VII SA/Wa 18/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M.W., M.W. i J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. D. W. i M. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Pismami z dnia 3 marca 2017 r. wezwano skarżących do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku. D. W. i M. W. odnieśli się do ww. wezwania pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Stosownie do art. 245 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W sytuacji, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, gdy strona w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją finansową, majątkową bądź rodzinną, niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 lipca 2013 r. II FZ 371/13 Lex nr 1347052, z dnia 13 stycznia 2011 r. I GZ 456/10 Lex nr 741446, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 r. I SA/Rz 478/10 Lex nr 764503, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 kwietnia 2014 r. I SA/Bd 1172/13 Lex nr 1457060). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania D.W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Skarżący w złożonym wniosku wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3055 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że domu, mieszkania, nieruchomości rolnej oraz żadnych innych nieruchomości nie posiadają. Dodali, że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego cyt.: "z uwagi na to, że nasz dom i mieszkanie nie jest mieszkaniem bowiem mafia gruntowo budowlana pozbawiła nas wody zimnej i ogrzewania etażowego". Wymieniając wydatki skarżący oświadczyli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie, na leki wydają około 800 zł w zależności od stanu zdrowia. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych (opłaty, kserokopie, dojazdy do Sądu lub organu) to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Pismami z dnia 3 marca 2017 r., na podstawie art. 255 ustawy, wezwano D. W. i M. W. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, poprzez: - jednoznaczne wyjaśnienie, jakie nieruchomości (dom, mieszkanie, działka) i o jakiej powierzchni skarżący posiadają, bowiem w rubryce nr 7.1 skarżący oświadczyli, że nie mają żadnych nieruchomości, natomiast z pozostałej części formularza wynika, że posiadają działkę i dom, - wskazanie, gdzie skarżący zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym mieszkają, - podanie i udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu, w którym skarżący mieszkają (opłaty za prąd, gaz, telefon, wodę itp.), - udokumentowanie wysokości wydatków na leczenie, które skarżący określili na kwotę 800 zł miesięcznie, - wskazanie, czy skarżący korzystają z finansowej pomocy rodziny lub innych osób (jeżeli tak, w jakiej wysokości), - wskazanie, czy skarżący korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli tak – przedłożenie dokumentów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres, na jaki dany zasiłek został przyznany, - wyjaśnienie – wobec treści pisma z dnia 9 marca 2016 r. nadesłanego do akt sprawy sygn. VII SA/Wa 1357/15 - czy skarżący budują dom, a jeśli tak, o jakiej powierzchni i z jakich środków, - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy. D. W. i M. W. w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. wskazali, że nie mają kont bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej ani z pomocy rodziny. Oświadczyli, że są współwłaścicielami działek nr [...] i [...] w N. o łącznej powierzchni 2488 m2. Wskazali, że cyt.: "dom jest nie zamieszkały", "dom budujemy własnej pracy i dzieci funduszy i kredytów". W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji udzielonych przez skarżących w treści wniosku oraz pisma z dnia 3 kwietnia 2017 r. nie jest możliwe ustalenie ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Wnioskodawcy w sposób lakoniczny umotywowali swoje żądanie, a ponadto nie dostarczyli dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 3 marca 2017 r. i nie wyjaśnili kwestii istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku. Jak wynika z wniosku, D.W. i M. W. uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3055 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Do wydatków skarżący zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wydatki na leki wynoszące około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Podkreślenia wobec tego wymaga, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie można natomiast zaliczyć wydatków związanych z postępowaniami administracyjnymi czy sądowymi, a które, według oświadczenia skarżących, od kilkunastu lat wynoszą 1000 zł miesięcznie. Do wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, które mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, należą, jak już wskazano, m.in. koszty utrzymania mieszkania czy wydatki na leki. Skarżący wprawdzie oświadczyli, że wydatki te wynoszą odpowiednio 500 zł oraz około 800 zł miesięcznie, jednakże w żaden sposób ich nie udokumentowali. Na podstawie udzielonych przez skarżących informacji nie jest możliwe ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości nie tylko ich możliwości płatniczych, ale nawet stanu majątkowego. Zauważyć bowiem trzeba, że w złożonym formularzu D. W. i M. W. oświadczyli, że nie posiadają żadnych nieruchomości – w poszczególnych rubrykach dotyczących domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości wpisali cyt.: "nie mamy". Dopiero po skierowaniu do skarżących wezwania do jednoznacznego wyjaśnienia, jakie nieruchomości (dom, mieszkanie, działka) i o jakiej powierzchni posiadają, skoro z pozostałej części formularza wynika, że posiadają działkę i dom, w piśmie z 3 kwietnia 2017 r. wskazali, że są współwłaścicielami działek nr [...] i [...] w N. o łącznej powierzchni 2488 m2, a "dom jest nie zamieszkały". Skarżący nie wskazali przy tym ani powierzchni domu, ani też nie wyjaśnili kwestii posiadania środków na jego realizację. Za jednoznaczne wyjaśnienie, z jakich środków realizują budowę domu, nie można bowiem uznać oświadczenia cyt.: "dom budujemy własnej pracy i dzieci funduszy i kredytów". W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazali zatem w sposób przekonujący i wiarygodny, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i spełniają przesłanki określone w art. 246 ustawy. Skarżący przedstawiają dane na temat swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wybiórczy, uchylają się od pełnego przedstawienia informacji istotnych dla rozpoznania wniosku. Udzielone przez D. W. i M. W. w treści wniosku oraz w piśmie z dnia 3 kwietnia 2017 r. informacje są ogólnikowe i niepełne, na ich podstawie nie sposób ustalić bezspornie możliwości płatniczych i stanu majątkowego skarżących, co powoduje, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżących i przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych korzystając z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że brak tej współpracy, a więc niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.