VII SA/Wa 119/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maria Tarnowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 2573/12 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. P. ("wnioskodawca"), razem z pismem z dnia [...] lipca 2016 r., złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazał w nim m.in., że prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem, i że utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada też działkę rolną o pow. [...] m². Do stałych wydatków zaliczył opłatę za prąd w wysokości [...] zł (za okres 2 miesięcy), opłatę za czynsz w wysokości [...] zł, opłatę za wodę w wysokości [...] zł, alimenty w wysokości [...] zł. Zaznaczył, że jest zadłużony wobec rodziny, przyjaciół, ZUS i kontrahentów, oraz że poza ww. działką nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5000 euro oraz oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych. Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawca został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi, należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy, - wysokości uzyskanych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy, - czy samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, czy też zatrudnia do pracy jakieś osoby, jeśli tak, należało wskazać ile osób, - gdzie wnioskodawca wraz z synem zamieszkuje (dom, mieszkanie) należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem czy też najemcą, - czy oprócz wydatków wskazanych w formularzu tj. opłaty za prąd, wodę i czynszu ponosi jeszcze koszty związane z utrzymaniem domu, mieszkania np. ( gaz, telefon, internet, podatek od nieruchomości, kanalizację, itp.) należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, - orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, leki, odzież, środki chemiczne itp.), - na jaką kwotę i u kogo obecnie wnioskodawca jest zadłużony ( u osób prywatnych, w banku, instytucjach państwowych), należało wskazać u kogo na jaką kwotę oraz czy spłaca obecnie zadłużenie, jeśli tak w jakiej wysokości miesięcznie, - czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy), - na kogo i czy obecnie płaci alimenty w wysokości 500,00 złotych miesięcznie, - stanu cywilnego wnioskodawcy, - czy otrzymuje pomoc od rodziny, rodziców lub innych osób, jeśli tak, należało wskazać od kogo i w jakiej wysokości miesięcznie, oraz do nadesłania - wyciągów z wszystkich kont bankowych wnioskodawcy z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli posiada konto bankowe bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiada. - kserokopii zeznania podatkowego za rok 2015 r. Powyższe wezwanie należało wykonać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia [...] września 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, że jest osobą rozwiedzioną i samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, której zakres obejmuje "ostrzenie narzędzi". Poinformował, że obecnie działalność ta jest zawieszona. Zaznaczył, że posiada zadłużenie wobec ZUS na kwotę [...] zł. Wnioskodawca podał, że dochód z trzech ostatnich miesięcy z prowadzonej działalności wynosił około [...] zł miesięcznie. Zaznaczył przy tym, że wynikał on ze sprzedaży usług zleconych wcześniej oraz sprzedaży środków trwałych. Wnioskodawca wyjaśnił, że syn zamieszkuje u matki, on zaś na działce w baraku o pow. [...] m², a w miesiącach zimowych u matki (w pokoju o pow. [...] m².) Oświadczył, że nie ponosi innych wydatków poza wskazanymi we wniosku. Dodał, że na leki wydaje [...] zł miesięcznie, zaś na zakup żywności od [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że spłacił zadłużenie wobec znajomych, natomiast u matki jest zadłużony na kwotę w wysokości [...] zł. Alimenty płaci regularnie w wysokości 500 zł miesięcznie. W instytucjach bankowych nie posiada zadłużenia, pożycza zwrotną pomoc od matki w wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył również, że posiada samochód osobowy marki [...] z 1998 r., jednak obecnie go nie użytkuje, gdyż nie ma pieniędzy na paliwo i jest uszkodzony. Skarżący wskazał, że "znajomi go goszczą i żywią". W piśmie wyjaśniającym wnioskodawca podał, że w załączeniu przesyła wyciąg z ostatnich miesięcy z banku oraz kopię zeznania podatkowego za 2015 r., jednak ww. dokumenty nie zostały dołączone do pisma. Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Do sprzeciwu wnioskodawca załączył dwie kserokopie dwóch pierwszych stron zeznania podatkowego za 2015 r. wraz z kserokopią pierwszej strony załącznika do powyższego zeznania (PIT/B). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą (obecnie zawieszoną), posiada też działkę rolną o pow. [...] m². Do stałych wydatków zaliczył opłatę za prąd w wysokości [...] zł (za okres 2 miesięcy), opłatę za czynsz w wysokości [...] zł, opłatę za wodę w wysokości [...] zł, alimenty w wysokości [...] zł. W sprzeciwie wnioskodawca złożył kolejne wyjaśnienia. Wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest zawieszona, ale okresowo "odwieszana", ponieważ osiągane z niej miesięczne zyski to ok. 600 zł – wnioskodawca wznawia działalność, gdy otrzymuje zlecenie od kontrahentów. Zarzucone mu, w postanowieniu referendarza z dnia 9 listopada 2016 r. nieścisłości w wyliczeniach jego miesięcznych dochodów, wnioskodawca uzasadnił tym, że studiuje i z tego tytułu pobiera stypendium socjalne w wysokości [...] zł miesięcznie. Na czesne wydaje [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca odniósł się także do opłat za telefon oraz wydatków na odzież, podkreślił ponadto, że nie korzysta z konta bankowego, ponieważ nie na nim wolnych środków. Wskazał również, że swoje zadłużenie spłaca poprzez świadczenie pracy fizycznej oraz "świadczenie usług prawnych – porady". W kontekście załączonych do sprzeciwu kserokopii zeznania podatkowego i jego załącznika, wnioskodawca stwierdził, że doręczył dwie pierwsze strony, gdzie zostały ujęte dochody, pozostałych stron nie doręczył, gdyż są "wyzerowane" i jego nie dotyczą. Wnioskodawca nie zgodził się więc z twierdzeniem referendarza, że nie dopełnił wezwania. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu oraz w piśmie z dnia [...] września 2016 r. referendarz uznał, że wnioskodawca nie wyjaśnił w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez niego w formularzu oraz w nadesłanych wyjaśnieniach są mało precyzyjne i nieoczywiste oraz uniemożliwiają one wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawcy budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że brak informacji o dokładnych źródłach utrzymania wnioskodawcy, połączony z przedstawionymi wydatkami, uniemożliwił przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co więcej, brak nadesłania np. wyciągów z konta bankowego (nawet jeśli, jak wynika ze sprzeciwu, wnioskodawca nie ma na nim wolnych środków), jeszcze bardziej utrudnia ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Sąd w pełni podziela pogląd referendarza, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma nie tyle stan wolnych środków na rachunku, co wysokość miesięcznych obrotów na tym rachunku. Wynika to z faktu, że przepływy finansowe najlepiej obrazują realną wysokość środków, jakimi skarżący dysponuje. Okoliczność ta znacząco rzutuje na możliwość zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz przyznania mu pełnomocnika z urzędu. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.