VII SA/Wa 2131/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić [...] przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. [...] w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez obniżenie wpisu sądowego do kwoty 250 zł. W treści wniosku Towarzystwo wskazało, że jego zobowiązania przekraczają posiadane środki. Podniosło, że działalność Towarzystwa z założenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej – jest to praca o charakterze eksperckim, wykonywana bez wynagrodzenia. Jej koszty rzutują na zobowiązania, czego przejawem są straty finansowe. Składki członkowskie są jedynym źródłem dochodów i nie pokrywają kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Towarzystwo nie zatrudnia pracowników, nie prowadzi działalności gospodarczej, podejmuje jednak kroki zmierzające do pozyskiwania darowizn. Korzystając z eksperckiej wiedzy członków, Towarzystwo eliminuje koszty zatrudniania ekspertów zewnętrznych. Produktem jego pracy są ekspertyzy. Ich rynkowa wartość przekracza ponoszone koszty funkcjonowania Towarzystwa, nie przynoszą one jednak realnego przychodu. Dalej Towarzystwo wskazało, że rok 2014 zamknął się stratą w kwocie 6838,48 zł, rok 2015 – stratą w wysokości 5491,65 zł, natomiast rok 2016 – stratą w wysokości 5197 zł. Towarzystwo podniosło ponadto, że nie prowadzi działalności gospodarczej, "zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody". W złożonym wniosku Towarzystwo oświadczyło, że stan konta wynosi około 200 zł. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że stowarzyszenia zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie swej działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone, np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej, stowarzyszenia "rejestrowe" (a takim jest skarżące Towarzystwo) mogą ponadto prowadzić działalność gospodarczą. Z treści statutu występującego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie [...] wynika, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji (§ 7 statutu). W myśl § 8 statutu swoje cele Towarzystwo realizuje poprzez: 1. prowadzenie działań na rzecz ochrony przyrody, 2. prowadzenia badań przyrodniczych, 3. popularyzację wiedzy dotyczącej przyrody, ekologii i środowiska, 4. organizację i uczestnictwo w spotkaniach, konferencjach, seminariach, kursach, szkoleniach, warsztatach, prelekcjach, wykładach, wystawach i wycieczkach przedstawiających aktualny stan oraz wiedzę dotyczącą środowiska naturalnego, 5. integrację środowisk ekologiczno-przyrodniczych, 6. wspieranie procesu edukacyjnego studentów z różnych środowisk w zakresie ekologii, ochrony środowiska i przyrody, 7. występowanie z wnioskami do organów państwowych i samorządowych, 8. występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych, 9. opiniowanie planów, projektów, decyzji i uchwał organów administracji państwowej i samorządowej, 10. przeprowadzanie i przedstawianie niezależnych opracowań, studiów, badań, analiz, ekspertyz, ocen, raportów i opinii wraz ze składaniem wniosków i postulatów w sprawach z zakresu działalności statutowej, 11. prowadzenie działalności wydawniczej, 12. współpracę z instytucjami naukowymi, stowarzyszeniami, fundacjami, przedsiębiorstwami, środkami masowego przekazu, administracją państwową i samorządową, 13. podejmowanie wszelkich innych dozwolonych prawem działań służących realizacji celów statutowych. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy [...] wskazało, że jedynym źródłem jego dochodów są składki członkowskie, niepokrywające kosztów funkcjonowania Towarzystwa. Oświadczyło, że wpis od skargi w sprawie sygn. VII SA/Wa 2131/17 (w kwocie 500 zł) przekracza 25 % rocznego dochodu Towarzystwa. Jak wynika z wniosku, rok 2014 zamknął się stratą w kwocie 6838,48 zł, rok 2015 – stratą w wysokości 5491,65 zł, natomiast rok 2016 – stratą w wysokości 5197 zł. W złożonym wniosku Towarzystwo oświadczyło jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, bowiem "zatraciłoby swój ideowy charakter, skupiając się na pozyskiwaniu środków zamiast na ochronie przyrody". Należy wobec tego stwierdzić, że [...] określiło wysokość składek członkowskich na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie podejmuje innych dopuszczonych przez prawo działań, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że skarżące Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów postępowania, prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca z przyczyn od siebie niezależnych nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenia są zrzeszeniami o celach niezarobkowych i działają w interesie społecznym nie zwalnia ich od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów postępowań sądowych. Stowarzyszenie, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie podejmuje nawet próby pozyskania środków na związane z tą działalnością koszty postępowań sądowych, ograniczając się jedynie do pobierania niewystarczających składek członkowskich, nie może oczekiwać finansowania tych kosztów przez Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 17 czerwca 2011 r. II OZ 491/11, z dnia 28 czerwca 2013 r. II OZ 517/13, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.