VII SA/Wa 1015/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku O. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego T. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skarg A. M. oraz małoletniej O. M. reprezentowanej przez M. M. i T. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia: przywrócić O. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego T. M. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2016 r. oddalił skargi A. M. oraz małoletniej O. M. reprezentowanej przez M. M. i T. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...]. W dniu 6 czerwca 2017 r. (data nadania w UP), wpłynął do Sądu wniosek O. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego T. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. W uzasadnieniu wniosku T. M. wskazała, że jako ustawowy przedstawiciel córki pozbawiona została przez stan swojego zdrowia psychicznego, zarówno możliwości udziału w rozprawie i ogłoszeniu wyroku, jak też zakwestionowania przedmiotowego wyroku. Podniosła, że cała ta sprawa i agresywne zachowanie sąsiada A. M. spowodowały u niej pogłębienie objawów choroby, na którą choruje od 2 lat. W okresie od września 2016 r. do końca maja 2017 r. nagłe zaostrzenie choroby depresyjnej i wystąpienie stanów lękowych spowodowało, iż nie mogła należycie reprezentować córki. Stan psychiki i zastosowane środki leczenia farmakologicznego uniemożliwiły jej dokonanie rzeczywistego oglądu stanu spraw córki. Sama wymagała opieki. Ostatnie 9 miesięcy było prawdziwym koszmarem, w trakcie którego nie była w stanie normalnie funkcjonować ani dbać o swoje potrzeby, a tym bardziej troszczyć się o córkę. Dopiero, po zakończeniu skomplikowanego leczenia farmaceutykami, w dniu 1 czerwca dowiedziała się od teściowej L. M. o tym, że miała odbyć się rozprawa sądowa dotycząca budynku córki. W tym dniu udała się do Sądu i dowiedziała się, że rozprawa się odbyła 20 października zeszłego roku, a Sąd ogłosił wyrok niekorzystny dla córki. W siedzibie Sądu, po zapoznaniu się z aktami uzmysłowiła sobie również, że mąż nie wiedział o terminie rozprawy, gdyż jej podpis widnieje na potwierdzeniu odbioru skierowanego do niego zawiadomienia o rozprawie. Według męża tego zawiadomienia mu nie przekazała. Mąż na stałe pracuje za granicą i tylko sporadycznie bywa w kraju, dlatego też był nieświadomy, że w kraju odbędzie się sprawa. Na potwierdzenie stanu zdrowia T. M. przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia 6 czerwca 2017 r. sporządzone przez lekarza psychiatrę, z którego wynika, że "w związku ze stanem zdrowia psychicznego oraz stosowną farmakoterapią w okresie od września 2016 r. do maja 2017 r. T. M. mogła mieć znacznie ograniczone zdolności do czynności prawnych, co mogło skutkować zaniechaniem, niedopilnowaniem terminów." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, zwana dalej p.p.s.a.) sąd może na wniosek przywrócić termin, jeżeli strona bez własnej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a.). Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli łącznie występują następujące przesłanki: został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu. Zaznaczyć należy, iż uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, iż strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie istnienia przesłanki braku winy jest więc środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FZ 238/09; z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OZ 745/11; z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 992/12; M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, "Nowe Prawo" 1980, nr 3, s. 75). Przy ocenie zawinienia, bądź też jego braku, sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swój interes prawny. W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne opisane we wniosku o przywrócenie terminu i dokonane spostrzeżenia stanowią uprawdopodobnienie, że niedochowanie przez przedstawiciela ustawowego małoletniej O. M. do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku było niezawinione. Na wstępie zauważyć należy, iż wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., albowiem o okoliczności uchybienia terminu T. M. dowiedziała się w dniu 1 czerwca 2017 r. (w tym też dniu, należy przyjąć, że ustała przeszkoda w dokonaniu czynności, której strona uchybiła), a wniosek o przywrócenie terminu został nadany w Urzędzie Pocztowym w dniu 6 czerwca 2017 r. Analizowaną przesłanką braku winy w uchybieniu terminu zajmowały się sądy administracyjne niejednokrotnie, stwierdzając, że okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu jest np.: obłożna choroba uniemożliwiająca stronie działającej osobiście dokonanie czynności procesowej, przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt SA 1072/00), czy też śmierć bliskiej osoby w sytuacji czasowej zbieżności tego wydarzenia z terminem do dokonania czynności procesowej (postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 210/07). Do przeszkód wskazujących na brak zawinienia w uchybieniu terminu nie zalicza się natomiast np. długotrwałej choroby strony lub członka jej rodziny, czy też samego faktu przebywania na zwolnieniu lekarskim od pracy, co odnieść należy również do legitymowania się przez stronę zaświadczeniem lekarskim, że była ona chora w oznaczonym w nim okresie (wyroki NSA: z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2267/11; z dnia 20 kwietnia 1999 r., sygn. akt SA/Ka 1609/97; z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11). W takim przypadku konieczne jest bowiem wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz, że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w dokonaniu tej czynności (wyrok NSA z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 744/10). Jak wyżej wskazano, wprawdzie brak winy w uchybieniu terminu zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego, lecz jednocześnie uprawdopodobnienie winno wskazywać okoliczności, które pozwalają na przyjęcie braku winy strony w uchybieniu terminu (wyrok NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II GSK 741/10). Co istotne, okoliczności te powinny pojawić się przed upływem terminu do dokonania czynności procesowej – ich wystąpienie po upływie terminu nie stanowi podstawy do jego przywrócenia (postanowienie NSA z dnia 16 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 761/00). Okoliczności te nie muszą jednak istnieć w całym okresie biegu terminu. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne także wówczas, gdy strona odkładała dokonanie czynności do ostatniego dnia terminu, ale tego dnia pojawiła się przeszkoda uniemożliwiająca terminowe dopełnienie czynności (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 472/07). W niniejszym przypadku, T. M. wskazała, iż przyczyną uchybienia terminu było zaostrzenie choroby depresyjnej i wystąpienie stanów lękowych. W tym kontekście, podnieść trzeba, że w katalogu chorób znajdują się schorzenia, które pomimo tego, że nie są nagłe i niespodziewane, a chory nie musi leżeć, uniemożliwiają zajęcie się przez chorego jego własnymi sprawami. Najczęściej są to choroby niosące w sobie czynnik zaburzający psychikę, na przykład depresja. Dostrzegł to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt I CZ 142/11 (LEX nr 1133793) stwierdzając, że "Jednolicie przyjmuje się, że brak winy zachodzi między innymi w razie choroby strony, w szczególności takiej, która oddziałując także na sferę psychiczną człowieka, uniemożliwia mu zajęcie się sprawami innymi niż własne zdrowie, w tym podjęcie decyzji o dokonaniu określonej czynności procesowej. Podjęcie takiej decyzji należy wyłącznie do strony, a zatem osoba trzecia nie może jej w tym wyręczyć czy pomóc. Jeżeli zatem schorzenie strony oddziałuje na jej sferę psychiczną w taki sposób, że utrudnia prawidłową ocenę sytuacji procesowej oraz podjęcie decyzji o dokonaniu określonej czynności, to nie można mówić o winie strony w uchybieniu tej czynności (porównaj między innymi postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 05.01.2006 r., sygn. akt I UZ 38/05, OSNP 2007/1-2/32 i z dnia 21.09.2010 r., sygn. akt III UZ 4/10, niepubl.)". Ponadto Sąd ten stwierdził, że: "Powszechnie wiadomo, że stany depresyjne mogą utrudniać, a niekiedy uniemożliwiać choremu prawidłowe zajmowanie się zarówno sprawami życia codziennego, jak i przede wszystkim sprawami urzędowymi czy sądowymi, w tym podejmowanie racjonalnych decyzji o czynnościach procesowych". Nadto Sąd zauważa, że schorzenie jakim jest przykładowo depresja może powodować, iż są okresy kiedy chory funkcjonuje w życiu codziennym w sposób niemal prawidłowy, jak i są okresy, że choroba ta uniemożliwia właściwe funkcjonowanie. W stanie depresji człowiek pewne czynności zaniedbuje, co nie wyklucza, iż niektóre z ciążących obowiązków wykonuje (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 820/13). Jak wynika z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego, wystawionego przez lekarza psychiatrę w dniu 6 czerwca 2017 r., "w związku ze stanem zdrowia psychicznego oraz stosowną farmakoterapią w okresie od września 2016 r. do maja 2017 r. T. M. mogła mieć znacznie ograniczone zdolności do czynności prawnych, co mogło skutkować zaniechaniem, niedopilnowaniem terminów." Powyższe zaświadczenie, zdaniem Sądu, uprawdopodobnia, że w okresie otwartym do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także w późniejszym okresie, T. M. nie była w stanie, z powodu choroby, dokonać uchybionej czynności procesowej. Również argumentacja podniesiona we wniosku o przywrócenie terminu, a mianowicie o niemożności reprezentowania interesów małoletniej O. M. przez ojca, przemawia za uznaniem, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 86 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w postanowieniu.