VII SA/Wa 2135/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 27 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia P. w K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia P. w K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia: odmówić Stowarzyszeniu P. w K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek Stowarzyszenia P. w K., zw. dalej "Stowarzyszeniem", o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż ww. Stowarzyszenie prowadzi działalność o charakterze społecznym i nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej a środki finansowe na bieżącą działalność pochodzą z dobrowolnych składek członkowskich. Dalej wskazano, że stowarzyszenie jest organizacją non profit i nie pobiera żadnej formy dotacji od Skarbu Państwa, organów samorządu bądź Unii Europejskiej. W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej bądź jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym (tj. np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazać należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę pomocy udzielonej przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wyłożenie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Wskazać należy, że w myśl art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszania powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Ponadto zgodnie z art. 34 ww. ustawy stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. Natomiast zgodnie z art. 35. Stowarzyszenie może otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach. Skarżące w niniejszej sprawie Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, tym bardziej, że w Statucie posiada zapis że obowiązkiem członków stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich (§ 11), lub wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych z dochodów z własnej działalności, ewentualnie uzyskać dochody w inny prawem przewidziany sposób, a dopiero jeżeli te formy pozyskania środków okażą się niewystarczające, powinno szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów, tym bardziej, że do regulaminowej działalności Stowarzyszenia należy też występowanie w postępowaniach sądowo-administracyjnych, które z zasady wymagają uiszczenia wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że w orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby zatem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej. Stowarzyszenie przy przyjęciu dobrowolności pozyskiwania składek członkowskich nie wykazało bowiem, jakie działania podejmuje w celu realizacji statutowych. Nie ujawniono również żadnych informacji dotyczących liczebności członków i wydatków stowarzyszenia. Z materiałów sprawy wynika, że Stowarzyszenie gromadzi fundusze w postaci składek członkowskich, dotacji, dochodów z własnej działalności, dochodów z ofiarności publicznej i darowizn. Na marginesie należy wskazać, że ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (post. NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/098, LEX nr 551904, post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt Ii OZ 321/04, LEX nr 479098). W świetle powyższego argumenty Stowarzyszenia nie stanowią okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przyjąć trzeba, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.