VI SA/Wa 3289/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółka z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego, którą nałożono na nią karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Do skargi załączyła (złożony na urzędowym formularzu PPPr) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając powyższy wniosek, skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną odnotowaniem straty za ubiegły rok obrotowy w wysokości 206.720,83 złotych oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 złotych, wartość środków trwałych to 0 złotych, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 złotych. Natomiast z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 złotych przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych (kopia zeznania CIT-8 za rok podatkowy 2012 w aktach niniejszej sprawy). Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. nadesłany do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 wskazuje, iż skarżąca poniosła stratę w wysokości 224.462 złotych, do czego w znacznej mierze przyczyniło się zaciągnięcie pożyczek długoterminowych na kwotę 202.761 złotych. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 złotych, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 złotych jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 złotych. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okresy: od 5 do 31 lipca 2013 r., od 13 do 31 sierpnia 2013 r. oraz od 16 do 30 września 2013 r., na którym saldo końcowe zamknęło się w kwocie 237,17 złotych. Postanowieniem z 21 lutego 2014 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia podniesiono m.in., że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., a poniesiona przez nią strata w roku ubiegłym wynikała z zakupu 273 sztuk kas fiskalnych, niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony dla osób fizycznych i firm. Wskazano też, iż spółka odnotowuje systematyczny wzrost sprzedaży świadczonych usług, co oznacza brak poważnych zagrożeń dla jej działalności. Ponadto analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonują dwie osoby - Udziałowiec skarżącej (kwoty od 5.000 złotych do 10.000 złotych) oraz Prezes Zarząd skarżącej (kwoty 4.200 złotych i 8.300 złotych), co sugerowałoby, że wszelkie przychody spółki pochodzące ze sprzedaży towarów i usług wpłacane są na konto ww. osób ewentualnie przekazywane są im przez pracowników spółki w formie gotówkowej. Powyższe Referendarz sądowy uznał za czyniące niejasnym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez skarżącą. Ze środków zgromadzonych na przedmiotowym rachunku pokrywa koszty obsługi prawnej – przykładowo w dniu 5 lipca 2013 r. - w kwocie 4.100 złotych. Skarżąca w terminie złożyła sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając, że Referendarz sądowy ocenił jej wydolność finansową "na wyrost", opierając się na domniemaniach w stosunku do jej funkcjonowania i dochodów, nie uwzględniając przy tym rzeczywistej jej kondycji finansowej w dniu rozpoznawania wniosku. Wyjaśniła też, że systematyczny wzrost zainteresowania usługami spółki wynika z jej krótkiego stażu na rynku, jednakże jako młodej spółce trudno jest jej utrzymać się na rynku. W celu zapewnienia możliwości dalszego funkcjonowania spółka musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Zatem wpłaty dokonywane przez Udziałowca (z jego własnych środków), nie stanowią dodatkowego dochodu spółki, lecz są próbą ratowania skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Natomiast w myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Na wstępie należy podkreślić, że z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została spełniona. Ponowna analiza stanu majątkowego skarżącej spółki dokonana w oparciu o podniesione okoliczności oraz przedłożone do akt sprawy kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, iż jej sytuacja finansowa pozwala na uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 złotych. Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., a poniesiona przez nią strata w roku ubiegłym była konsekwencją zakupu 273 sztuk kas fiskalnych, niezbędnych do prowadzenia działalności (w zakresie usług ochrony dla osób fizycznych i firm). Jednocześnie skarżąca odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług. Z historii transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wynika, że rachunek ten jest zasilany wyłącznie wpłatami dokonywanymi przez jedynego Udziałowca skarżącej spółki oraz Prezesa zarządu, natomiast nie są na nim gromadzone przychody spółki pochodzące ze sprzedaży towarów i usług. Powyższa okoliczność uniemożliwia precyzyjne oszacowanie wpływów spółki pochodzących z zapłaty ze strony klientów za wykonane przez nią usługi. Zauważyć przy tym wypada, iż analizowane wyciągi przedstawiają transakcje bankowe dokonywane w okresie od 5 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r., tymczasem zarządzeniem Referendarza sądowego z 20 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącej został m.in. zobowiązany do nadesłania w terminie 14 dni wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy, obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (vide pismo Sądu z 23 stycznia 2014 r. k. 25 akt). Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej dnia 28 stycznia 2014 r., a zatem powinien on nadesłać wyciągi z rachunków bankowych skarżącej za okres od 1 października 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. Natomiast przedłożone do akt sprawy wyciągi bankowe, dotyczą wyłącznie wybranych – znacznie wcześniejszych niż to wskazano w wezwaniu – okresów, a nadto nieobejmujących nawet pełnego miesiąca. Jak wynika z ww. dokumentów skarżąca ze środków znajdujących się na rachunku bankowym pokrywa koszty obsługi prawnej, przekraczające 4.000 złotych w skali miesiąca, a także koszty ochrony wynoszące średnio ok. 2.000 złotych miesięcznie. Zdaniem Sądu nie może ona zatem uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe, wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 344/11). Strona występująca na drogę sądową winna bowiem mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Przede wszystkim należy zauważyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Zdaniem Sądu dokonanej oceny nie zmienia też wykazana przez skarżącą argumentacja, jakoby ocenie podlegały jedynie hipotetyczne jej dochody, bowiem podstawowym zagadnieniem w tej sprawie jest okoliczność regularnych wpłat dokonywanych przez Udziałowca oraz Prezesa zarządu, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek wpłat, sugerujących potwierdzenie prowadzonej działalności gospodarczej. Zatem czyni to niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez skarżącą, której to obowiązkiem było wykazanie - zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. - że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., w myśl którego wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 262/13). Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej, bowiem nie przedstawiła ona, ani we wniosku, ani w sprzeciwie okoliczności, które mogłyby wykazać zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym miejscu Sąd nadmienia, że odstąpił od uzupełniania materiału dowodowego w zakresie ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej, bowiem jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, które z ww. uzasadnienia Referendarza Sadowego powziął informację, co legło u podstaw odmowy udzielenia prawa pomocy w żądanym przez skarżąca zakresie, więc należycie dbając o interesy skarżącej winien był załączyć takie dokumenty do sprzeciwu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.