najwyższy w tezie wyroku z dnia 26 lipca 2012 r., II CSK9/12 (Lex nr 1228778), wskazując, że wykładnia umów w pierwszym rzędzie powinna uwzględniać rzeczywistą wolę stron zawierających umowę i taki sens wyraża art. 65 § 2 k.c. Wymaga to zbadania nie tylko konkretnego postanowienia umowy, ale analizy jej całości; innymi słowy wskazane jest przyjmowanie takiego sensu oświadczenia woli, które uwzględnia logikę całego tekstu, który je wyraża (kontekst umowny). Poza tym mogą mieć znaczenie dla stwierdzenia zgodnej woli stron ich wcześniejsze i późniejsze oświadczenia oraz zachowania, czyli tzw. kontekst sytuacyjny. W ocenie Sądu, rozpoznając odwołanie od uchwały ustalającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego, w sytuacji uzyskania ocen cząstkowych niedostatecznych, z powodu zasadniczego błędu pracy polegającego na mylnym wskazaniu roku zakończenia umowy najmu lokalu użytkowego, organ winien wskazać z jakich powodów przyjął stanowisko, w którym nie rozważa możliwości naprawienia takiego błędu w warunkach realnego obrotu gospodarczego i konsekwencji dla interesu oprawnego reprezentowanej strony. Co oznaczać powinno, że taki błąd nie powinien decydować o ocenie negatywnej z tej części egzaminu (prawo gospodarcze). W taki bowiem sposób organ odwoławczy zrealizuje zawartą w art. 8 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania przy załatwianiu sprawy oraz zawartą w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania. Zgodnie z tą druga organ zobowiązany jest wyjaśnić zasadność przesłanek, jakimi się kierował przy załatwianiu sprawy tzn. w sposób jasny, zrozumiały, logiczny wskazać przyczyny podjętego rozwiązania, a tym samym wyjaśnić z jakich powodów przyjęty przez skarżącego sposób rozwiązania jest błędny. Dlatego też, w ocenie Sądu, niewystarczające jest jedynie przyjęcie przez organ odwoławczy jednostronnego stanowiska egzaminatorów, z całkowitym brakiem odniesienia się do możliwości naprawienia tego błędu w realnym obrocie gospodarczym i skutków tego dla stopniowania oceny z egzaminu. Przy ocenie pracy zdającego (kandydata na radcę prawnego) należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów zaproponowanego przez zdającego rozwiązania nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest zatem dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej (por. WSA w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2014 r., VI SA/Wa 2971/13, LEX nr 1466094). W innym wyroku WSA w Warszawie z dnia 6 marca 2014 r., VI SA/Wa 2800/13 LEX nr 1472066, Sąd uznał, że: "Powołując się na art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych i ustaloną w tym przepisie skalę ocen przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że powyższe spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie projektu umowy, należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego umowy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dlatego też, poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen". Skład orzekający podziela ocenę prawną wyrażoną w ww. wyrokach. Odmienne od ww. ustawowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej, inne działanie, jak słusznie wskazał skarżący, może wywołać poczucie głębokiej niesprawiedliwości i podważyć zaufanie do organów administracji publicznej. 11. Reasumując, zdaniem Sądu uznać należy, iż Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie wykazała w sposób należyty, w kontekście prawidłowo wytkniętych błędów w sporządzonym przez skarżącego projekcie umowy, dlaczego sposób stosowania przez zdającego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części czwartej egzaminu radcowskiego. Powołując się na art. 364 ust. 10 u.r.p. i ustaloną w tym przepisie skalę ocen przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego należy stwierdzić, że powyższe spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie projektu umowy, należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającą umowy nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dlatego też, poszczególne uchybienia powinny być oceniane przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen. Organ odwoławczy winien w sposób precyzyjny przedstawić w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, dlaczego projekt umowy sporządzonej przez skarżącego w żaden sposób nie mógł być zakwalifikowany na ocenę dostateczną. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż w postępowaniu administracyjnym, stosownie do art. 7 i art. 77 K.p.a., wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 K.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza fundamentalne zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98). Zdaniem Sądu, wydając sporną uchwałę Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się obrazy ww. norm postępowania, albowiem nie odniosła się w uzasadnieniu swej uchwały w sposób precyzyjny do wszystkich zarzutów strony skarżącego dotyczących wadliwości oceny jej pracy z prawa gospodarczego, sporządzonej podczas egzaminu radcowskiego, przede wszystkim odnośnie możliwości interpretacji oczywistej omyłki w dacie umowy na korzyść skarżącego. W uzasadnieniu uchwały Komisja podnosiła co prawda, że "Nawet, gdyby przyjąć, że w istocie zdający popełnił omyłkę, że wynikała ona z potwierdzonej zaświadczeniami lekarskimi konieczności używania do pracy przy komputerze okularów/soczewek kontaktowych korygujących wzrok oraz że zgodnie z Jego oświadczeniem w "§ 5 pkt 1 w części wskazującej na rok zakończenia umowy zawiera cyfrę "5" zamiast cyfry "6", to nie można uznać, że zdający prawidłowo wykonał założenie zadania III. 1 b), jakim była trwałość stosunku najmu przez czas oznaczony, pozwalający najemcy czynić przewidziany użytek gospodarczy z lokalu i nakładów dokonywanych przez najemcę w celu przystosowania lokalu do potrzeb najemcy". Komisja uznała bowiem, że "trwałość oznacza istnienie przez dłuższy czas. Jednoroczny okres obowiązywania umowy nie cechuje się trwałością. Określony przez zdającego roczny okres obowiązywania umowy najmu nie byłby ekonomicznie i racjonalnie uzasadniony, choćby dla najemcy, który zgodnie z założeniami zadania miał ponieść nakłady adaptacyjne w celu przystosowania lokalu do jego potrzeb". W ocenie Sądu powyższe założenie komisji jest błędne, a błąd w zakresie daty nie powinien być oceniony w taki sposób, by przesądzać o negatywnej ocenie z egzaminu z prawa gospodarczego. Jest bowiem oczywiste, że każdy wydzierżawiający lub wynajmujący może umowę dzierżawy lub najmu wypowiedzieć, taką możliwość przewidują przepisy kodeksu cywilnego. Co do zasady najem (dzierżawa) jako stosunek prawny o charakterze ciągłym, podlega rozwiązaniu poprzez wypowiedzenie, będące oświadczeniem woli jednej ze stron umowy. Sposobem na ograniczenie związanego z tym ryzyka przedwczesnego zakończenia najmu (dzierżawy) jest zawarcie umowy na czas określony. Takie warunki zdaniem Sądu skarżący wypełnił. Okres roczny wydaje się być więc standardowy, w tego typu umowach. A z jakich powodów wypełnienie warunków zadania egzaminacyjnego jest zakreślenie trwałości stosunku najmu ponad rok, tego Komisja w uchwale nie wyjaśnia. Nie wyjaśnia też dlaczego jedyny sposób sprostowania oczywistej omyłki, to sprostowanie roku zakończenia umowy najmu z "2015" na "2016", a nie np. na "2017", czy "2018". Bez tych wyjaśnień i jednoznacznego określenia jak na ocenę całości pracy skarżącego wpływa możliwość naprawy oczywistej omyłki pisarskiej oraz dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest zatem dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej. 12. W ocenie Sądu, aby sporne rozstrzygnięcie ocenić w sposób prawidłowy, Sąd musi dysponować stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) dotyczących przede wszystkim kwestii podnoszonych przez stronę skarżącą. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpującego dokonania przez organ ustaleń faktycznych. W tym miejscu warto wskazać, iż sama Komisja Egzaminacyjna II stopnia wielokrotnie podkreślała w toku postępowania prowadzonego zarówno w tej, jak i w wielu innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem, iż dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy (projektu skargi, apelacji, kasacji, czy też projektu jakiejś umowy, opinii prawnej, etc.), będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej. Pomimo wielokrotnie tak prezentowanego przez siebie stanowiska, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, w przypadku sporządzonej przez skarżącego umowy, nie dopełniła tego warunku, albowiem nie dokonała jakiegokolwiek wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy egzaminacyjnej, wskazując jedynie na wady projektu umowy bez odniesienia się (wyjaśnienia) istotności owych wad w kontekście całości pracy i w kontekście znaczenia poszczególnych przesłanek ustawowych oceny, w tym przede wszystkim wytycznych określonych w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p. Mając powyższe na względzie należy uznać, iż w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać jeszcze raz pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy o radcach prawnych, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim ustosunkować się szczegółowo w uzasadnieniu uchwały do wskazanych w uzasadnieniu odwołania zarzutów skarżącego, pamiętając jednocześnie o obowiązku płynącym głównie z normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 365 ust. 2 u.r.p. 13. Zdaniem Sądu wydając sporną uchwałę, Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., art. 80 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a. - polegającego na nie wyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej. Komisja nie wyjaśniła jednoznacznie, dlaczego sposób stosowania przez skarżącego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji i poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował, nie dało wystarczających podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny z części trzeciej egzaminu radcowskiego. W ocenie Sądu, w konsekwencji powyższych uchybień proceduralnych organ odwoławczy nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy rzeczywiście nie doszło do naruszenia przepisu art. 365 ust. 2 u.r.p. polegającego na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdający miał reprezentować, sporządzając stosowny projekt umowy najmu uregulowanej w Kodeksie cywilnym, w ramach założeń zadania egzaminacyjnego. Z uwagi na stwierdzone uchybienia procesowe Sąd nie dokonywał dalszej oceny prawidłowości zaskarżonej uchwały za przedwczesne uznając odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi. 14. Biorąc pod uwagę wskazane uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku. Orzekając o zwrocie kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.