VI SA/Wa 3291/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia: odmówić skarżącej – B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Pismem z dnia 6 listopada 2013 r. (data nadania w UP), skarżąca - B. Sp. z o.o. z siedzibą w W., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia na spółkę kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł. za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Do skargi strona załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną odnotowaniem straty za rok obrotowy 2012 w wysokości 206.720,83 zł oraz aktualny stan jej rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 448,06 zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł, a strata za ostatni rok obrotowy według bilansu zamknęła się w kwocie 206.720,83 zł. Natomiast z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 złotych (załączono CIT-8 za rok 2012). Bilans na dzień 31 grudnia 2012 r. wskazuje, iż strona skarżąca poniosła stratę w wysokości 224.462 zł, do czego w znacznej mierze przyczyniło się zaciągnięcie pożyczek długoterminowych na kwotę 202.761 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 rok, wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287.682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224.462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109.473 zł. Powyższe dokumenty nadesłano do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3291/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 27 marca 2014 r. skarżąca wniosła w terminie sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego wskazując, iż ocena możliwości finansowych skarżącej została dokonana w sposób wadliwy bowiem błędnie przyjęto, że jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dołączyła do sprzeciwu żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających jej stanowisko. Skarżąca spółka podniosła, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana na wyrost, opierając się na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Zdaniem skarżącej, Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę kondycji finansowej w dniu rozpoznawania wniosku lecz oparł się na poczynionych przez siebie długoterminowych prognozach w zakresie domniemanych dochodów skarżącej. Zdaniem skarżącej, Referendarz sądowy - opierając się na sprawozdaniu z działalności spółki w roku 2012 r. Zdaniem skarżącej, Referendarz sądowy dokonał prognozy dochodów spółki i na tym domniemaniu oparł swoje postanowienie. Skarżąca wskazała na postanowienie NSA z dnia 20 października 2006 r. , sygn. akt I OZ 1442/06, z którego wynika, że przy rozpoznawaniu wniosku po przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego domniemane dochody. Spółka stwierdziła, iż pomimo że osiągnęła dochody w roku 2012 r., to ich wysokość była równoważna z jej wydatkami. Zarzuciła, że Referendarz zignorował wskazane przez skarżącą aktualne problemy finansowe. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że zainteresowanie usługami skarżącej wynika wprost z jej krótkiego stażu na rynku. Skarżąca przyznała, że w celu prowadzenia działalności zakupiła aż 273 sztuki kas fiskalnych. Wskazała, że był to wydatek konieczny, który odbił się na kondycji finansowej spółki. Podkreśliła, że wskazane zastrzyki gotówki wpłacane przez udziałowca spółki są formą współfinansowania dalszego działania spółki. Skarżąca wskazała, że kwota obsługi prawnej (4100 zł) wskazana w postanowieniu referendarza jest nieaktualna. Wyjaśniła, że wydatkowanie najdrobniejszej kwoty ze zgromadzonych przez spółkę środków są dla niej dotkliwe i mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji - nawet do likwidacji. Reasumując skarżąca wskazała, że ocena jej możliwości finansowych została dokonana w sposób wadliwy, bowiem błędnie przyjęto, że jej sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonuje zatem własnej samodzielnej oceny zebranych w sprawie materiałów - niezależnie od ustaleń poczynionych przez Referendarza sądowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia wymaga, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy, a rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z dokumentów nadesłanych przez stronę w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżąca działalność gospodarczą (usługi ochrony dla osób fizycznych i firm) rozpoczęła w marcu 2012 r., poniesiona przez nią strata w roku 2012 była konsekwencją zakupu kas fiskalnych niezbędnych do prowadzenia działalności. Jednocześnie skarżąca odnotowała wzrost sprzedaży świadczonych usług i spodziewa się dalszego wzrostu w roku 2013 (vide: sprawozdanie z działalności). Analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek bankowy spółki dokonuje E. B. będący jedynym jej udziałowcem. Zdaniem Sądu powyższe ustalenia czynią niejasnym faktyczny stan środków posiadanych przez spółkę. Wskazać należy, że skarżąca na koszty obsługi prawnej przeznacza około 4.000 zł miesięcznie. Możliwość opłacania usług prawniczych wynika zazwyczaj z posiadania środków pieniężnych, które przedsiębiorca może przeznaczyć na taki właśnie cel. Skarżąca twierdząc, że nie ponosi kosztów obsługi prawnej jej spraw nie przedstawiła żadnych dodatkowych dokumentów, z których wynikałaby przedstawione powyżej stanowisko. Na podstawie poczynionych ustaleń Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika, bowiem, z akt sprawy spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą, odprowadzając świadczenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz należności na rzecz Urzędu Skarbowego (v. wyciągi z rachunków). Brak jest informacji o zaciąganych przez spółkę kredytach na pokrycie kosztów przychodów. Ze sprawozdania finansowego spółki za rok 2012 wynika m. in., że nie występują inwestycję długoterminowe, a zobowiązania długoterminowe dotyczą otrzymanych pożyczek z terminem spłaty powyżej 12 miesięcy. Z kolei należności od pozostałych jednostek z tytułu dostaw i usług o okresie spłaty do 12 miesięcy na dzień 31 grudnia 2012 r. wyniosły 43.327,78 zł. Jak wynika z rachunku zysków i strat przychody netto ze sprzedaży produktów za okres od 31 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. wyniosły 287.682,75 zł. Spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań. Przeciwnie, co podniesiono powyżej, konto spółki zasilane jest wpłatami dokonywanymi przez jej jedynego udziałowca. Z powyższego wynika, że skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Należy zwrócić także uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie podkreślał wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując, że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (postanowienie z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). W postanowieniu tym sąd administracyjny podzielił stanowisko SN (postanowienia SN: z dnia 31 marca 1987 r., I CZ 26/87, OSNC 1988, nr 7-8, poz. 103; z dnia 9 lipca 2002 r., I ACz 392/92, niepubl.), że rozporządzając majątkiem, strona powinna się liczyć z konsekwencjami swojego działania, szczególnie mieć na uwadze, że w sposób świadomy pozbawia się środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W ocenie Sądu skarżąca prowadząca działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własne ryzyko winna była tak dysponować środkami finansowymi, aby móc ponosić podstawowe bieżące wydatki, do których bez wątpienia (w świetle orzecznictwa NSA - należy wpis sądowy od skargi. W orzecznictwie wielokrotnie zwracano również uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (do których zalicza się wpis sądowy od skargi). Odnosząc się do argumentacji wnioskodawcy dotyczącej konieczności zakupu 273 kas fiskalnych - Sąd uznał, że spółka z racji prowadzenia działalności gospodarczej winna jest dostosowywać swoją działalność do zmieniającej się rzeczywistości prawnej, a zatem zmiana przepisów i - jak twierdzi strona - konieczność kupna 273 kas fiskalnych, w ocenie Sądu nie stanowią przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że do oceny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie oraz sytuacja jej wspólników (postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., I FZ 70/09, LEX nr 564254). Zdaniem Sądu z przedstawionych przez spółkę materiałów wynika jednoznacznie, że skarżąca mimo, że w roku 2012 odnotowała stratę, to de facto była ona spowodowana zaciągnięciem zobowiązania długoterminowego (zatytułowanego w Sprawozdaniu finansowym za rok 2012 jako "kredyty i pożyczki") na kwotę 202.761,48 zł. oraz zakupem 273 kas fiskalnych (za kwotę netto 109.473 zł.), które będą wykorzystywane do prowadzenia dalszej działalności gospodarczej i stanowią majątek spółki. W orzecznictwie NSA podnosi również, że nie można przyjmować, iż zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy - Sąd doszedł do przekonania, że zobowiązania długoterminowe spółki (kredyty) nie mogą stanowić przesłanki do przyznania pomocy finansowanej z budżetu państwa. Nadmienić należy, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 400 zł. Stanowi to zaledwie ułamek kwoty, która jest comiesięcznie wpłacana na konto spółki przez jej udziałowca. Zdaniem Sądu bez znaczenia jest twierdzenie strony, że powyższe systematyczne wpłaty jedynego udziałowca (przez okres trzech miesięcy - 47.000 zł.) stanowią jedynie pomoc finansową "z zewnątrz". Sądowi nie jest znane źródło pochodzenia wpłacanych sum pieniędzy, a zatem skoro są wpłacane na konto spółki, to należy traktować je jako dochód spółki. W orzecznictwie podkreśla się, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między nimi (np. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323). NSA wskazał, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd - rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych - wziął pod uwagę powyższe rozważania i stwierdził, że nadesłane przez skarżącą informacje i materiały dowodowe nie przesadzają o konieczności zastosowania tzw. "prawa dla ubogich" jakim jest zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych, do których zaliczyć należy wpis sądowy od skargi. Podkreślenia wymaga także, że uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy, a w przypadku uwzględnienia skargi wpis ten - na wniosek strony skarżącej - zostanie zasądzony przez Sąd od organu. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.