VI SA/Wa 543/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant spec. Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2019 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia "(...)" grudnia 2018 r. nr "(...)" w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską oddala skargę Minister Sprawiedliwości (dalej "Minister", "organ") decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115), po rozpoznaniu odwołania I. L. (dalej "skarżąca") od uchwały nr [...] z dnia 29 września 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku wstępnego na aplikację radcowską utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania niniejszych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2018 r. Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] (dalej "komisja kwalifikacyjna") ustaliła negatywny wynik egzaminu wstępnego na aplikację radcowską I. L. Z uzasadnienia uchwały wynika, że zdająca uzyskała z testu 99 punktów. Komisja kwalifikacyjna podniosła, że zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego uzyskuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów, a zatem uzyskana przez skarżącą liczba punktów przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. I. L. złożyła odwołanie od wyżej wymienionej uchwały, które wpłynęło do Ministra w dniu 3 grudnia 2018 r. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość pytania nr 13 oraz wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez komisję kwalifikacyjną. Minister uznał, że odwołanie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił zasady przeprowadzania egzaminu wstępnego na aplikację radcowską i stwierdził, że egzamin, w którym uczestniczyła zdająca, został przeprowadzony zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 czerwca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz przeprowadzania egzaminu wstępnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1898). Minister podkreślił także, że z protokołu przebiegu egzaminu nie wynika, aby w jego trakcie doszło do nieprawidłowości mogących mieć wpływ na wynik egzaminu. W ocenie Ministra wszystkie pytania testowe zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź, oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania testowe nie dotyczyły kwestii spornych w orzecznictwie i doktrynie. Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że w wyniku ponownego sprawdzania karty odpowiedzi zdającego i przeliczenia uzyskanych punktów stwierdzono, że odpowiedziała ona prawidłowo na 99 pytań, uzyskując z egzaminu 99 punktów. Zakwestionowane przez skarżącą pytanie nr 13 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem karnym, kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat; jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy: A. sąd wobec sprawy może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, B. sprawca ten nie popełnia przestępstwa fałszywych zeznań, C. sprawca ten nie podlega karze." Organ wskazał, że prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na treści art. 233 § 1 i 5 pkt 2 kodeksu karnego, natomiast skarżąca udzieliła odpowiedzi "C". I. L. w odwołaniu zarzuciła, że ww. pytanie nie spełnia warunku z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, bowiem zostało sformułowane w sposób uniemożliwiający jego jednoznaczną interpretację i wybór tylko jednej z zaproponowanych odpowiedzi. W jej opinii, pytanie nie precyzuje czy sprawcą czynu określonego w pytaniu jest osoba pouczona o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań lub osoba, od której odebrano przyrzeczenie, czy też osoba, której odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań nie pouczono lub od której przyrzeczenia nie odebrano. Jednocześnie wskazała, że ponieważ ww. pytanie nie zawierało żadnych informacji odnośnie pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania lub odebrania przyrzeczenia, to w jej ocenie - biorąc pod uwagę ogólną zasadę prawa karnego, zakładającą, że wszelkie wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego - należało przyjąć, że w opisanej w pytaniu sytuacji sprawca nie został uprzednio pouczony o odpowiedzialności karnej za popełnienie opisanego w pytaniu czynu, lub, że nie odebrano od niego uprzednio przyrzeczenia, toteż nie mógł podlegać karze. Organ uznał zarzuty odwołującej za niezasadne. Podniósł, iż istotą pytania nr 13 było wskazanie skutków, jakie zgodnie z kodeksem karnym, pociąga za sobą dobrowolne sprostowanie przez sprawcę fałszywych zeznań, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy. Wskazał jednocześnie, iż do udzielenia prawidłowej odpowiedzi na powyższe pytanie niezbędna i wystarczająca była jedynie znajomość art. 233 § 1 i 5 pkt 2 kodeksu karnego. Minister podkreślił, iż nie było powodu do dokonywania przez odwołującą dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania, które jak zauważył są nieuprawnione, w świetle zarówno pkt 4 pouczenia zamieszczonego na pierwszej stronie zestawu pytań testowych, z którymi zdający winni się zapoznać przed rozpoczęciem rozwiązywania pytań testowych, jak i orzeczeń sądów administracyjnych. Stanowisko odwołującej poddające w wątpliwość sposób sformułowania pytania nr 13 organ uznał za błędne, podkreślając, że wyraźnie z treści pytania wynikało, że dotyczy ono sytuacji, gdy "sprawca" (sformułowanie ustawowe) dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy (art. 233 § 5 pkt 2 kodeksu karnego). Z powyższych względów, organ wskazał, że nie można stwierdzić, że prawdziwa może być również odpowiedź "C" udzielona przez odwołującą, tj. że sprawca nie podlega karze. Organ zgodził się ze skarżącą, że zdający nie jest zobowiązany do czynienia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, podkreślając jednocześnie, iż nie jest do tego uprawniony. W podsumowaniu Minister zaznaczył, że pytanie nr 13 zostało sformułowane prawidłowo zgodnie z wymogami art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych jak również wskazaniami orzecznictwa sądów administracyjnych co do sposobu konstruowania pytań testowych i posiada jedną prawidłową odpowiedź "A", która wynika wprost z regulacji prawnej stanowiącej podstawę ww. pytania. Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie: - przepisu art. 339 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że pytanie nr 13 zostało sformułowane w sposób umożliwiający jego jednoznaczną interpretację i wybór tylko jednej z zaproponowanych odpowiedzi oraz poprzez nieprzyznanie skarżącej punktu za odpowiedź udzieloną za to pytanie, mimo iż zostało ono sformułowane w sposób sprzeczny z wymogami określonymi w ustawie; - art. 7 kpa oraz art. 107 kpa poprzez brak podjęcia przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a także nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów strony odwołującej się i nie podanie przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności argumentom strony odwołującej się. Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji; 2) stwierdzenie, że pytanie nr 13 zostało sformułowane z naruszeniem art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych; 3) dokonanie powtórnej weryfikacji testu egzaminacyjnego skarżącej oraz przyznanie dodatkowego punktu za odpowiedź udzieloną za pytanie nr 13; 4) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko i dodatkowo wskazała, że nawet użycie w treści pytania określenia "sprawca czynu" w żaden sposób nie precyzuje, czy egzaminator miał na myśli osobę, co do której spełnione zostały warunki odpowiedzialności karnej określone w art. 233 § 2 kodeksu karnego uznanie danej osoby za sprawcę nie jest bowiem równoznaczne z tym, że dana osoba podlega karze. Co więcej - uznanie danej osoby za sprawcę czynu nie zawsze oznacza, że popełniła ona przestępstwo. W polskim ustawodawstwie brak jest definicji legalnej terminu "sprawca'". Przyjmuje się, że sprawca to osoba, która zrealizowała znamiona czynu zabronionego. O tym, czy czyn ten zostanie zakwalifikowany jako przestępstwo lub o tym, czy czyn ten będzie podlegał karze decydują dalsze czynniki, a nie samo zrealizowanie znamion czynu zabronionego. Jako przykład skarżąca powołała art. 1 § 3 kodeksu karnego, zgodnie z którym "nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu" oraz art. 256 § 3 kodeksu karnego, zgodnie z którym "nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w § 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej lub naukowej". W cytowanych przepisach ustawodawca posługuje się terminem "sprawca", jednakże wskazuje na okoliczności, które wyłączają uznanie czynu tegoż sprawcy za przestępstwo. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, stwierdzając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie i podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. Przystępując do oceny postawionych w skardze zarzutów należy zauważyć, że sądowa kontrola postępowania dotycząca ustalenia wyników egzaminu konkursowego na aplikację radcowską dotyczy między innymi kwestii formułowania pytań testowych w sposób odpowiadający wymogom art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z powołanym przepisem egzamin wstępny polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 150 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznacza na karcie odpowiedzi stanowiącej integralną część testu. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. W świetle uregulowań zawartych w art. 339 ust. 3 cyt. ustawy, pozytywny wynik z egzaminu wstępnego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 100 punktów. Stosownie do treści art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych aplikantem radcowskim może być osoba, która uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Z powołanego unormowania wynika obowiązek: 1) zachowania szczególnej dbałości przy redagowaniu każdego zestawu pytań, tak aby nie było możliwe udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, 2) relacja pomiędzy pytaniem a odpowiedzią musi być zawsze sprawdzalna w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytania nawiązują, 3) pytania nie mogą obejmować kwestii budzących spory w doktrynie i orzecznictwie, 4) nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach (tak: NSA w wyrokach z dnia 6 marca 2008 r., II GSK 414/07, z dnia 6 maja 2010 r., II GSK 150/10, z dnia 18 września 2012 r., II GSK 1394/12 ). Z obowiązujących przepisów wynika zatem, że konsekwencją wprowadzenia reguły testu jednokrotnego wyboru jest wykluczenie pytań zawierających propozycje odpowiedzi, z których więcej niż jedną należałoby uznać za prawidłową. Wprowadzenie takich rozwiązań prawnych wymaga, by test egzaminacyjny sprawdzający wiedzę w zakresie niezbędnym do skutecznego ubiegania się o przyjęcie na aplikację radcowską, nie zawierał pytań obejmujących kwestie sporne w doktrynie i orzecznictwie, jak też pytań, na które udzielenie jednej prawidłowej odpowiedzi uzależnione jest od przyjęcia dodatkowych założeń, niewynikających z treści pytania, ani też pytań obejmujących zagadnienia prawne, na które więcej niż jedna odpowiedź może zostać uznana za prawidłową (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2017 r., II GSK 3051/15). Sąd orzekający w rozpoznawanej sprawie nie podziela poglądu skarżącej, że przy redagowaniu zakwestionowanego przez skarżącą pytania testowego doszło do naruszenia wskazanych wyżej reguł. W przekonaniu Sądu wymóg istnienia wyłącznie jednej odpowiedzi prawidłowej na pytanie powinien być odczytywany w związku z regulacją określającą zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego, tj. art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Przepis ten stanowi, że przedmiotem egzaminu konkursowego jest sprawdzenie wiedzy kandydata "z zakresu prawa" (po czym wyliczono wymagane dziedziny prawa). Oznacza to, że pytanie oraz warianty odpowiedzi powinny być co do zasady skonstruowane w taki sposób, aby udzielenie odpowiedzi poprawnej było możliwe w oparciu o znajomość treści przepisu (grupy przepisów) prawa. W świetle wyżej wymienionych przepisów ustawy o radcach prawnych słusznie komisja egzaminacyjna, jak i Minister Sprawiedliwości uznali, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, albowiem prawidłowych odpowiedzi na pytania egzaminacyjne było 99, za które strona uzyskała 99 punktów. Sąd stwierdza, że wszystkie 150 pytań testu, w tym także zakwestionowane przez skarżącą, zostało sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź oparta na przepisach prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu. Pytania nie dotyczyły zagadnień spornych w doktrynie ani nie wymagały znajomości orzecznictwa sądowego. W rozpoznawanej sprawie odpowiedzią prawidłową była odpowiedź oznaczona literą "A", która miała oparcie wprost w treść art. 233 § 1 i § 5 pkt 2 kodeksu karnego, zgodnie z którymi kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy. Zatem po zestawieniu treści pytania z zaproponowanymi odpowiedziami tylko w przypadku odpowiedzi "A" powstaje zdanie prawdziwe. Innymi słowy połączenie pytania wraz z odpowiedzią stanowiło logiczną całość, znajdującą swoje uzasadnienie w treści wskazanych przepisów. Sąd podziela przy tym stanowisko Ministra, zgodnie z którym za niedopuszczalne należy uznać czynienie przez zdających dodatkowych założeń do pytań egzaminacyjnych. Tym samym w sytuacji, w której poza zakresem pytania egzaminacyjnego znalazły się kwestie wynikające z § 2 art. 233 kodeksu karnego (tj., że warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie), osoba zdająca nie była uprawniona do rozważań, czy ww. warunek został w sprawie spełniony i w konsekwencji przyjęcia założenia, że zeznający nie został uprzedzony przez przyjmującego zeznanie o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie. W tym zakresie trafna jest uwaga Ministra zaczerpnięta z orzecznictwa, że jeżeli pytanie nawiązywało wprost do treści odpowiednich przepisów prawnych, to zadaniem zdającego była zwykła, prosta znajomość tych przepisów, nie zaś dokonywanie skomplikowanej interpretacji, która często bywa sporna (NSA z dnia 9 lipca 2015 r., II GSK 1268/14). Tym samym zarzuty zawarte w skardze uznać należy za nieuzasadnione. Ponadto zdaniem Sądu, Minister prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jest ona wydawana w warunkach związania administracyjnego i zmiana rozstrzygnięcia przez ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu wstępnego na aplikację radcowską możliwa jest jedynie na skutek stwierdzenia, że skarżąca w wyniku egzaminu uzyskała co najmniej 100 punktów, udzielając co najmniej 100 prawidłowych odpowiedzi na 150 zadanych pytań egzaminacyjnych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Minister przeprowadził prawidłową ocenę zakwestionowanego przez skarżącą pytania i dał temu wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Wbrew twierdzeniom strony zakreśloną przez skarżącą odpowiedź "C" na pytanie nr 13 nie można uznać za prawidłową. Sąd w całości popiera stanowisko Ministra zawarte w zaskarżonej decyzji. Z tych względów zaskarżona decyzja nie narusza prawa, stąd skargę jako nieuzasadnioną Sąd oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302).