VII SA/Wa 1453/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: 1. przyznać M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Skarżący M. S. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 października 2014 r. wniosek ten został oddalony. Na postanowienie to skarżący złożył sprzeciw. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 15 stycznia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wobec czego utraciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Jak wynika z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójka dzieci. Ponadto wskazał, że jest na utrzymaniu żony, która w ostatnim czasie zawiesiła działalność gospodarczą z uwagi na brak środków na opłacenie składek ZUS. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] złotych. Wykazując ponoszone koszty wskazał na [...] złotych miesięcznie z tytułu opłaty za wynajem mieszkania oraz [...] złotych z tytułu opłaty za prąc i wodę. W uzupełnieniu wniosku pismem z dnia 24 listopada 2015 r. skarżący wskazał, że razem z żona aktualnie utrzymują się z prac dorywczych. Do powyższego pisma dołączone zostały kserokopie odpisu Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej o zamknięciu działalności gospodarczej żony i odpis decyzji Wójta Gminy C. z dnia [...] października 2015 r. uchylającej decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] dotyczącą zasiłku stałego. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 29 grudnia 2015 r. skarżący podkreślił, że aktualnie z żona nigdzie nie pracują na stałe, nie są zarejestrowani jako bezrobotni w Urzędzie Pracy, nie posiadają samochodu ani innego majątku o znacznej wartości. Utrzymują się z wykonywanych różnego rodzaju prac dorywczych z których osiągają dochód miesięczny w przedziale [...] złotych. Skarżący przedstawił wydatki miesięczne do których zaliczył: opłata za wynajem mieszkania – [...] zł, opłata za wodę i prąd – [...] zł, telefony – około [...] zł, wydatki na żywność – około [...] zł. Ponadto skarżący wskazał na liczne zobowiązania wobec innych wierzycieli w tym: Fundusz alimentacyjny, Provident, T-Mobile, ZUS, administracja, na dowód czego załączył kserokopie stosownych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest rzeczywiście ciężka. Instytucja powyższa ma na celu bowiem umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. W niniejszej sprawie – zdaniem Sądu – skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie opłat sądowych w niniejszej sprawie. Wskazać przy tym należy, iż na obecnym etapie postępowania, jedynym kosztem jaki musi ponieść skarżący jest wpis od skargi w wysokości 200 zł. Odnosząc się do wskazywanej przez M. S. wysokości wydatków, które uniemożliwiają, jego zdaniem, uiszczenie kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304). Zauważyć wobec tego trzeba, że nie wszystkie z wymienionych przez skarżącego wydatków to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z jego udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, wodę. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny nie można już natomiast zaliczyć np. opłat za telefon. Również zobowiązania cywilnoprawne, w tym kredytowe, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 LEX nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 LEX nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z treści sprzeciwu, skarżący uzyskuje wraz z żoną dochód miesięczny za wykonywane prace dorywcze w przedziale pomiędzy [...] złotych. Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącego uznano, że jest on w stanie z uzyskiwanych dochodów zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych, chociażby ograniczając wydatki, które nie są niezbędne dla utrzymania koniecznego. Niemniej jednak Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienie adwokata z urzędu uznając, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.