VI SA/Wa 3001/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi P. A. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2015 roku nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej postanawia: odmówić przyznania P. A. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. P. A. (dalej też jako skarżący) złożył w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Skarżący wyjaśnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 2 085 złotych netto oraz z tytułu podejmowanych umów zlecenia w łącznej wysokości około 2100 złotych. Miesięczny dochód netto żony skarżącego z tytułu zatrudnienia wynosi 1 286 złotych. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 201 m 2. W zakresie stałych miesięcznych wydatków skarżący wskazał ratę kredytu hipotecznego w wysokości 3 062 złotych, raty dwóch kredytów gotówkowych w wysokości odpowiednio 1 947 złotych oraz 1 100 złotych, opłaty za media (gaz, energia elektryczna, wywóz nieczystości) w łącznej kwocie 743 złote. Skarżący, po przedłożeniu wyciągów z rachunków bankowych, został ponadto wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie źródła uzyskania kwot pieniężnych, które następnie wpłacane były w formie wpłaty gotówki w bankomacie, wpłatomacie lub placówce bankowej na rachunek skarżącego i jego żony a których wysokość wynosiła odpowiednio każdorazowo po 400 złotych, 5 300 złotych, 1 750 złotych, 4 000 złotych, 300 złotych, 1 400 złotych, 2 000 złotych, 400 złotych, 900 złotych, 3 600 złotych, 4000 złotych, 1600 złotych, 4000 złotych, 4000 złotych, 2 800 złotych, 2000 złotych. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że wpłaty te dokonywane były częściowo ze środków uzyskanych w ramach pożyczki od matki jego żony, częściowo z pożyczki od pracodawcy żony, a częściowo stanowiły przesunięcie środków wypłacanych z innych rachunków bankowych lub z karty [...]. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że zarówno skarżący, jak i jego żona uzyskują dochody a ich łączna wysokość przekracza 5 400 złotych miesięcznie netto. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Skoro skarżący wraz z żoną dysponują stałym comiesięcznym dochodem, trudno przyjąć w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że zasadnym byłoby zwolnienie skarżącego od partycypacji w kosztach sądowych. W istocie zasadność wniosku skarżącego opiera się na wykazaniu, że całość uzyskiwanego przez niego i jego żonę dochodu pochłaniają wydatki ponoszone na bieżące rachunki oraz spłaty zaciągniętych kredytów hipotecznych i gotówkowych. Rzeczywiście skala wydatków ponoszonych przez skarżącego na uregulowanie bieżących rat zaciągniętych kredytów przekracza wysokość dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym skarżącego. Jednakże ponoszenie tych ciężarów nie może korzystać z pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe i tym samym strona nie może przedkładać swojego interesu w spłacie ciężarów prywatnych, takich jak kredyty bankowe, nad daninami publicznymi. Przywołać należy w tym zakresie stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04). W rozpatrywanej na gruncie niniejszej sprawy sytuacji, zwolnienie skarżącego od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, t.j. całego wymaganego obecnie wpisu od skargi, bez jego udziału w tych kosztach, oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie - na współobywateli, jako podatników. Kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym bardziej, że skarżący wskazał, że powyższe zobowiązania reguluje. Warto zaznaczyć, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa (a więc ogół podatników) ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (tak NSA w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.