VI SAB/Wa 21/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej postanawia odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 1997 r. znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dalej cytowany jako ZUS, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40 poz. 267) i ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent (Dz. U. nr 104, poz. 450) odmówił J. M., zwanemu dalej skarżącym, prawa do renty inwalidzkiej. W decyzji zawarto pouczenie o prawie do złożenia odwołania do Sądu Wojewódzkiego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący od powyższej decyzji nie odwołał się. Decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. ZUS, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) przyznał skarżącemu rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Skarżący pismem z dnia [...] lutego 2007 r. złożył do ZUS, powołując się na art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 415, 444 i 449 k.c., wniosek o uchylenie lub zmianę z urzędu ww. decyzji ZUS z [...] kwietnia 1997 r. i wypłatę świadczenia za lata 1990-1999. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe pismo skarżący pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r., powołując się na art. 35 k.p.a., zwrócił się do ZUS z prośbą o odpowiedź na ww. wniosek z dnia [...] lutego 2007 r.(k. 77 akt administracyjnych), W dniu [...] maja 2007 r. skarżący skierował do ZUS kolejne pismo zatytułowane "Zażalenie art. 37 k.p.a." z prośbą o rozpoznanie ww. wniosku (kserokopia pisma - k. 39 akt sądowych). Pismem dnia [...] maja 2007 r. znak [...] ZUS informuje skarżącego, iż brak jest prawnych możliwości wypłaty skarżącemu świadczenia rentowego za okres 1990-1999 r. (k. 14 akt administracyjnych). Skarżący kieruje do ZUS kolejne pismo z dnia [...] lipca 2007 r. zatytułowane "Zażalenie art. 37 k.p.a." z prośbą o rozpoznanie wniosku z dnia [...] lutego 2007 r. (k. 75 akt administracyjnych). W odpowiedzi na ww. pismo skarżącego, Prezes ZUS pismem z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak [...] informuje go, iż decyzja z [...] kwietnia1997 r. jest prawomocna, a przepisy k.p.a. nie przewidują uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji na wniosek strony (k. 72 akt administracyjnych). Pismem z dnia [...] września 2007 r. skarżący wniósł do ZUS skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę "na odmowę wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji rentowej z [...] 1997 r.", wnosząc w niej m.in. o unieważnienie decyzji rentowej z dnia [...] kwietnia1997 r. oraz wydanie decyzji zastępczej. ZUS pismem z dnia [...] października 2007 r. odpowiedział na ww. skargę J. M., informując go, iż decyzja z dnia [...] kwietnia 1997 r., wobec niezłożenia odwołania do sądu powszechnego, stała się prawomocna, a informacji w sprawie braku podstaw do unieważnienia prawomocnej decyzji organ udzielił skarżącemu w piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. (k. 15 akt administracyjnych). J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo z dnia 17 października 2007 r. zatytułowane "Prośba o rozpatrzenie skargi, o uchylenie decyzji rentowej z dnia [...].04.1997 r.", powołując się na pismo ZUS z [...] października 2007 r. i wnosząc o wydanie decyzji trybie administracyjnym przez Sąd. Do skargi dołączono kopię pisma Prezesa ZUS z [...] października 2007 r. oraz kopię skargi z [...] września 2007 r. Sąd pismem z dnia pismem 22 listopada 2007 r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia, czy skarga zawarta w piśmie z dnia 17 października 2007 r. jest skargą na pismo Prezesa ZUS z dnia [...] października 2007 r., czy też zmierza do spowodowania przekazania Sądowi przez organ skargi z dnia 19 września 2007 r., a jeśli tak, to czy skargę tę należy traktować jako wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 (k. 8 – 9 akt sądowych) Skarżący w piśmie z dnia 5 grudnia 2007 r. wyjaśnił, iż jego skarga dotyczy pisma Prezesa ZUS z [...] października 2007 r. W związku powyższym Sąd w trybie art. 54 § 1 p.p.s.a. odesłał ww. skargę z dnia 17 października 2007 r. wraz załącznikami, informując o treści art. 54 § 1 p.p.s.a. i wzywając organ do udzielenia odpowiedzi na skargę. Organ przesłał do Sądu zarówno odpowiedź na skargę z dnia 17 października 2007 r. oraz skargę z dnia 19 września 2007 r. Skargę z dnia 17 października na pismo z organu z dnia [...] października 2007 r. zarejestrowano pod sygn. akt VI SA/Wa 807/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 marca 2009 r. odrzucił przedmiotową skargę ze względu brak kognicji sądu administracyjnego. Natomiast odnosząc się do sprawy skargi J. M. z dnia 19 września 2007 r., pismem z dnia 25 lutego 2009 r. Sąd poinformował skarżącego, iż w omawianej skardze wskazano, że "dotyczy ona odmowy wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji rentowej z dnia [...] kwietnia 1997 r.", natomiast organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi na odmowę wydania decyzji w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego z dnia [...] kwietnia 1997 r., dodatkowo wskazując, iż wszystkie pisma kierowane do organu miały charakter wyjaśniający, a skarga dotyczy prawdopodobnie bezczynności organu w zakresie wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji rentowej z dnia [...] kwietnia 1997 r. Ze względu na niesprecyzowanie w skardze, jakie rozstrzygnięcie jest przedmiotem zaskarżenia, zobowiązano skarżącego do wskazania numeru i daty aktu (decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności) których pismo dotyczy. Jednocześnie poinformowano skarżącego, iż w przypadku nienadesłania ww. informacji omawiane pismo zostanie potraktowane jako skarga na bezczynność organu w zakresie wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji rentowej z dnia [...] kwietnia 1997 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 13 marca 2009 r. udzielił odpowiedzi, która jednakże w ocenie Sądu nie stanowiła wykonania powyższego wezwania. W związku z powyższym Sąd uznał, iż skarga Jana Z. M. z dnia 19 września 2007 r. stanowi skargę na bezczynność ZUS w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta - stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. -obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne; postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4 i 4a. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a. - sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym przez przepisy prawa. Zaznaczyć przy tym należy, iż skarga na bezczynność organu dopuszczalna jest tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (p. Andrzej Kabat "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz" Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa, 2006 r., str. 30). Innymi słowy skarga na bezczynność organu przysługuje w sytuacji, w której zobligowany jest on do wydania aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 – 4 p.p.s.a i pomimo ciążącego na nim obowiązku pozostaje w zwłoce. Tym samym nie każda sprawa dotycząca bezczynności organu administracji publicznej podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Sprawy z zakresu administracji publicznej nie obejmują bowiem tych działań, które rodzą bezpośrednio skutki cywilnoprawne (p. Andrzej Kabat "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz" Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa, 2006 r., str. 28). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 lutego 1997 r. (sygn. akt I SA 264/1997), wiadomo, że organy administracji publicznej wykonują swoje zadania w różnych formach prawnych, w tym także w formach cywilnoprawnych. Jednocześnie w cyt. postanowieniu Sąd zaznaczył, iż nie jest właściwy w sprawach należących do właściwości innych sądów, a zgodnie z art. 2 § 1 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Przechodząc do rozpatrzenia niniejszej sprawy wskazać należy, iż przedmiotem skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpoznania pisma skarżącego z dnia [...] lutego 2007 r. zawierającego wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 1997 r. znak [...] odmawiającej przyznania mu prawa do renty inwalidzkiej Uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydawania rozstrzygnięć w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych zawiera art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.).. Zgodnie zaś z ust. 3 tego artykułu od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do sądu w terminach i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że sprawy z zakresu m.in. ustalenia uprawnień do świadczeń rentowych należą do właściwości sądów powszechnych, a nie administracyjnych. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej Kodeksu postępowania cywilnego. W myśl art. 83a ust. 1 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie, natomiast w ust. 2 wskazano, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd (vide: postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 810/08, postanowienie NSA z dnia 1 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1167/08) iż od decyzji, o których mowa w art. 83a o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika bowiem z art. 66 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest centralnym organem administracji rządowej. Oznacza to obowiązek stosowania przezeń przy wydawaniu decyzji i innych pism przepisów właśnie kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca, świadomy administracyjnego charakteru decyzji w przedmiocie ustalenia, uznał za właściwe ocenę zasadności tych decyzji przekazać do oceny sądom powszechnym, a nie administracyjnym. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. ustalenia uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym (vide: WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1890/06, LEX nr 328673). W związku z powyższym, w sprawie, w której wydana została decyzja w zakresie indywidualnej sprawy ubezpieczeniowej, rozstrzygającej kwestię ustalenia uprawnień do świadczenia rentowego (taki charakter ma właśnie decyzja ZUS z dnia [...] kwietnia 1997 r.) właściwy będzie sąd powszechny także w zakresie, w którym organ rentowy pozostaje w bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. decyzji W tej sytuacji uznać należy, iż sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie określonym w art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym również spraw dotyczących stwierdzania nieważności takich decyzji, a tym samym nie są właściwe w przedmiocie rozpatrywania skarg na bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji organu rentowego odmawiającego przyznania uprawnienia do świadczenia rentowego. Zgodnie z przepisem art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości (kognicji) sądu administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.