VII SA/Wa 14/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Protokolant ref. staż. Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: skargę odrzucić. Pismem z dnia 1 czerwca 2009 r. L. B. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. Inspektorat w I. z dnia [...] grudnia 2007 r. w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego w kwocie 4216,75 zł za okres od [...] maja 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz odsetek w kwocie 190,23 zł. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2009 r. znak [...], działając na podstawie art. 157 § 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) zwanej dalej ustawą o s.u.s., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w okresie orzeczonej niezdolności do pracy L. B. prowadziła działalność gospodarczą. Z uwagi na to decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...] zobowiązano stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego w kwocie 4216,75 zł za okres od [...] maja 2007 r. do [...] sierpnia 2007 r. oraz odsetek w kwocie 190,23 zł. Od wymienionej decyzji L. B. wniosła odwołanie do Sądu Okręgowego w E., który wyrokiem z dnia [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...] odwołanie oddalił. Pismem z dnia 25 lutego 2009 r. strona wniosła skargę do Sądu Rejonowego w E. o wznowienie postępowania w sprawie odwołania od decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w E. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę o wznowienie postępowania. W związku z powyższym organ uznał, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji, od której zostało wniesione odwołanie do sądu oraz nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania na wniosek strony w przypadku, gdy przepis prawa dopuszcza tylko działanie z urzędu i odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła L. B. Zarzuciła przedmiotowej decyzji, że została wydana przez niewłaściwy organ, ponadto wskazała na wadliwość decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r., polegającą na naruszeniu przepisu art. 84 ust. 1 ustawy dnia 13 października 1998 r. o s.u.s., będącego podstawą prawną decyzji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. znak [...], działając na podstawie art. 157 § 2 i 3 k.p.a. oraz art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. znak [...], ponawiając argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] września 2009 r. Skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła L. B., wnosząc o jej uchylenie. W wyniku rozpatrzenia ww. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2010 r. sygn. akt VII SA/Wa 841/10 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że treść sentencji decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. znak [...] jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 k.p.a. Organ odwoławczy, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy jego rozstrzygnięcie pokrywało się z rozstrzygnięciem organu I instancji, winien był bowiem utrzymać w mocy decyzję organu I instancji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2010 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., w uwzględnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 841/10, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. znak [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie można stwierdzić nieważności decyzji, od której zostało wniesione odwołanie do sądu, jak również niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania na wniosek strony w przypadku, gdy przepis prawa dopuszcza tylko działanie z urzędu. Organ podał, że Sąd Okręgowy w E. wyrokiem z dnia [...] września 2008 r. sygn. akt [...] oddalił odwołanie skarżącej, natomiast zgodnie z postanowieniem Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. akt III KKO 18/02, OSNP 2004/5/91), ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Skargę na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. B. Skarżąca zwróciła się o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz nakazanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. na wniosek strony. W ocenie skarżącej, decyzja Prezesa ZUS narusza jej interes prawny, którego celem jest ustalenie, czy decyzja z dnia [...] grudnia 2007 r. została wydana z naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki, mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Z treści art. 180 § 1 k.p.a. wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych (jak w niniejszej sprawie) na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r. (sygn. akt I UZP 3/10 Lex nr 738185). W uchwale tej SN przyjął, iż od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Warto też podkreślić, że uchwale tej Sąd Najwyższy postanowił nadać moc zasady prawnej. W odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie zatem sąd powszechny, także w zakresie, w którym organ rentowy orzeka na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok SN z dnia 16 września 2009 r. sygn. akt I UK 109/09 Lex nr 550987, postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r. sygn. akt I OSK 1425/10, z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 420/08, z 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1852/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010r. sygn. akt VII SA/Wa 1645/10). Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydawane w oparciu o art. 83a ust. 2 ustawy, podlegają one, na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy, kontroli sądu powszechnego. Gdyby bowiem ustawodawca chciał umożliwić dokonywanie weryfikacji takich decyzji przez sąd administracyjny, wówczas uczyniłby to wprost, tak jak w art. 83 ust. 4 ustawy. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że w art. 83a ustawy jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów właśnie Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Przyjmując założenie racjonalności ustawodawcy, stwierdzić zatem trzeba, że brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących m.in. podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek, w zależności od tego, czy zaskarżona została decyzja wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).