VI SA/Wa 3083/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2014 roku nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu A. R. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. A. R. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem. Skarżący uzyskuje dochód z działalności gospodarczej, który oszacował na kwotę około 1 400 złotych miesięcznie. Powyższą okoliczność potwierdza zestawienie przychodów i rozchodów za okres od stycznia do października 2014 roku, zgodnie z którym przy przychodzie 156 899 złotych i kosztów jego uzyskania na poziomie 143 638 złotych dochód skarżącego sięgnął kwoty 13 260 złotych. W roku 2013 z prowadzonej działalności gospodarczej skarżący uzyskał przychód na poziomie 88 890 złotych, co przy kosztach jego uzyskania wynoszących 86 127 złotych pozwoliło mu osiągnąć dochód wynoszący 2 763 złotych. Ponadto w 2013 roku z innych źródeł skarżący uzyskał dodatkowy dochód w kwocie 16 112 złotych. Żona skarżącego uzyskuje dochód z tytułu zasiłku chorobowego w kwocie 1730 złotych miesięcznie. Syn skarżącego nie uzyskuje żadnych dochodów, aktualnie będąc zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący oświadczył, że żaden z członków jego rodziny nie posiada rachunku bankowego, oszczędności lub przedmiotów wartościowych. Skarżący posiada dom o pow. [...] m2 i nieruchomość rolną o pow. [...] ha, na którą otrzymał płatność obszarową za rok 2013 w kwocie 1 675 złotych. Podkreślił, że samochód ciężarowy, który służy mu do wykonywania działalności, z uwagi na fakt, że został wyprodukowany w roku 1995 generuje duże koszty związane z naprawami. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Strona powinna więc dołożyć wszelkich starań, aby zgromadzić środki konieczne do prowadzenia postępowania sądowego. Instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach i nie może być nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że do października 2014 roku skarżący uzyskał przychód z działalności gospodarczej na poziomie 156 899 złotych. Co prawda dochód z tej działalności wyniósł 13 tysięcy złotych, jednakże sama kwota dochodu nie jest jedynym ani wyłącznie relewantnym źródłem wiedzy o rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy będącego przedsiębiorcą (p. postanowienie NSA z 10 lipca 2013 r. sygn. akt I FZ 302/13, CBOSA). W przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychód z działalności gospodarczej i że przychód ten kształtuje się na poziomie przekraczającym 150 tysięcy złotych. Nie znajduje się więc w sytuacji uzasadniającej przerzucenie na skarb państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi. Ponadto przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (p. np. post. NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, CBOSA). Odnosząc się natomiast do argumentu skarżącego dotyczącego konieczności ponoszenia wydatków związanych z użytkowaniem samochodu, zauważyć należy, że ujmowane są w kosztach prowadzanej działalności. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt II GZ 411/14 wskazano również, że koszty zakupu paliwa, składek na ubezpieczenia społeczne oraz koszty ewentualnych napraw samochodów używanych do prowadzenia działalności gospodarczej nie mogą być traktowane jako wydatki zmniejszające zdolność płatniczą wnioskodawcy w świetle kryteriów przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem, uwzględniając skalę przychodów osiąganych przez skarżącego, jak też stały dochód jego żony, stwierdzić należy, że nie znajduje się on w sytuacji, w której uzasadnione byłoby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.