VI SA/Wa 3001/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. A. od postanowienia starszego referendarz sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2016 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi P. A. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. A. – skarżący w niniejszej sprawie, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2015 r. dotyczącą skreślenia z listy kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej. W skardze zawarł wniosek o udzielenie mu pomocy prawnej, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia [...] stycznia "2015 r." przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, informując, że wypełniony formularz należy złożyć do Sądu, w terminie 7 dni od otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Z zawartych we wniosku informacji oraz dokumentów nadesłanych w wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego wynika, że skarżący uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury w kwocie 2.085 złotych netto oraz z tytułu podejmowanych umów zlecenia w łącznej wysokości około 2.100 złotych. Miesięczny dochód netto żony skarżącego z tytułu zatrudnienia wynosi 1.286 złotych. Skarżący jest właścicielem domu o pow. 201 m2. W zakresie stałych miesięcznych wydatków skarżący wskazał ratę kredytu hipotecznego w wysokości 3.062 złotych, raty dwóch kredytów gotówkowych w wysokości odpowiednio 1.947 złotych oraz 1.100 złotych, opłaty za media (gaz, energia elektryczna, wywóz nieczystości) w łącznej kwocie 743 złote. Skarżący, po przedłożeniu wyciągów z rachunków bankowych oraz sformułowaniu prośby o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, został ponadto wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie źródła uzyskania kwot pieniężnych, które następnie wpłacane były gotówką w bankomacie, wpłatomacie lub placówce bankowej na rachunek skarżącego i jego żony, a których wysokość wynosiła odpowiednio każdorazowo po 400 złotych, 5.300 złotych, 1.750 złotych, 4.000 złotych, 300 złotych, 1.400 złotych, 2.000 złotych, 400 złotych, 900 złotych, 3.600 złotych, 4.000 złotych, 1.600 złotych, 4.000 złotych, 4.000 złotych, 2.800 złotych, 2.000 złotych. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że wpłaty te dokonywane były częściowo ze środków uzyskanych w ramach pożyczki od matki jego żony, częściowo z pożyczki od pracodawcy żony, a częściowo stanowiły przesunięcie środków wypłacanych z innych rachunków bankowych lub z karty Diner Club. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lipca 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie, podając, że nie wykazał on, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W uzasadnieniu postanowienia podkreślił, że zarówno skarżący, jak i jego żona uzyskują dochody a ich łączna wysokość przekracza 5.400 złotych miesięcznie netto. Stanął na stanowisku, że skoro skarżący wraz z żoną dysponują stałym comiesięcznym dochodem, trudno jest przyjąć w świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, że zasadnym byłoby zwolnienie skarżącego od partycypacji w kosztach sądowych. Starszy referendarz sądowy, odnosząc się do skali obciążeń finansowych występujących po stronie wnioskującego o przyznanie prawa pomocy oraz mając na uwadze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1202/13, podał, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wyraził nadzieję, że Sąd dokona szczegółowej analizy finansowej przepływu środków i będzie mógł stwierdzić, że na chwilę obecną skarżący i jego małżonka żyją spłacając minimalne kwoty należne z kart kredytowych i ponownie wypłacając z nich środki finansowe, dokonują bieżących spłat zobowiązań wobec banków. Skarżący stwierdził, że brak możliwości zarobkowania spowoduje, że nie będzie mógł z żoną regulować zobowiązań, które zostały zaciągnięte przed utratą przez żonę pracy. Skarżący uznał, że sytuacja z przytoczonego w postanowieniu orzeczenia nie ma jakiegokolwiek punktu wspólnego z jego sytuacją, nie posiada on bowiem żadnych oszczędności, karty kredytowe wykorzystane są do maksimum możliwości, podobnie jak rachunek bankowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak wynika z akt sprawy postępowanie sądowoadministracyjne, w ramach którego skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zostało wszczęte w dniu 9 października 2015 r. wobec tego zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że zarówno skarżący, jak i jego żona uzyskują dochody a ich łączna wysokość przekracza 5.400 złotych miesięcznie netto. Tymczasem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I OZ 730/11). Skoro skarżący wraz z żoną dysponują stałym comiesięcznym dochodem, trudno przyjąć w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., że zasadnym byłoby zwolnienie skarżącego od partycypacji w kosztach sądowych. Wprawdzie, jak wynika z uzasadnienia wniosku skarżącego, całość uzyskiwanego przez niego i jego żonę dochodu pochłaniają wydatki ponoszone na bieżące rachunki oraz spłaty zaciągniętych kredytów hipotecznych i gotówkowych i skala wydatków ponoszonych przez skarżącego na uregulowanie bieżących rat zaciągniętych kredytów przekracza wysokość dochodów osiąganych w jego gospodarstwie domowym, jednakże ponoszenie tych ciężarów nie może korzystać z pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe i tym samym skarżący nie może przedkładać swojego interesu w spłacie ciężarów prywatnych, takich jak kredyty bankowe, nad daninami publicznymi. Podkreślenia wymaga również, że skarżący dokonywał wpłat gotówkowych na swój rachunek w kwotach od 400 złotych do ponad 5.000 złotych i niezależenie od źródła ich uzyskiwania, potwierdził umiejętności pozyskania środków niezbędnych do wywiązania się ze zobowiązań finansowych wobec banków. Przywołać należy w tym zakresie stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W orzecznictwie przyjmuje się, że strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (vide postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04). W ocenie Sądu, zwolnienie skarżącego od ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, tj. całego wymaganego obecnie wpisu od skargi, bez jego udziału w tych kosztach, oznaczałoby bezzasadne przerzucenie ich ciężaru na budżet państwa, a w ostatecznym efekcie – na współobywateli, jako podatników. Kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Tym bardziej, że skarżący wskazał, że powyższe zobowiązania reguluje. Warto zaznaczyć, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa (a więc ogół podatników) ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (tak NSA w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2013 r., II FZ 281/13, LEX nr 1320634). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (vide postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W tym stanie rzeczy nie można uznać jakoby skarżący wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.