VI SA/Wa 345/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu postanawia: odmówić skarżącemu – H. O. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący H. O. został zwolniony od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wyrokiem z dnia 29 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 345/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia 5 listopada 2013 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2014 r. sygn. VI SA/Wa 345/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania z uwagi na bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu (PPF). Pismem z dnia 12 lutego 2014 r. skarżący złożył w terminie sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego składając jednocześnie wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz córką. Z żoną skarżący ma rozdzielność majątkową od 2007 r. Skarżący wskazał, że jego miesięczny dochód brutto to 4100 zł, który w 50 % podlega egzekucji z tytułu rat "kredytu hipotecznego zaciągniętego przez dyrektorów spółki", który to kredyt spłaca skarżący. Z dołączonych przez skarżącego kserokopii wydruków wskazujących na wysokość wynagrodzenia skarżącego za pracę w spółce "C." wynika, że za miesiąc listopad 2013 r. skarżący otrzymał po potrąceniach na rachunek ROR kwotę 1181,38 zł, a za miesiąc grudzień 2013 r. kwotę 1623,79 zł. Zarządzeniem z dnia 26 lutego 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłania w terminie 14 dni następujących dokumentów: a) zeznania podatkowego skarżącego za rok 2013, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b) zaświadczenia pracodawcy skarżącego potwierdzającego wysokość wynagrodzenia miesięcznego określonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentów wskazujących sytuację finansową córki skarżącego, w przypadku wykonywania pracy zarobkowej – przedstawienie zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokości wynagrodzenia, w przypadku posiadania statusu osoby bezrobotnej – przedstawienia zaświadczenia właściwego Urzędu pracy; d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego córkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku jeżeli nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), e) dokumentów potwierdzających obciążenie wynagrodzenia skarżącego egzekucją komorniczą, f) dokumentów potwierdzających konieczność spłaty przez skarżącego kredytu hipotecznego, o którym mowa w rubryce 9 urzędowego formularza (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy, g) dokumentów potwierdzającego dane zawarte w rubryce 6 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (kwestia rozdzielności majątkowej z żoną), h) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, oraz innych obciążeń, i) udzielenia informacji, czy skarżący lub jego córka korzystali z jakichkolwiek form pomocy społecznej (jeżeli tak, to należy przedstawić decyzje przyznające zasiłki). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał: - oświadczenie, z którego wynika że skarżący wraz z córką nie posiada kont bankowych, a miesięczne koszty utrzymania rodziny to około 2000 (dwa tysiące) zł; - Informację o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy PIT 11, z której wynika, że w roku 2013 dochód skarżącego wyniósł 41490,65 zł; - kopię wydruków wskazujących na wysokość wynagrodzenia za pracę w spółce "C." za miesiące styczeń i luty 2014 r., z których wynika, że skarżący po potrąceniach otrzymywał miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1435,78 zł netto; - umowę o rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym a jego żoną; - zaświadczenie o zarobkach córki skarżącego, z którego wynika, że córka skarżącego za miesiące grudzień 2013 r. oraz styczeń i luty 2014 r. uzyskała wynagrodzenie netto z tytułu umowy zlecenia w łącznej wysokości 3372,72 zł; - wyciąg łączony za okres od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r., z którego wynika, że na należących do skarżącego kontach: koncie osobistym [...] nr [...] saldo wynosi 80,95 zł, saldo na koncie oszczędnościowym nr [...] wynosi 0 zł, saldo na karcie kredytowej [...] wynosi -5024,67 zł, suma kredytów do spłaty wynosi 194941,20 zł. Zarządzeniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd wezwał skarżącego do przedstawienia w terminie 7 dni wyciągów za ostatnie 3 miesiące z posiadanych przez skarżącego kont: Konta Osobistego [...] nr [...] oraz Konta Oszczędnościowego nr [...], obrazujących operacje dokonywane na tych kontach oraz wyciągów wskazujących na operacje dokonywane kartą kredytową [...] numer [...]. W odpowiedzi na powyższe, skarżący pismem z dnia 9 maja 2014 r. wskazał, że nie ma możliwości w tak krótkim czasie uzyskać wszystkich żądanych dokumentów i wniósł o rozpoznanie wniosku na podstawie złożonych już dokumentów ewentualnie o zakreślenie dłuższego terminu na przesłanie ww. wyciągów. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2014 r. Sąd uwzględniając prośbę skarżącego wezwał go do przedstawienie w terminie 14 dni wyciągów za miesiące luty, marzec i kwiecień 2014 r. z posiadanych przez skarżącego kont: Konta Osobistego [...] nr [...] oraz Konta Oszczędnościowego nr [...], obrazujących operacje dokonywane na tych kontach oraz wyciągów wskazujących na operacje dokonywane kartą kredytową [...] numer [...]. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał: - kserokopie wydruków wskazujących na wysokość jego wynagrodzenia za pracę w spółce "C." za miesiące marzec, kwiecień i maj 2014 r., z których wynika, że za każdy ze wskazanych miesięcy skarżący otrzymywał po potrąceniach na rachunek ROR kwotę 1435,78 zł; - wyciąg łączony z posiadanych przez skarżącego kont za okres od 1 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r., z którego wynika, że saldo na koncie osobistym [...] nr [...] wyniosło 159,92 zł, saldo na koncie oszczędnościowym nr [...] wynosi 0 zł, saldo na karcie kredytowej [...] wynosi - 3,99 zł, suma kredytów do spłaty wynosi 192194,18 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Z dokumentów, jakie skarżący przedstawił, wynika, że jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 4100 brutto, które jest dodatkowo przedmiotem egzekucji i skarżący otrzymuje na rachunek ROR kwotę 1435,78 zł (dane za miesiące luty marzec i kwiecień 2014 r.) Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką, przy czym od września 2013 r. skarżący utrzymuje córkę wraz z jej dziećmi. Skarżący wskazał, że koszt utrzymania rodziny to 2000 zł. Z nadesłanego przez skarżącego wyciągu łączonego z posiadanych przez skarżącego kont w banku [...] za okres od 1 maja 2014 r. do 31 maja 2014 r. wynika, że saldo na koncie osobistym [...] nr [...] wyniosło 159,92 zł, saldo na koncie oszczędnościowym nr [...] wynosi 0 zł, saldo na karcie kredytowej [...] wynosi -3,99 zł, suma kredytów do spłaty wyniosła 192194,18 zł. Powyższe wskazuje, że skarżący regularnie spłaca zaciągnięty kredyt, a także dokonał spłaty zadłużenia na karcie kredytowej [...] w wysokości 5024,87 (vide wyciąg łączony za okres od 1 lutego 2014 r. do 28 lutego 2014 r. (k. 86) Ponadto zauważyć należy, że skarżący dysponuje miesięcznym limitem na karcie kredytowej w wysokości 5000 złotych W świetle powyższych okoliczności, w ocenie Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie zasługuje na uwzględnienie. Podnieść bowiem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty prowadzenia sprawy pokrywał jej Skarb Państwa. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza krąg osób, którym Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, do osób ubogich, które mają problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie czy zakup leków niezbędnych w procesie leczenia). Tymczasem analiza przedstawionych przez skarżącego dokumentów wskazuje, że skarżący pomimo iż otrzymuje po potrąceniach wynagrodzenie za pracę w kwocie netto około 1500 zł, to na bieżąco pokrywa koszty związane ze spłatą kredytu konsolidacyjnego, którego miesięczna rata wynosi 1687,34 zł, utrzymuje córkę i jej dzieci, a ponadto korzysta z karty kredytowej, na której miesięczny limit to 5000 zł. Powyższe potwierdza możliwości płatnicze skarżącego i czyni niejasnym faktyczny stan posiadanych przez niego środków finansowych. W orzecznictwie sądowym za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2013 r, sygn. I GZ 47/13, cbois.nsa.gov.pl). Wskazać także należy, że sam fakt spłacania kredytu nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy. Zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na innych obywateli. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponoszenie wydatków, które mają na celu zaspakajanie innych niż niezbędne koszty związane z utrzymaniem, nie mogą być argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/11, cbois.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki, które pozwalają Sądowi na pozytywne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W tej sytuacji, w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.